Odpowiedź na interpelację nr 12330

w sprawie Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025-2026

Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Wiesław Leśniakiewicz

Warszawa, 10-10-2025

Szanowny Panie Marszałku,

w odpowiedzi na interpelację numer 12330 Pani Poseł Agnieszki Ścigaj, Pani Poseł Anny Dąbrowskiej-Banaszek i Pana Posła Marcina Ociepy w sprawie Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025-2026, uprzejmie przedstawiam co następuje.

Rada Ministrów 27 maja 2025 r. przyjęła uchwałę nr 72 w sprawie zatwierdzenia Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025-2026^[1], (dalej: „Program“), w którym po raz pierwszy przeznaczono tak znaczące środki na ochronę ludności i obronę cywilną.

Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej^[2], finansowanie realizacji zadań ochrony ludności i obrony cywilnej określa Program. W rozdziale 6 Programu w szczegółowy i transparentny sposób opisano podział środków finansowych zarówno na poziomie wojewódzkim, jak i centralnym. Przyjęte w tym zakresie zasady zostały uzgodnione m.in. z Ministerstwem Obrony Narodowej (MON), Przewodniczącym Komitetu do spraw Pożytku Publicznego oraz Komisją Wspólną Rządu i Samorządu Terytorialnego (KWRiST).

Kryterium wyjściowym podziału środków w ramach Programu było założenie, że:

• 80-90% środków zostanie przeznaczonych dla województw, w tym 90% z tej kwoty na zadania realizowane przez samorządy;
• 10-20% środków zostanie przeznaczonych na zadania ponadlokalne, inwestycje pilotażowe oraz strategiczne (centralne).

Środki dla województw zostały podzielone według następujących kryteriów:

• ogólnej liczby mieszkańców w województwach;
• wskaźnika urbanizacji (liczby mieszkańców miast do ogólnej liczby mieszkańców);
• wskaźnika zwiększonego bezpieczeństwa na wschodniej granicy Polski w ramach Narodowego Programu Odstraszania i Obrony „Tarcza Wschód“^[3] (dalej: Program „Tarcza Wschód“) dla województw: lubelskiego, podlaskiego, podkarpackiego, warmińsko-mazurskiego i części województwa mazowieckiego.

Należy wskazać, że miasto stołeczne Warszawa przy podziale środków było traktowane jak odrębne województwo, z uwzględnieniem wskaźników urbanizacji i ogólnej liczby mieszkańców.

Proces podziału środków na poszczególne województwa przedstawiał się następująco:

1. Dla każdego z województw wprowadzono, pozyskane z Głównego Urzędu Statystycznego, dane statystyczne o liczbie ludności i gęstości zaludnienia.
2. Wprowadzono dane statystyczne o liczbie mieszkańców województwa, także z podziałem na liczbę mieszkańców miast i wsi.
3. Podzielono wstępnie środki na pulę wojewódzką (83%) i pulę centralną (17%).
4. Dla puli wojewódzkiej, z uwagi na wyższą gęstość zaludnienia na terenach miejskich, a także wymóg określony w art. 90 ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej dotyczący pojemności obiektów zbiorowej ochrony z podziałem na miasta i wsie, wprowadzono odpowiednio wagi 0,65 i 0,35.
5. Po wyliczeniu kwot przypadających na poszczególne województwa, dodano wskaźnik: zwiększenie puli środków na realizację zadań w ramach Programu „Tarcza Wschód“ (dla województw: lubelskiego, podlaskiego, warmińsko-mazurskiego, podkarpackiego i części województwa mazowieckiego).
6. Następnie z puli centralnej dokonano dalszego wzmocnienia puli wojewódzkiej w ramach realizacji zadania Host Nation Support (NATO).
7. Otrzymano ostateczny podział na pulę wojewódzką (ponad 90%) i centralną (niecałe 10%).

Powyższy podział środków został uzgodniony z MON, a informację o wysokości limitów w poszczególnych obszarach przekazano wojewodom.

Jednocześnie należy podkreślić, że system ochrony ludności i obrony cywilnej, z uwagi na wieloletnie zaniedbania, jest budowany od podstaw, w szczególności w obszarze obiektów zbiorowej ochrony, systemów łączności czy edukacji powszechnej.

Stosownie do art. 154 ust. 5 ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej podział środków w ramach Programu w danym województwie na jednostki samorządu terytorialnego, podmioty ochrony ludności i inne podmioty należy do zakresu działań wojewody. Zgodnie z art. 155 ust. 5 ww. ustawy, w oparciu o przepisy prawa wydane na podstawie art. 138 ust. 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych^[4], Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA), w porozumieniu z MON, dokonało podziału środków, o których mowa w art. 155 ust. 4 ustawy, na poszczególne części budżetu państwa wskazane w art. 155 ust. 6 ustawy (m.in. pozostające w dyspozycji wojewodów) z uwzględnieniem Programu. W świetle powyższego należy podkreślić, że MSWiA sprawuje funkcję koordynacyjną i nie ingeruje w sposób dalszego dysponowania środkami przez wojewodów do jednostek samorządu terytorialnego, podmiotów ochrony ludności i innych podmiotów w indywidualnych sprawach – z wyjątkiem negatywnej oceny kwalifikowalności inwestycji nie mieszczących się w zakresie zadań Programu.

W opinii MSWiA nie można zgodzić się z oceną prezentowaną w wystąpieniu odnoszącą się do kwestii realizacji działań długoterminowych. Jednostki samorządu terytorialnego – za pośrednictwem wojewodów – zgłaszają do zatwierdzenia inwestycje wieloletnie, których realizacja rozpocznie się już w 2025 r. W takim przypadku konieczne jest etapowanie inwestycji i przykładowo w roku bieżącym mogą być przyznane środki na opracowanie planów, projektów i inne prace przygotowawcze. Powyższe dotyczy m.in. inwestycji w budownictwo ochronne. Znaczna część ww. inwestycji jest opiniowana pozytywnie.

Pragnę podkreślić, że przedstawiciele MSWiA aktywnie uczestniczą w posiedzeniach KWRiST, wsłuchują się w głos samorządców, każdorazowo przedstawiając stosowne informacje. Algorytm podziału środków pomiędzy województwa był kilkukrotnie przedmiotem obrad zespołów działających w ramach KWRiST. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości związanych z realizacją Programu czy ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej MSWiA udziela jednostkom samorządu terytorialnego i innym podmiotom stosownych wyjaśnień w omawianym zakresie. Należy zatem uznać, że konsultacje z jednostkami samorządu terytorialnego odbywają się na bieżąco, zarówno bezpośrednio, jak i za pośrednictwem wojewodów.

Wychodząc naprzeciw oczekiwaniom strony samorządowej MSWiA prowadzi analizy w zakresie modyfikacji Programu, w szczególności aspektu finansowego. Wnioski z analiz są niezwłocznie wdrażane, czego przykładem jest opracowanie projektu uchwały Rady Ministrów zmieniającej uchwałę w sprawie zatwierdzenia Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025-2026. Ponadto informuję, że trwają prace mające na celu nowelizację ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej, w szczególności w zakresie zagadnień finansowych i możliwości długoterminowego wykorzystywania środków przez samorządy.

Z poważaniem

z up. Wiesław Leśniakiewicz
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji

^[1] M. P. poz. 541.

^[2] Dz. U. poz. 1907.

^[3] Przyjęty uchwałą Rady Ministrów nr 58 z dnia 10 czerwca 2024 r.

^[4] Dz. U. z 2024 r. poz. 1530, z późn. zm.