w sprawie stanu bibliotek szkolnych oraz dostępu uczniów do zasobów czytelniczych w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer
Warszawa, 10-10-2025
Szanowny Panie Pośle,
odpowiadając na interpelację w sprawie stanu bibliotek szkolnych oraz dostępu uczniów do zasobów czytelniczych w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych, przedstawiam następujące wyjaśnienia.
Liczba szkół podstawowych i ponadpodstawowych oraz jednostek złożonych, w których struktury wchodzą szkoły podstawowe i/lub ponadpodstawowe, które w roku szkolnym 2024/2025[1] wykazały posiadanie pomieszczeń pełniących funkcję biblioteki, wynosi 15 366, natomiast 15 660 szkół i placówek oświatowych wykazało posiadanie zasobów bibliotecznych. Według stanu na 30.09.2024 r. 3 979 szkół podstawowych i ponadpodstawowych nie zatrudniało bibliotekarza w roku szkolnym 2024/2025.
Dane o zasobach i pomieszczeniach bibliotecznych oraz braku zatrudnienia nauczyciela bibliotekarza w podziale na województwa przedstawia poniższa tabela:
| Województwo |
Liczba podmiotów |
Podmioty z wykazanymi zasobami bibliotecznymi |
Podmioty z wykazanymi pomieszczeniem bibliotecznym |
Podmioty z brakiem biblioteki lub dostępu |
Podmioty niezatrudniające nauczyciela bibliotekarza |
| DOLNOŚLĄSKIE |
1 228 |
983 |
952 |
182 |
304 |
| KUJAWSKO-POMORSKIE |
1 019 |
824 |
814 |
135 |
223 |
| LUBELSKIE |
1 178 |
1 020 |
1 001 |
102 |
168 |
| LUBUSKIE |
469 |
385 |
371 |
61 |
105 |
| ŁÓDZKIE |
1 229 |
1 004 |
988 |
169 |
255 |
| MAŁOPOLSKIE |
1 925 |
1 643 |
1 612 |
205 |
308 |
| MAZOWIECKIE |
2 653 |
2 079 |
2 036 |
422 |
701 |
| OPOLSKIE |
508 |
427 |
428 |
50 |
79 |
| PODKARPACKIE |
1 287 |
1 099 |
1 103 |
111 |
145 |
| PODLASKIE |
571 |
442 |
439 |
94 |
138 |
| POMORSKIE |
1 086 |
879 |
844 |
161 |
275 |
| ŚLĄSKIE |
1 991 |
1 655 |
1 644 |
241 |
388 |
| ŚWIĘTOKRZYSKIE |
718 |
610 |
584 |
87 |
150 |
| WARMIŃSKO-MAZURSKIE |
746 |
613 |
595 |
101 |
149 |
| WIELKOPOLSKIE |
1 747 |
1 382 |
1 359 |
276 |
379 |
| ZACHODNIOPOMORSKIE |
780 |
615 |
596 |
124 |
212 |
| Razem (POLSKA) |
19 135 |
15 660 |
15 366 |
2 521 |
3 979 |
Zgodnie z art. 10 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe[2] to organ prowadzący szkołę lub placówkę odpowiada za jej działalność. Do zadań organu prowadzącego należy w szczególności wyposażenie szkoły lub placówki w pomoce dydaktyczne i sprzęt niezbędny do pełnej realizacji programów nauczania, programów profilaktyczno-wychowawczych, przeprowadzania egzaminów oraz wykonywania innych zadań statutowych. Oznacza to, że zadaniem organu prowadzącego jest także zapewnienie środków na zakup książek, w tym lektur szkolnych do bibliotek szkolnych.
Organa prowadzące mogą jednak liczyć na finansowe wsparcie w obszarze wspierania rozwoju czytelnictwa i bibliotek szkolnych w ramach rządowego programu „Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa“. Z budżetu państwa są przeznaczane znaczące środki finansowe na wsparcie organów prowadzących szkoły na potrzeby zakupu nowości wydawniczych, w tym również lektur szkolnych, do bibliotek szkolnych. Od 2016 roku biblioteki szkolne i pedagogiczne są doposażane w ramach Priorytetu 3 tego programu.
