w sprawie planowanych zmian w systemie ochrony ludności i obrony cywilnej
Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Wiesław Leśniakiewicz
Warszawa, 23-10-2025
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 12639 Pana Posła Zbigniewa Chmielowca w sprawie planowanych zmian w systemie ochrony ludności i obrony cywilnej, uprzejmie przedstawiam następujące informacje.
Na wstępie pragnę podkreślić, że 27 maja 2025 r. Rada Ministrów przyjęła uchwałę nr 72 w sprawie zatwierdzenia Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025-2026[1] (dalej: Program), w którym pierwszy raz przeznaczono tak znaczące środki na ochronę ludności i obronę cywilną.
Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej[2], sposób finansowania realizacji zadań określa Program. W rozdziale 6 Programu, w sposób przejrzysty i transparentny opisano zasady podziału środków finansowych, zarówno na poziomie wojewódzkim, jak i centralnym. Powyższe zasady zostały zaakceptowane m.in. przez Ministerstwo Obrony Narodowej (MON), Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego oraz Komisję Wspólną Rządu i Samorządu Terytorialnego (KWRiST).
Kryterium wyjściowym podziału środków w ramach Programu było założenie, że:
Środki dla województw zostały podzielone według następujących kryteriów:
Miasto stołeczne Warszawa przy podziale środków było traktowane jak odrębne województwo, z uwzględnieniem wskaźników urbanizacji i ogólnej liczby mieszkańców.
Podział środków na poszczególne województwa został uzgodniony z MON, a informację o wysokości limitów w poszczególnych obszarach przekazano wojewodom.
Stosownie do art. 154 ust. 5 ustawy podział środków w ramach Programu w danym województwie na jednostki samorządu terytorialnego, podmioty ochrony ludności i inne podmioty należy do zakresu działań wojewody. Zgodnie z art. 155 ust. 5 ustawy, w oparciu o przepisy prawa wydane na podstawie art. 138 ust. 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych[4], Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA), w porozumieniu z MON, dokonało podziału środków, o których mowa w art. 155 ust. 4 ustawy, na poszczególne części budżetu państwa wskazane w art. 155 ust. 6 ustawy (m.in. pozostające w dyspozycji wojewodów) z uwzględnieniem Programu.
W świetle powyższego należy podkreślić, że MSWiA sprawuje funkcję koordynacyjną i nie ingeruje w sposób dalszego dysponowania środkami przez wojewodów do jednostek samorządu terytorialnego, podmiotów ochrony ludności i innych podmiotów w indywidualnych sprawach, w tym na szkolenia i doradztwo w zakresie realizacji nowych zadań – z wyjątkiem negatywnej oceny kwalifikowalności inwestycji niemieszczących się w zakresie zadań Programu.
Pragnę podkreślić, że przedstawiciele MSWiA aktywnie uczestniczą w posiedzeniach KWRiST, wsłuchują się w głos samorządów, każdorazowo przedstawiając stosowne informacje. Algorytm podziału środków pomiędzy województwa był kilkukrotnie przedmiotem obrad zespołów działających w ramach KWRiST. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości związanych z realizacją Programu czy ustawy MSWiA udziela jednostkom samorządu terytorialnego i innym podmiotom stosownych wyjaśnień w omawianym zakresie. Należy zatem uznać, że konsultacje z jednostkami samorządu terytorialnego odbywają się na bieżąco, zarówno bezpośrednio, jak i za pośrednictwem wojewodów.
Monitorowanie wykorzystania środków w 2025 r. przez samorządy, podmioty ochrony ludności i inne podmioty odbywa się w trybie stałym oraz zapewniona jest pełna jawność ich wydatkowania. Planowane uproszczenie procedur inwestycyjnych nie będzie miało wpływu na transparentność tych procesów.
Jednocześnie informuję, że na obecnym etapie nie przewiduje się wprowadzenia jednolitych standardów realizacji inwestycji w infrastrukturę ochrony ludności, w tym schrony i punkty ewakuacyjne. Kierunki działań w tym zakresie są wyznaczone przez stosowne rozporządzenia.
Ponadto należy zauważyć, że MSWiA realizuje kompleksowe działania informacyjne mające na celu zwiększenie świadomości społeczeństwa oraz jego przygotowanie na sytuacje kryzysowe. Jeszcze w tym roku planuje się dystrybucję do gospodarstw domowych pierwszej partii „Poradnika bezpieczeństwa“, i kontynuację tego procesu od początku 2026 r. Wersja elektroniczna poradnika jest już dostępna dla każdego. „Poradnik bezpieczeństwa“ to publikacja, która w przystępny i praktyczny sposób przygotuje obywateli na różnorodne zagrożenia – od klęsk żywiołowych, przez awarie infrastruktury krytycznej, po sytuacje związane z cyberatakami. Jego celem jest budowanie odporności społecznej oraz wzmacnianie umiejętności planowania i reagowania na sytuacje kryzysowe. Jednocześnie są prowadzone działania informacyjne i szkoleniowe dla obywateli przez właściwe organy, jak i podmioty ochrony ludności. Limit środków w budżetach wojewodów na 2025 r. przeznaczonych na działania w Obszarze 4 Programu, pn. „Edukacja, szkolenia oraz baza i zaplecze szkoleniowe“, to niemal 90 mln zł.
Odnosząc się do kwestii dotyczącej planowanego pięcioletniego programu ochrony ludności, uprzejmie informuję, że aktualnie procedowana jest nowelizacja ustawy umożliwiająca opracowanie ww. programu. W związku z powyższym na tym etapie nie są prowadzone prace nad przygotowaniem wytycznych lub materiałów pomocniczych dla gmin dotyczących planowanego programu.
Niemniej, wychodząc naprzeciw oczekiwaniom strony samorządowej, MSWiA prowadzi analizy w zakresie modyfikacji Programu, w szczególności aspektu finansowego. Wnioski z analiz są niezwłocznie wdrażane, czego przykładem jest opracowanie projektu uchwały Rady Ministrów zmieniającej uchwałę w sprawie zatwierdzenia Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025-2026. Ponadto informuję, że trwające prace nad nowelizacją ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej, w szczególności obejmują zakres zagadnień finansowych i możliwości długoterminowego wykorzystywania środków przez samorządy.
Z poważaniem
z up. Wiesław Leśniakiewicz
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] M. P. poz. 541.
[2] Dz. U. poz. 1907, dalej również: ustawa
[3] Przyjęty uchwałą Rady Ministrów nr 58 z dnia 10 czerwca 2024 r.
[4] Dz. U. z 2024 r. poz. 1530, z późn. zm.