Odpowiedź na interpelację nr 12332

w sprawie ograniczeń edukacji domowej i konieczności ochrony praw rodziców i uczniów korzystających z tej formy nauczania

Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Henryk Kiepura

Warszawa, 13-10-2025

Szanowne Panie Posłanki,

edukacja jest i musi pozostać jednym z najistotniejszych zadań publicznych. Jakość i sposób realizacji tego wspólnego obowiązku, w kontekście globalnych wyzwań cywilizacyjnych o nadzwyczajnej, nienotowanej dotychczas dynamice zmian, determinuje przyszłą sytuację osób, rodzin, społeczności lokalnych i społeczności narodowej. Jeżeli powyższe nie pozostawia wątpliwości, to wykonawczego i praktycznego znaczenia nabiera ustrojowa zasada obligująca Rzeczpospolitą Polską do ochrony praw dziecka, rozumianą jako zdolność organów publicznych do udzielenia w każdym czasie odpowiedzi na pytanie, w jaki sposób pośrednio lub bezpośrednio wykonywały tę ochronę.

Sytuacja oraz interes dziecka jest i musi być chroniony adekwatnie, systemowo i nadzwyczajnie, zakładając ex ante, że nie wszyscy członkowie społeczności kierują się jednym, uniwersalnym wzorcem ideowym: dobrem wspólnym, interesem i dobrem osób (dzieci, rodziców). W praktycznym i funkcjonalnym wymiarze warunkiem niezbędnym dla realizacji celów edukacyjnych, za które odpowiedzialne jest Państwo i jego instytucje, jest i musi być zatem zdolność systemowa, w tym właściwych tu jednostek organizacyjnych, do zapewnienia wszystkim uczniom i rodzicom równego, bezpiecznego ponad wszelką wątpliwość, optymalnie organizowanego dostępu do wiedzy i edukacji. W wymiarze instytucjonalnym powyższe jest realizowane w systemie szkół stacjonarnych, działających w oparciu o wyspecjalizowaną i stale doskonaloną kadrę nauczycieli. Daje to rodzicom bezwarunkową gwarancję kształcenia i wychowania dzieci, niezależnie od możliwości organizacyjnych rodziny, indywidualnej sytuacji zawodowej i osobistej rodziców. W ujęciu historycznym rozwiązanie to jest częścią wielkiej zmiany cywilizacyjnej.

Ściśle w takim systemowym i organizacyjnym porządku należy identyfikować powołanie przez ustawodawcę przepisów art. 37 ustawy Prawo oświatowe i przepisów towarzyszących. Są to normy dające możliwość realizacji obowiązku szkolnego i nauki poza szkołą (w domu), gdzie osobami realizującymi systematycznie proces kształcenia z dziećmi są rodzice. Możliwość wynikająca z art. 37, w spersonifikowanym procesie decyzyjnym, ma gwarantować niektórym uczniom realizację ścieżki kształcenia, odpowiednią do etapu rozwojowego, zmieniających się potrzeb i oczekiwań edukacyjnych jego oraz rodziców, pozostających w określonej, a nie każdej sytuacji.

Przepis art. 37 (pot.: „nauczanie domowe“) ma potwierdzać przede wszystkim zdolność jednego, tego samego systemu oraz jego jednostek organizacyjnych do dostrzegania i odpowiednio indywidualizowania procesu kształcenia, o ile jednak istnieją ku temu obiektywnie uzasadnione warunki i możliwości. Istnienie i powołanie zróżnicowanych możliwości realizacji obowiązku szkolnego, nauki nie oznacza bowiem, że gwarancje i rekomendacje publiczne (gwarancje i zobowiązania Państwa wobec osób i społeczności) mogą być jakościowo różnicowane. Możliwość wynikająca z art. 37 ustawy Prawo oświatowe nie zmienia bowiem takich samych celów i takich samych obowiązków władzy publicznej wobec wszystkich obywateli w sferze edukacji – zarówno uczących dzieci instytucjonalnie, jak i pozainstytucjonalnie. Ustanawiając powszechne wymogi edukacyjne, także podstawy programowe, państwo gwarantuje i odpowiada za przekazywanie jednolitych treści, w tym także istotnych z punktu widzenia kształtowania tożsamości danej społeczności, wspólnych celów i wartości.

Powołanie art. 37 ustawy Prawo oświatowe i możliwości kształcenia przez rodzica swojego dziecka nie jest ustanowieniem równoległej czy konkurencyjnej ścieżki kształcenia, nie jest to również jakakolwiek dodatkowa forma wsparcia dziecka o szczególnych potrzebach.

Na obecnym etapie rozwoju gospodarczego państwa i odpowiednio szeroko rozumianej sytuacji osobistej, pracowniczej obywateli (rodziców), możliwość wynikająca z art. 37 ustawy Prawo oświatowe dotyczy nie każdej, ale szczególnej grupy, mającej możliwości organizacyjne oraz wiedzę merytoryczną, by prowadzić systematyczny proces uczenia swojego dziecka.

Instytucje państwa muszą być równocześnie pewne, że proces nauczania w każdym ze zbiorowych i tych indywidualnych przypadków jest prowadzony poprawnie i bezpiecznie, a nie tylko potencjalnie poprawnie i bezpiecznie.