W pierwszej edycji NPRCz na zakup książek do bibliotek szkolnych i bibliotek pedagogicznych z budżetu państwa zostało przeznaczonych 117 mln 886 tys. zł. Dzięki tym funduszom do rąk czytelników trafiło 7 mln 779 tys. nowych książek.
Z Priorytetu 3 „Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa“ w latach 2016-2020 skorzystało około 15 tys. szkół podstawowych i ponadpodstawowych. Dzięki programowi udało się odnowić zasoby lektur szkolnych. Lektury szkolne stanowią średnio 40% zakupów wszystkich książek zakupionych do bibliotek szkolnych w ramach programu. Poza lekturami do szkolnych bibliotek trafiły także pozycje z klasyki literatury dziecięcej i młodzieżowej, książki: historyczne, podróżnicze, sensacyjne, przygodowe, obyczajowe, fantasy, kryminały oraz komiksy. Jak zatem wynika z powyższego, w zasobach bibliotek szkolnych w wyniku zakupu w ramach Priorytetu 3 NPRCz pojawiły się książki najchętniej i najliczniej czytane przez dzieci i młodzież poza szkolnym obowiązkiem.
Natomiast na realizację Priorytetu 3 „Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa 2.0 na lata 2021-2025“ zostało zarezerwowanych w budżecie państwa 138 mln 410 tys. zł. W latach 2021-2024 z Priorytetu 3 NPRCz 2.0 wydatkowano już 107 260 766 zł. Liczba książek zakupiona do szkół i placówek wychowania przedszkolnego wyniosła ponad 4 mln 668 tys. Zakupy lektur szkolnych stanowi około 40 proc. wszystkich książek.
Decyzję dotyczącą zakupu konkretnych pozycji wydawniczych podejmują bezpośrednio szkoły lub biblioteki. Szkoły, które przystępują do programu, są także zobowiązane prowadzić działania promujące czytelnictwo, w tym na przykład organizować spotkania autorskie. Nic nie stoi na przeszkodzie, by szkoły – jeśli widzą taką potrzebę – kupowały ze środków NPRCz – także książki w językach mniejszości narodowych lub w językach obcych.
Biorąc pod uwagę fakt, że w ostatnich latach z budżetu państwa na potrzeby bibliotek szkolnych przeznaczono ponad 124 mln zł, a księgozbiór wzbogacił się o ponad 12 mln nowych książek zakupionych w ramach NPRCz, teza jakoby biblioteki szkolne były marginalizowane i dysponowały zbiorami nieaktualnymi, ubogimi lub niewystarczającymi do realizacji podstawy programowej jest nieuprawniona.
Niezależnie od powyższego należy przypomnieć, że wszyscy uczniowie mogą korzystać z bezpłatnych cyfrowych bibliotek lektur szkolnych udostępnionych online zamieszczonych na stronie internetowej https://wolnelektury.pl/ oraz https://lektury.gov.pl/. Strona biblioteki Wolne Lektury powstała dzięki dofinansowaniu ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego. Strona lektury.gov.pl jest prowadzona przez NASK – Państwowy Instytut Badawczy.
Oprócz książek w ramach NPRCz 2.0 do bibliotek szkolnych i bibliotek pedagogicznych zostały zakupione także elementy wyposażenia wnętrz, dzięki którym możliwa była zmiana organizacji przestrzennej biblioteki: regały biblioteczne, krzesła, lampki biurkowe, podpórki do książek, lady biblioteczne, sofy, pufy, dywany do kącików bibliotecznych, półki ekspozycyjne, antyramy. Szkoły i biblioteki pedagogiczne za otrzymane wsparcie dokonywały także zakupów sprzętu komputerowego oraz oprogramowania do biblioteki do wykorzystania przez nauczyciela bibliotekarza.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Edukacji
Katarzyna Lubnauer
Sekretarz Stanu
[1] Dane z Systemu Informacji Oświatowej o dostępie szkół podstawowych i ponadpodstawowych do bibliotek szkolnych za IV kwartał 2024 r. oraz zatrudnieniu bibliotekarzy w roku szkolnym 2024/2025 według stanu na 30.09.2024 r., stan bazy SIO: 02.10.2025 r.
[2] Dz. U. 2025 poz. 1043 i 1160.