w sprawie praktyk Zakładu Emerytalno-Rentowego MSWiA oraz działań kierownictwa resortu dotyczących przywracania świadczeń emerytalno-rentowych byłym funkcjonariuszom służb bezpieczeństwa PRL
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Wiesław Szczepański
Warszawa, 27-10-2025
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 12563 panów posłów: Michała Zubowskiego, Marcina Porzucka, Jarosława Krajewskiego, Michała Kowalskiego i Jana Dziedziczaka w sprawie praktyk Zakładu Emerytalno-Rentowego MSWiA oraz działań kierownictwa resortu dotyczących przywracania świadczeń emerytalno-rentowych byłym funkcjonariuszom służb bezpieczeństwa PRL uprzejmie przedstawiam, co następuje.
Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji (ZER MSWiA) wskazał, że łączna kwota środków wypłaconych za okres od 13 grudnia 2023 r. do 30 września 2025 r. (zgodnie z miesięcznymi statystykami) w wyniku wykonania:
W powyższym zakresie ZER MSWiA nie prowadzi prognoz kosztów w horyzoncie najbliższych 3 lat.
Równocześnie Zakład Emerytalno-Rentowy MSWiA do 12 grudnia 2023 r. zrealizował 8 414 prawomocnych wyroków sądowych przywracających świadczenia, wypłacając wyrównania świadczeń w łącznej kwocie 1 309 137 142,79 zł.
Minister spraw wewnętrznych i administracji (SWiA) od 13 grudnia 2023 r., na podstawie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, wydał[2] łącznie 1 835 decyzji pozytywnych, 22 decyzje negatywne oraz 496 decyzji o umorzeniu postępowania.
Jednocześnie w okresie od marca 2024 r. do 30 września 2025 r. ZER MSWiA wycofał 1 508 apelacji od wyroków sądów pierwszej instancji.
Informuję, że w Ministerstwie SWiA nie ma wewnętrznych wytycznych i procedur rozpatrywania wniosków złożonych na podstawie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej. Każda sprawa rozpatrywana w trybie ww. przepisu prawa jest sprawą indywidualną, która powinna być wszechstronnie zbadana pod kątem całokształtu służby byłego funkcjonariusza. Minister SWiA uwzględniając doktrynę prawa administracyjnego oraz dotychczas ukształtowaną linię orzeczniczą sądów, po wnikliwej analizie sprawy, dokonuje oceny czy kwalifikuje się ona jako szczególnie uzasadniony przypadek.
Natomiast decyzje dyrektora ZER MSWiA o cofnięciu apelacji są podejmowane w oparciu o wdrożoną 5 marca 2024 r. procedurę, która określa zasady rozpatrywania spraw dotyczących wnoszenia lub niewnoszenia przez organ emerytalny apelacji i skarg kasacyjnych od wyroków wydanych na podstawie ustawy zaopatrzeniowej. Na podstawie ww. procedury jest dokonywana indywidualna ocena konkretnej sprawy pod kątem zasadności cofnięcia apelacji, polegająca na ponownej analizie uzasadnienia wyroku sądu pierwszej instancji, a także opinii i wytycznych wynikających z uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2020 r. (sygn. akt III UZP 1/20), jak również aktualnego orzecznictwa tego sądu oraz sądów powszechnych. W większości dotychczasowych przypadków wycofanie apelacji było inicjowane stosownym wnioskiem emeryta lub rencisty w powyższym zakresie.
Obecnie w resorcie spraw wewnętrznych i administracji nie są przewidywane zmiany dotyczące stosowanej praktyki odwoławczej w omawianym zakresie.
Na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych[3] jednostki sektora finansów publicznych (w tym ZER MSWiA) są zobowiązane podejmować działania dla zapewnienia realizacji celów i zadań w sposób zgodny z prawem, efektywny, oszczędny i terminowy. Zapewnienie funkcjonowania adekwatnej, skutecznej i efektywnej kontroli zarządczej należy przede wszystkim do obowiązków kierownika jednostki (w tym dyrektora ZER MSWiA). Jednocześnie należy podkreślić, że wysokość ewentualnego przywróconego przez dyrektora ZER MSWiA świadczenia emerytalno-rentowego wynika wprost z przepisów prawa.
Organem emerytalnym właściwym w sprawach ustalenia prawa do zaopatrzenia emerytalnego i wysokości świadczeń pieniężnych z tytułu tego zaopatrzenia, a także do wypłaty ewentualnych odsetek dla funkcjonariuszy: Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Celno-Skarbowej oraz ich rodzin jest dyrektor ZER MSWiA. Od rozstrzygnięć organu emerytalnego w powyższej materii przysługuje prawo odwołania do sądu powszechnego według zasad określonych w przepisach ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego[4]. Należy także wskazać, że zarówno w piśmiennictwie, jak i w orzecznictwie przyjęto, że podmiotami uprawnionymi do zastosowania instytucji procesowych, tj. zmiana, uchylenie lub unieważnienie decyzji organów rentowych, są wyłącznie wykonawcy zabezpieczenia społecznego (Zakład Ubezpieczeń Społecznych, prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, wojskowe organa emerytalne, organa emerytalne służb mundurowych). Zgodnie z art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej m.in. wysokość świadczeń pieniężnych z tytułu zaopatrzenia emerytalnego ustala organ emerytalny określony przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych. Wskazany organ jest również właściwy w sprawach, uregulowanego w art. 33 ustawy zaopatrzeniowej, ponownego ustalenia wysokości świadczeń pieniężnych z tytułu zaopatrzenia. Przywołany powyżej przepis prawa pozwala na uchylenie lub zmianę decyzji organu emerytalnego m.in. ustalającej wysokość świadczeń pieniężnych w wymienionych przypadkach. Organem właściwym do zmiany lub uchylenia decyzji jest organ emerytalny (art. 33 ust. 7 ustawy zaopatrzeniowej). Wskazane przepisy prawa stanowią o specyfice postępowania w sprawach emerytalno-rentowych.
Jednocześnie uprzejmie informuję, że Ministerstwo SWiA nie posiada informacji odnośnie do ewentualnych, zastosowanych przez zewnętrzne instytucje kontrolne (w tym np. Najwyższą Izbę Kontroli), mechanizmów kontroli w zakresie opisanym w niniejszej interpelacji.
Z poważaniem
z up. Wiesław Szczepański
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
/podpisano kwalifikowanym podpisem elektronicznym/
[1] Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. 2024 poz. 1121 z późn. zm.).
[2] Stan na 8 października 2025 r.
[3] Dz. U. 2024 poz. 1530 z późn. zm.
[4] Dz. U. 2024 poz. 1568 z późn. zm.