Dopiero na tle powyższego należy rozważać i analizować szczegółowe postanowienia systemowe i organizacyjne inicjowane przez instytucje oświatowe i dokonywane przez ustawodawcę w systemie edukacji. Do takich należy zaliczyć kwestie wyjątku ustalonego w ustawie i dotyczącego możliwości realizowania obowiązku szkolnego i nauki poza szkołą (art. 37 ustawy Prawo oświatowe).

Odnosząc się do kwestii finansowania uczniów korzystających z edukacji domowej, pragnę zauważyć, że z dniem 25 października 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. poz. 1572). Zgodnie z ustawą w zakresie finansowania zadań oświatowych od 2025 roku dla JST są naliczane kwoty potrzeb oświatowych. Ustalanie kwot potrzeb oświatowych zastąpiło dotychczasowe naliczanie środków w ramach części oświatowej subwencji ogólnej.

Szanujemy decyzje rodziców w zakresie wyboru edukacji domowej i dostrzegamy, że dla wielu rodzin jest to świadomy wybór, odpowiadający na indywidualne potrzeby dzieci. Jednocześnie należy mieć na uwadze, że wybór edukacji domowej oznacza przejęcie przez rodziców lub opiekunów prawnych głównej odpowiedzialności za proces nauczania dziecka – zarówno w zakresie organizacyjnym, jak i merytorycznym.

Sposób finansowania zadań oświatowych, w tym tych związanych z edukacją domową, jest co roku weryfikowany i dostosowywany do wielu czynników, w tym do rzeczywistych kosztów realizacji zadań oświatowych przez jednostki samorządu terytorialnego. Ewentualne zmiany w wysokości subwencji/potrzeb oświatowych nie są wyrazem negatywnej oceny edukacji domowej, lecz elementem szerszej polityki budżetowej, uwzględniającej m.in. dane demograficzne, zmieniające się potrzeby edukacyjne oraz efektywność wykorzystania środków publicznych.

Celem ministerstwa jest zapewnienie możliwie najbardziej racjonalnego i sprawiedliwego systemu finansowania edukacji, który będzie uwzględniał zróżnicowane potrzeby uczniów, szkół i samorządów terytorialnych.

Kwoty potrzeb oświatowych naliczone wskaźnikiem S_f na uczniów w edukacji domowej (czyli finansowanie w ramach którego dokonano zmian na 2026 r. w rozporządzenia Ministra Edukacji w sprawie sposobu podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych między jednostki samorządu terytorialnego w roku 2026) kształtują się następująco:

• w 2025 r.: 237 mln zł (50 tys. uczniów);
• w 2026 r.: 273 mln zł (62 tys. uczniów).

Uczniowie objęci edukacją domową co do zasady nie uczestniczą w zajęciach dydaktycznych w szkole, a koszty, jakie ponosi szkoła w związku z ich kształceniem, ograniczają się głównie do organizacji egzaminów klasyfikacyjnych oraz ewentualnych konsultacji i wsparcia. Nie są to koszty porównywalne z kosztami kształcenia ucznia uczęszczającego na co dzień do szkoły, który korzysta z pełnego zaplecza dydaktycznego, kadry nauczycielskiej, infrastruktury i różnorodnych form wsparcia.

Warto również zauważyć, że uczniowie w edukacji domowej mają prawo zapisać się do dowolnie wybranej szkoły, w tym także do szkoły stacjonarnej, która może zaoferować dodatkowe zajęcia, konsultacje czy inne formy wsparcia.

Forma edukacji domowej rozwija się w ostatnich latach. Co przedstawiają poniższe dane dotyczące liczby uczniów w edukacji domowej.

Nie przewiduje się mechanizmów przejściowych w zakresie finansowania uczniów w edukacji domowej w ramach podziału potrzeb oświatowych na 2026 rok. Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 28 lipca 2025 r. w sprawie sposobu podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych między jednostki samorządu terytorialnego w roku 2026 (Dz. U. 2025 poz. 1032) dotyczy dopiero roku 2026, daje to szkołom oraz samorządom czas na adaptację do nowych zasad finansowania.

W ramach konsultacji publicznych i opiniowania projekt rozporządzenia Ministra Edukacji w sprawie sposobu podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych między jednostki samorządu terytorialnego w roku 2026 został skierowany do podmiotów wskazanych w pkt. 5 oceny skutków regulacji.

Zgodnie z § 52 ust. 1 uchwały nr 190 Rady Ministrów z dnia 29 października 2013 r. – Regulamin pracy Rady Ministrów (M.P. z 2024 r. poz. 806) projekt rozporządzenia został udostępniony w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej Rządowego Centrum Legislacji w serwisie Rządowy Proces Legislacyjny. Uwagi do projektu rozporządzenia można było zgłaszać na adres: sekretariat.dwst@men.gov.pl. Projekt był również omawiany na posiedzeniu Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego.

Z wyrazami szacunku

Z upoważnienia Ministra Edukacji
Henryk Kiepura
Sekretarz Stanu