Interpelacja nr 12297

do ministra nauki i szkolnictwa wyższego

w sprawie poważnych nieprawidłowości na Uniwersytecie Przyrodniczym we Wrocławiu

Zgłaszający: Marta Stożek

Data wpływu: 15-09-2025

Szanowny Panie Ministrze,

zgodnie z informacjami przekazanymi przez Najwyższą Izbę Kontroli (dalej: NIK) w latach 2021–2024 na Uniwersytecie Przyrodniczym we Wrocławiu ujawniono poważne nieprawidłowości w funkcjonowaniu uczelni. Skala wykrytych nadużyć finansowych i zarządczych sięgnęła ponad 107 milionów złotych^[1],[2]. NIK negatywnie oceniła działalność UPWr w wielu obszarach, w tym w wykorzystaniu środków publicznych i nadzorze nad spółkami należącymi do uczelni. Stwierdzone nieprawidłowości świadczą o wielokrotnym naruszeniu przez władze UPWr zasad określonych w ustawie z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r. poz. 1668, z późn. zm., dalej: UPSWIN) i ustawie z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 157, poz. 1240, z późn. zm., dalej: UFP). Stwarza to potrzebę pilnego wzmocnienia kontroli zarządczej na uczelni w celu zapewnienia zgodnego z prawem, terminowego, oszczędnego i efektywnego realizowania celów i zadań UPWr zgodnie z zasadami wydatkowania środków publicznych.

Szczegółowe uzasadnienie stwierdzonych nieprawidłowości

1. Nieprawidłowości finansowe i zarządcze:

• Sprzeniewierzenie mienia i nieefektywne dochodzenie należności: w latach 2015–2021 główna kasjerka sprzeniewierzyła 490 tys. zł należących do uczelni. UPWr wniósł wniosek o sprostowanie oczywistej omyłki rachunkowej w wyroku sądowym, zamiast zaskarżyć wyrok apelacją, co skutkowało brakiem możliwości odzyskania pełnej kwoty (9 tys. zł różnicy). Ponadto uczelnia nie dochodziła należności głównej wraz z odsetkami (w kwocie nie mniejszej niż 102,4 tys. zł) w toku postępowania upadłościowego kasjerki mimo posiadania wiedzy o tym postępowaniu.
• Nieprawidłowości w zamówieniach publicznych: stwierdzono przypadki naruszeń przepisów i dobrych praktyk w zakresie wyłaniania wykonawców usług prawnych, zapewnienia prawidłowego obiegu dokumentacji, stwierdzono również przypadki opłacania faktur pomimo braku podpisanych umów na świadczenie usług. Stwierdzono również sytuację, w której komisja przetargowa została powołana trzy dni po otwarciu kopert przez osoby de facto nieupoważnione.
• Nieprawidłowe zarządzanie finansami i planowaniem: uczelnia uwzględniała przyznawane środki finansowe w planie finansowym ze znacznym opóźnieniem. W 2022 r. i 2023 r. poniosła wydatki z tytułu podatków i opłat oraz dodatkowego wynagrodzenia rocznego mimo niezabezpieczonych środków w planie rzeczowo-finansowym lub przed dokonaniem korekt.
• Zobowiązania i windykacja: uczelnia nieterminowo regulowała zobowiązania wobec kontrahentów (opóźnienia sięgały od 60 do 562 dni). Ponadto stwierdzono nierzetelne prowadzenie działań windykacyjnych wobec dłużników, m.in. brak terminowego sporządzania i przesyłania wezwań do zapłaty, przyjęcie praktyki trzykrotnej wysyłki wezwań przed skierowaniem sprawy na drogę sądową, a także niedochodzenie odsetek od nieterminowych płatności. Wykazano również zobowiązania wymagalne, które faktycznie nimi nie były, ponieważ wynikały z błędnego księgowania.
• Brak nadzoru nad spółkami i nieruchomościami: NIK negatywnie oceniła nadzór nad działalnością spółek uczelni, w tym Uninova SA i Dolnośląskiej Zielonej Doliny Dozedo sp. z o.o., które generowały straty i były dokapitalizowywane przez uczelnię. Stwierdzono nieprawidłowości w nabywaniu, zbywaniu, wynajmowaniu i wydzierżawianiu nieruchomości, w tym brak dokumentacji potwierdzającej ustalenie wartości rynkowej przedmiotu czynności prawnej. Wykryto prowadzenie przetargów przez osoby nieuprawnione lub komisje powołane po fakcie przeprowadzenia przetargu. Dodatkowo, w jednym przypadku, pracownik uczelni zawarł umowy najmu i dzierżawy nieruchomości o wartości przekraczającej milion euro bez odpowiedniego pełnomocnictwa.

