w sprawie standardów ochrony dostępu do edukacji w małych miejscowościach w kontekście likwidacji Szkoły Podstawowej - filii w Malużynie (gm. Glinojeck, pow. ciechanowski)
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Henryk Kiepura
Warszawa, 20-10-2025
Szanowny Panie Pośle,
uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych wyjaśnień.
Ad pytania 1. i części pytania 4.
Zasady i procedury związane z likwidacją szkoły prowadzonej przez jednostkę samorządu terytorialnego nie uległy zmianie od roku 2016. Wprowadzono je ustawą z dnia 29 grudnia 2015 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw. Oznacza to, że zarówno obecni kuratorzy oświaty, jak i obecny minister właściwy do spraw oświaty i wychowania działają w tym samym stanie prawnym, co ich poprzednicy. W stosunku do rodziców uczniów likwidowanej szkoły, zgodnie z art. 89 ustawy – Prawo oświatowe, jednostki samorządu terytorialnego mają jedynie obowiązek zawiadomienia ich o zamiarze likwidacji szkoły (zwykle jest to list polecony). Uprzejmie informuję, że minister edukacji podjął działania legislacyjne w celu zmiany takiego stanu rzeczy.
Jednym z celów projektu ustawy o zmianie ustawy – Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw (numer w wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów – UD244) jest uspołecznienie procesu likwidacji szkoły, jego skrócenie oraz wskazanie – czego nie zrobiono w 2016 r. – jakich kwestii będzie dotyczyć opinia wydawana przez kuratora oświaty (opinia ta nadal będzie miała charakter wiążący). Projekt ustawy jest już po uzgodnieniach i konsultacjach społecznych i został skierowany do rozpatrzenia przez Stały Komitet Rady Ministrów.
Uspołecznienie procesu likwidacji szkoły jest nie tylko wzmocnieniem stale rozwijającego się w Polsce społeczeństwa obywatelskiego, ale także odpowiedzią na wiele głosów rodziców uczniów likwidowanych szkół, którzy zauważają, że są pomijani w podejmowaniu decyzji o likwidacji szkoły, a informacje docierające do nich są bardzo skąpe. Zgodnie z projektem ustawy – w ramach wspomnianego uspołecznienia procesu likwidacji szkoły – nastąpi zmiana w zakresie powiadomienia rodziców. Rodzice wraz z zawiadomieniem o zamiarze likwidacji szkoły otrzymają dostęp do:
Rodzice otrzymają również informację o:
Ponadto organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego będzie obowiązany przeprowadzić konsultacje w sprawie zamiaru likwidacji szkoły z rodzicami uczniów szkoły przeznaczonej do likwidacji, a w przypadku uczniów pełnoletnich – z tymi uczniami. Konsultacje te będą przeprowadzane w formie zebrania z udziałem upoważnionego przedstawiciela organu wykonawczego jednostki samorządu terytorialnego, dyrektora likwidowanej szkoły oraz rodziców uczniów (a w przypadku uczniów pełnoletnich – tych uczniów).
Ad pytania 2.
Wyżej wspomnianą ustawą z dnia 29 grudnia 2015 r. dokonano zmian legislacyjnych, w wyniku których nastąpiło między innymi przywrócenie obowiązku uzyskiwania pozytywnej opinii organu nadzoru pedagogicznego w przypadku zamiaru likwidacji szkoły prowadzonej przez jednostkę samorządu terytorialnego. Wprowadzono jednocześnie możliwość wniesienia zażalenia na opinię kuratora oświaty do ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania oraz zaskarżenia ostatecznego postanowienia w tej sprawie do wojewódzkiego sądu administracyjnego.
Powyższa zmiana oznacza, że od 2016 r. minister właściwy do spraw oświaty i wychowania jest organem odwoławczym w rozumieniu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: K.p.a.) w stosunku do opinii kuratora oświaty dotyczących zamiaru likwidacji szkoły. Niezależnie od tego czy opinia kuratora oświaty jest pozytywna czy negatywna, w przypadku zażalenia na taką opinię minister edukacji wszczyna postępowanie i wydaje rozstrzygnięcie m.in. na podstawie art. 138 K.p.a. W przypadku opinii dotyczącej zamiaru likwidacji Szkoły Filialnej w Malużynie zastosowanie miał przepis art. 138 § 2 K.p.a., co oznacza, że w tej sprawie minister edukacji nie wypowiedział się, czy opinia dotycząca likwidacji szkoły powinna być negatywna czy pozytywna. Minister stwierdził jedynie, że organ I instancji nie wyjaśnił wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy i wydał zaskarżone postanowienie z naruszeniem przepisów K.p.a. W zaistniałym stanie faktycznym wydanie przez ministra rozstrzygnięcia co do istoty (podtrzymanie negatywnej opinii kuratora lub uchylenie jej w całości i wydanie pozytywnej opinii) stanowiłoby de facto zastąpienie organu I instancji, a to z kolei doprowadziłoby do pozbawienia strony możliwości rozpatrywania sprawy przekształcenia Szkoły Podstawowej w Woli Młockiej przez likwidację filii w Malużynie w trybie dwuinstancyjnym. Z uwagi na wydanie przez mazowieckiego kuratora oświaty postanowienia z naruszeniem przepisów oraz w związku z koniecznością wyjaśnienia zagadnień mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie, uzasadnione było uchylenie postanowienia kuratora oświaty w całości i odesłanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.
