do ministra edukacji
w sprawie ochrony szkół specjalnych oraz opracowania ogólnokrajowych standardów zarządzania placówkami specjalnymi, ze szczególnym uwzględnieniem edukacji dzieci głuchych
Zgłaszający: Marta Stożek
Data wpływu: 01-10-2025
Szanowna Pani Minister,
z ogromnym niepokojem i głębokim poczuciem odpowiedzialności kieruję do Pani interpelację będącą odpowiedzią na liczne sygnały docierające do mojego biura poselskiego. Pochodzą one od nauczycieli, terapeutów, wychowawców, rodziców, a także przedstawicieli organizacji pozarządowych, którzy zwracają uwagę na poważne nieprawidłowości w funkcjonowaniu niektórych placówek specjalnych w Polsce. Wskazują oni nie tylko na problemy zarządcze i brak skutecznego nadzoru, lecz przede wszystkim na systemowe zaniedbania, które prowadzą do pogorszenia warunków edukacyjnych oraz naruszeń praw dzieci ze specjalnymi potrzebami. Szczególnie alarmującym przykładem takich nieprawidłowości jest sytuacja w Dolnośląskim Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym nr 12 we Wrocławiu.
DSOSW nr 12 to placówka o unikalnej misji – edukacji i wychowania dzieci niesłyszących i słabosłyszących. Społeczność głuchych, jako mniejszość językowo-kulturowa, wymaga szczególnej uwagi i rozwiązań edukacyjnych dostosowanych do swoich potrzeb. Edukacja dzieci głuchych nie może być traktowana na równi z edukacją dzieci słyszących, ponieważ ich rozwój językowy i społeczny przebiega w zupełnie innym kontekście. Polskie szkoły ogólnodostępne, nawet z oddziałami integracyjnymi, nie są przygotowane do pracy z uczniami, dla których naturalnym językiem komunikacji jest polski język migowy (PJM), a nie język foniczny.
Zmuszanie dzieci głuchych do uczestniczenia w edukacji zdominowanej przez osoby słyszące, bez zapewnienia im pełnej, dwujęzycznej komunikacji wizualnej, nie tylko nie wspiera ich rozwoju, ale wręcz prowadzi do wtórnej niepełnosprawności. Brak możliwości komunikacji z otoczeniem, niezrozumienie nauczycieli i rówieśników, niemożność swobodnego wyrażenia siebie – wszystko to powoduje głębokie poczucie osamotnienia, wykluczenia i obniżenia poczucia własnej wartości. Tylko szkoły specjalne z odpowiednim środowiskiem językowym i kulturowym – takie jak DSOSW nr 12 – są w stanie zapewnić dzieciom głuchym warunki do pełnego rozwoju, budowania tożsamości i odnoszenia sukcesów edukacyjnych.
Tymczasem doniesienia o sytuacji w tej placówce są skrajnie niepokojące. Pracownicy zgłaszają przypadki zastraszania, ignorowania opinii rady pedagogicznej, braku kontaktu z dyrektorem, narzucania decyzji bez konsultacji, a także atmosferę niepewności i lęku. Rodzice informują o braku przejrzystości, nieprzystających do misji ośrodka działaniach kierownictwa oraz pogarszających się warunkach nauczania. Wszystko to dzieje się w miejscu, które powinno być bezpieczną przestrzenią rozwoju dzieci należących do jednej z najbardziej wykluczonych mniejszości w naszym kraju.
Zarządzanie szkołami specjalnymi, a zwłaszcza tymi dedykowanymi społeczności głuchych wymaga nie tylko wiedzy administracyjnej, ale przede wszystkim głębokiego zrozumienia specyfiki tej społeczności. Osoby niesłyszące od dziecka funkcjonują w innym systemie językowym i poznawczym – ich relacja ze światem opiera się na zmysłach innych niż słuch, a edukacja oparta na dźwięku i słowie mówionym staje się dla nich barierą, a nie wsparciem. Dlatego standardy zarządzania takimi placówkami muszą uwzględniać te różnice i zapewniać środowisko, które będzie realnie wspierać uczniów, a nie wtórnie ich wykluczać.
W kontekście powyższego konieczne jest nie tylko przeanalizowanie sytuacji w DSOSW nr 12, ale również opracowanie ogólnopolskich, szczegółowych standardów zarządzania szkołami specjalnymi. Potrzebujemy systemowego rozwiązania, które będzie chronić integralność takich placówek, wspierać ich kadry i przede wszystkim stawiać na pierwszym miejscu dobro dzieci. Nie może być tak, że o losie placówki specjalnej decydują osoby niekompetentne w zakresie pedagogiki specjalnej, bez konsultacji ze społecznością uczniowską, rodzicielską i nauczycielską. To godzi w prawa dziecka, narusza konstytucyjną zasadę równości oraz prowadzi do trwałego pogorszenia szans edukacyjnych dzieci głuchych.
Z tego względu DSOSW nr 12 we Wrocławiu powinien być objęty pilnym nadzorem oraz wsparciem instytucjonalnym. Każdy przypadek nieprawidłowości ma bezpośrednie przełożenie na losy dzieci, które nie mają możliwości przeniesienia się do innej, odpowiadającej ich potrzebom szkoły. Placówki takie jak DSOSW nr 12 są unikalne i niezastąpione, a ich jakość zależy bezpośrednio od warunków organizacyjnych, kultury pracy oraz atmosfery zaufania i współpracy.
W związku z powyższym proszę o odpowiedzi na następujące pytania:
Z wyrazami szacunku
Marta Stożek
Posłanka na Sejm RP