2. Nieprawidłowości kadrowe i organizacyjne:

• Niewłaściwa polityka wynagrodzeń: stwierdzono wadliwe uregulowania dotyczące wysokości stawek wynagrodzenia zasadniczego, premii regulaminowej (traktowanej jako stały składnik wynagrodzenia zamiast zmiennego), dodatku – zwiększone wynagrodzenie (przyznawanego uznaniowo bez limitów), dodatku funkcyjnego (przyznawanego niezależnie od spełnienia wymogów) oraz dodatków zadaniowego, rektora i okolicznościowego (bez jasnych kryteriów i uzasadnień).
• Brak należytych procedur zarządzania personelem: na uczelni nie przyjęto sformalizowanych procedur w zakresie analizy potrzeb zatrudnienia. Stwierdzono nieprawidłowości dotyczące powierzenia funkcji kierowniczych w jednostkach organizacyjnych UPWr oraz powołania kierowników katedr/dyrektorów instytutów bez dokumentacji potwierdzającej spełnianie wymogów, co skutkowało wypłatą nienależnych dodatków funkcyjnych.

3. Nieprawidłowości w utrzymaniu infrastruktury:

• Zły stan techniczny budynków: nie zapewniono należytego stanu technicznego budynków UPWr. Inspekcje Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego (PINB) dla miasta Wrocławia wykazały odstępstwa od Prawa budowlanego, w tym niewłaściwy stan techniczny budynku S12 (zarysowania, spękania, zawilgocenia) oraz brak protokołów z okresowych kontroli przewodów kominowych w budynku F8, co doprowadziło do wszczęcia postępowania administracyjnego i mandatowego. Uczelnia nie alokowała wystarczających środków na remonty, a wręcz istotnie je ograniczyła mimo świadomości, że stan budynków jest zły.
• Nierzetelne prowadzenie dokumentacji technicznej: stwierdzono nierzetelne sporządzanie protokołów z okresowych kontroli stanu technicznego obiektów (np. brak wykazywania wszystkich niewykonanych prac z poprzednich kontroli, niespójne oceny stanu technicznego). Książki obiektów budowlanych dla sześciu budynków były prowadzone z naruszeniem przepisów, np. brak wpisów dotyczących ostatnich kontroli instalacji elektrycznej, odgromowych i kominowych.

Pytania do ministra nauki i szkolnictwa wyższego:

W związku z opisywanymi nieprawidłowościami, proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy ministerstwo w okresie poprzedzającym doniesienia Najwyższej Izby Kontroli otrzymało jakiekolwiek informacje o możliwych nieprawidłowościach na Uniwersytecie Przyrodniczym we Wrocławiu? Jeśli tak, kiedy i jakie kroki podjęło ministerstwo w związku z otrzymanymi informacjami?

