Odpowiedź na interpelację nr 12369

w sprawie penalizacji osób w kryzysie bezdomności

Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Czesław Mroczek

Warszawa, 20-10-2025

Szanowny Panie Marszałku,

w odpowiedzi na interpelację numer 12369 pani poseł Marceliny Zawiszy w sprawie penalizacji osób w kryzysie bezdomności, w zakresie właściwości ministra spraw wewnętrznych i administracji, uprzejmie przedstawiam, co następuje.

Zgodnie z wyrażoną w art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą legalizmu Policja działa na podstawie i w granicach prawa. Powyższe oznacza, że ustanowione normy prawne określają kompetencje, zadania i tryb postępowania Policji, wyznaczając tym samym granice aktywności formacji. Do podstawowych zadań Policji należy m.in. ochrona życia i zdrowia ludzi oraz mienia przed bezprawnymi zamachami naruszającymi te dobra, ochrona bezpieczeństwa i porządku publicznego, w tym zapewnienie spokoju w miejscach publicznych, wykrywanie przestępstw i wykroczeń oraz ściganie ich sprawców.

Stosownie do art. 54 § 1 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia[1], w przypadku ujawnienia popełnienia wykroczenia, Policja lub inny uprawniony organ z urzędu przeprowadza czynności wyjaśniające w celu ustalenia czy istnieją podstawy do wystąpienia z wnioskiem o ukaranie oraz zebrania danych niezbędnych do sporządzenia takiego wniosku. Powyższe czynności w miarę możliwości powinny zostać podjęte w miejscu popełnienia czynu bezpośrednio po jego ujawnieniu.

Należy również wskazać, że w postępowaniu mandatowym, jeżeli przepisy ww. ustawy nie stanowią inaczej, funkcjonariusz uprawniony do nakładania grzywny w drodze mandatu karnego może ją nałożyć jedynie, gdy:

  1. schwytano sprawcę wykroczenia na gorącym uczynku lub bezpośrednio po popełnieniu wykroczenia,
  2. stwierdzi popełnienie wykroczenia, w szczególności za pomocą przyrządu kontrolno-pomiarowego lub urządzenia rejestrującego, a sprawca nie został schwytany na gorącym uczynku lub bezpośrednio potem, i nie zachodzi wątpliwość co do sprawcy czynu

– w tym także, w razie potrzeby, po przeprowadzeniu w niezbędnym zakresie czynności wyjaśniających, podjętych niezwłocznie po ujawnieniu wykroczenia. Nałożenie grzywny w drodze mandatu karnego nie może nastąpić po upływie 60 dni od dnia ustalenia sprawcy wykroczenia, zaś sprawca może odmówić przyjęcia mandatu karnego.

Z przytoczonych przepisów prawa wynika, że w każdym przypadku ujawnienia wykroczenia policjant lub inny uprawniony funkcjonariusz jest zobowiązany ustalić okoliczności faktyczne zdarzenia oraz okoliczności mające wpływ na wymiar kary (okoliczności obciążające, łagodzące, warunki osobiste sprawcy) celem podjęcia decyzji o zastosowaniu odpowiednich środków karnych wobec osoby podejrzanej o popełnienie wykroczenia.

W zależności od dokonanych w powyższym zakresie ustaleń policjant lub inny uprawniony funkcjonariusz może:

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że obowiązujące przepisy prawa umożliwiają dokonanie wyboru adekwatnego do ustalonych okoliczności faktycznych zdarzenia sposobu postępowania wobec sprawcy wykroczenia. Rolą Policji jest reagowanie na każde zachowanie naruszające porządek prawny, bez względu na fakt, kto dokonuje przedmiotowego naruszenia. Istotne przy tym pozostaje, że obowiązujące przepisy prawa nie przewidują wyłączenia odpowiedzialności karnej osób w kryzysie bezdomności w przypadku popełnienia przez takie osoby wykroczenia.

Z poważaniem

z up. Czesław Mroczek
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji

[1] Ustawa z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. 2025 poz. 860).

[2] Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń (Dz. U. 2025 poz. 734).