Ad pytania 3., części pytania 4. i pytania 8.
Gwarantem niezależności decyzji kuratorów oświaty w przypadku opiniowania zamiarów likwidacji szkoły są przepisy ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego. Jeszcze raz należy podkreślić, że w omawianej sprawie minister edukacji nie rozstrzygnął co do istoty rzeczy, tj. ani nie podtrzymał negatywnej opinii kuratora, ani nie uchylił jej w całości, i nie wydał pozytywnej opinii. Rozstrzygnięcie ministra co do istoty w tej konkretnej sprawie byłoby naruszeniem przepisów przez zastąpienie przez organ II instancji organu I instancji.
Postępowanie ministra edukacji w przypadku opiniowania przekształcenia Szkoły Podstawowej w Woli Młockiej przez likwidację filii w Malużynie jest więc dobrym przykładem stosowania właściwych standardów, o które Pan Poseł pytał.
Minister edukacji nie ma kompetencji do nadzorowania działalności jednostek samorządu terytorialnego. Działania nadzorcze, o które pyta Pan Poseł, w stosunku do gminy Glinojeck leżą w kompetencji wojewody mazowieckiego.
Ad pytań 5., 6. i 7.
Ministerstwo Edukacji Narodowej prowadzi prace mające na celu wprowadzenie do porządku prawnego regulacji pozwalających na dostosowanie sieci szkół do postępującego niżu demograficznego i jednocześnie chroniących – usytuowane blisko domu rodzinnego – bezpieczne miejsca edukacji dzieci (szkoły, przedszkola) wykorzystywane – przede wszystkim po zakończeniu obowiązkowych zajęć szkolnych – do zaspakajania innych potrzeb lokalnej społeczności. Ministerstwo zamierza umożliwić gminom wykorzystanie infrastruktury pustoszejących z powodu niżu demograficznego szkół do zaspokojenia potrzeb rodziców powracających na rynek pracy (możliwość zapewnienia w budynku szkoły, oprócz wychowania przedszkolnego, także opieki nad dziećmi do lat 3). Szkoła, przy zachowaniu wszelkich zasad związanych z bezpieczeństwem uczniów, może być również miejscem realizacji polityki senioralnej czy rozwijania różnych form aktywności obywatelskiej.
Wsparcie organów prowadzących szkoły podstawowe o małej liczbie uczniów zawsze było ważne zarówno dla ministra edukacji, jak i całej Rady Ministrów. W skali kraju wysokość dodatkowych środków w latach 2024-2025 w ramach subwencji/potrzeb oświatowych naliczonych za pomocą wagi dla małych szkół (waga P4) wyniosła 0,8 mld zł.
Duże środki naliczane są w ramach potrzeb oświatowych dla uczniów szkół położonych na terenach wiejskich i w miastach do 5 tys. mieszkańców. Tzw. wagą wiejską w ramach subwencji/potrzeb oświatowych (P1 i P2) w latach 2024-2025 naliczono ok. 9,6 mld zł. Ponadto na dzieci objęte edukacją przedszkolną w placówkach zlokalizowanych na terenach wiejskich lub w miastach do 5 000 mieszkańców naliczono w latach 2024-2025 dodatkową kwotę subwencji/potrzeb oświatowych w łącznej wysokości ok. 0,9 mld zł.
W algorytmie podziału potrzeb oświatowych jest jeszcze inne rozwiązanie sprzyjające między innymi samorządom prowadzącym małe szkoły –mechanizm połączenia wskaźnika „zamożności“ ustalanego na podstawie dochodów podatkowych i wskaźnika określającego wielkość szkoły dla dzieci i młodzieży (dodatkowe środki otrzymują mniej zamożne samorządy z małymi szkołami). W subwencji/potrzebach oświatowych na lata 2024-2025 wagą w tym zakresie naliczono środki w wysokości 2,5 mld zł.
Ponadto w rozporządzeniu Ministra Edukacji w sprawie sposobu podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych między jednostki samorządu terytorialnego w roku 2026[1] zwiększono wartość wagi P3 (waga z uwzględnieniem zamożności JST i wielkości szkoły) z wartości 0,4 do wartości 0,5, czyli o 25%. Celem tej zmiany jest dalsze wzmocnienie wsparcia szkół w zależności od zamożności JST i wielkości szkoły. Zmiana spowoduje naliczenie wyższych środków w ramach kwot potrzeb oświatowych w kwocie ok. 286 mln zł.
Zastosowane w algorytmie podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych rozwiązania stanowią realne wsparcie samorządów prowadzących szkoły o małej liczbie uczniów. Wsparcie to w wielu przypadkach powinno przeciwdziałać zamiarom likwidacji szkoły.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Edukacji
Henryk Kiepura
Sekretarz Stanu
[1] Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 30 lipca 2025 r. w sprawie sposobu podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych między jednostki samorządu terytorialnego w roku 2026 (Dz. U. poz. 1032).