2. W świetle stwierdzonych na Uniwersytecie Przyrodniczym we Wrocławiu opóźnień w terminowym przekazywaniu dokumentów księgowych do kwestury, braku ustalania i naliczania odsetek, a także nieterminowego regulowania zobowiązań wobec kontrahentów, jakie konkretne mechanizmy kontrolne i nadzorcze wprowadza ministerstwo, aby zapewnić, że publiczne uczelnie przestrzegają dyscypliny finansów publicznych i zasad rzetelności w zarządzaniu środkami?
3. Biorąc pod uwagę, że UPWr nie aktualizował terminowo planów rzeczowo-finansowych w związku ze zwiększonymi subwencjami i przekraczał zaplanowane wydatki, jakie są obecne oczekiwania ministerstwa wobec uczelni publicznych w zakresie zarządzania budżetem i jakie kroki są podejmowane, aby zapobiegać takim niezgodnościom z przepisami, w tym z art. 408 ust. 1 UPSWIN i art. 44 ust. 2 i 3 pkt 1 UFP?
4. W jaki sposób ministerstwo zapewnia, że dotacje na inwestycje są rozliczane zgodnie z przeznaczeniem i w terminie w kontekście wcześniejszych ustaleń Najwyższej Izby Kontroli (NIK) z lat 2008–2010 wskazujących na brak egzekwowania zwrotu niewykorzystanych dotacji przez publiczne szkoły wyższe? Czy obecne przepisy i procedury ministerstwa skutecznie zapobiegają gromadzeniu niewykorzystanych środków dotacyjnych przez uczelnie?
5. Jakie działania ministerstwo podjęło, aby wzmocnić nadzór nad prawidłowością wydatkowania środków publicznych przez uczelnie i w jakich przypadkach inicjowane są postępowania w sprawie naruszenia dyscypliny finansów publicznych, zwłaszcza w kontekście stwierdzonych wcześniejszych zaniechań w kierowaniu zawiadomień do rzecznika dyscypliny finansów publicznych przez ministerstwo?
6. Jak ministerstwo nadzoruje przestrzeganie przepisów dotyczących wynagradzania pracowników akademickich i nieakademickich, w tym zapobieganie sytuacjom, w których minimalne stawki wynagrodzenia zasadniczego są niższe niż obowiązujące minimalne wynagrodzenie za pracę?
7. Jakie są wytyczne ministerstwa dotyczące przyznawania dodatków do wynagrodzenia, takich jak zwiększone wynagrodzenie, funkcyjny, zadaniowy, rektora czy okolicznościowy, w kontekście stwierdzonych w UPWr wadliwych uregulowań, które prowadziły do braku limitów, dublowania tytułów prawnych czy wypłacania świadczeń w czasie nieobecności pracownika? Jak ministerstwo zapewnia, że dodatki te spełniają funkcje motywacyjne i są przyznawane rzetelnie i celowo?
8. W jaki sposób ministerstwo reaguje na przypadki „czasowego podwyższania wynagrodzenia zasadniczego” bez podstawy prawnej i zmian w umowach o pracę, jak zaobserwowano w UPWr, co jest niezgodne z art. 136 ust. 1 pkt 1 UPSWIN?
9. Jak ministerstwo zapewnia zgodność z prawem procesów powoływania na funkcje kierownicze w uczelniach, w tym na stanowiska prorektora, kanclerza, kwestora czy dziekana, które w UPWr nie były obsadzane w trybie konkursowym? Jakie są konsekwencje dla uczelni, w których kandydaci na stanowiska kierownicze nie spełniali wymaganych kwalifikacji?
10. Co ministerstwo robi w celu przeciwdziałania powstawaniu stosunków bezpośredniej podległości służbowej pomiędzy osobami bliskimi w jednostkach organizacyjnych uczelni, co w UPWr zostało uznane za obejście prawa?
11. W jaki sposób ministerstwo sprawuje nadzór nad stanem technicznym budynków uczelni publicznych oraz ich okresowymi kontrolami, biorąc pod uwagę stwierdzone w UPWr nieprawidłowości, w tym nierzetelne sporządzanie protokołów kontroli i brak usuwania usterek? Jakie są plany ministerstwa, aby uczelnie skutecznie zapewniały należyty stan techniczny obiektów, szczególnie gdy zgłaszany jest brak środków finansowych?
12. Jakie mechanizmy kontrolne ministerstwo wprowadziło, aby zapewnić, że zbywanie, wynajmowanie i wydzierżawianie nieruchomości uniwersyteckich odbywa się zgodnie z prawem, w tym z wymaganiem uzyskania zgody ministra skarbu państwa dla aktywów o wartości powyżej 50 tys. euro? Jakie działania są podejmowane, aby wyeliminować przypadki bezumownego lub nieodpłatnego korzystania z nieruchomości uczelni?
13. Czy ministerstwo opracowało i wdrożyło zatwierdzoną strategię rozwoju szkolnictwa wyższego w Polsce, co było wnioskiem NIK już w 2010 roku, aby ułatwić alokację środków publicznych zgodnie z perspektywicznymi potrzebami? Jak ta strategia uwzględnia potrzebę mierzalnych wskaźników realizacji celów, których brak stwierdzono w strategii UPWr?
14. Jaki jest plan ministerstwa w zakresie nadzoru nad spółkami uczelni publicznych, takimi jak Dolnośląska Zielona Dolina Dozedo sp. z o.o., która w UPWr przynosiła straty i była dokapitalizowywana przez uczelnię? Jak ministerstwo zapewnia, że te podmioty nie obciążają finansów publicznych i realizują swoje cele statutowe?
15. Jak ministerstwo zamierza zapewnić, że umowy na finansowanie studiów podyplomowych dla pracowników zawierają odpowiednie zabezpieczenia interesów uczelni w kontekście ustaleń, że w UPWr takie umowy szkoleniowe z pracownikami nie były zawierane?
16. Czy ministerstwo planuje przeprowadzenie działań kontrolnych wobec innych uczelni posiadających spółki celowe? Jeśli tak, proszę o wskazanie, jakie działania zostaną podjęte. W przypadku odpowiedzi przeczącej proszę o przedstawienie podstaw decyzji o ich niepodejmowaniu.

Z poważaniem

Marta Stożek
Posłanka na Sejm RP

Źródła:

^[1] https://www.nik.gov.pl/aktualnosci/edukacja-i-nauka/ciemne-strony-zielonej-uczelni.html

^[2] https://www.nik.gov.pl/kontrole/wyniki-kontroli-nik/pobierz,lwr~i_24_004_202503240746261742798786~id0~01,typ,kj.pdf