Odpowiedź na interpelację nr 12669

w sprawie zmiany rozporządzenia ministra nauki i szkolnictwa wyższego dotyczącego kierunku studiów pedagogika specjalna

Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Izabela Ziętka

Warszawa, 28-10-2025

Szanowna Pani Poseł, Szanowni Państwo Posłowie,

uprzejmie informuję, iż rosnące zróżnicowanie potrzeb dzieci i uczniów, które uczęszczają do różnych jednostek systemu oświaty jest faktem. Potwierdzają to dane, które Ministerstwo Edukacji Narodowej (MEN) gromadzi w Systemie Informacji Oświatowej.

Zapewnienie wysokiej jakości edukacji włączającej w polskich szkołach wymaga odpowiednio przygotowanych kadr systemu oświaty, w szczególności nauczycieli, w tym specjalistów. W związku z powyższym MEN realizuje szereg działań w zakresie rozwijania kompetencji kadr.

Jednym z takich działań jest finansowanie już III edycji, bezpłatnych dla uczestników, studiów podyplomowych m.in. na kierunku „Pedagog specjalny w edukacji włączającej”.

W II edycji studiów kierunek ten skończyło 279 osób, w III edycji planowane jest zakończenie kierunku przez kolejne 275 osób.

Inne działania MEN obejmują:

1. Zwiększanie dostępności do pomocy psychologiczno-pedagogicznej udzielnej w przedszkolu lub szkole, do której dziecko/uczeń uczęszcza.

W ramach poprawy dostępu do pomocy psychologiczno-pedagogicznej dla dzieci i młodzieży od 1 września 2022 r. rozpoczęło się wdrażanie pierwszego etapu standaryzacji zatrudniania w przedszkolach i szkołach nauczycieli specjalistów. Standardy określają minimalny wymiar zatrudniania nauczycieli specjalistów w ogólnodostępnych i integracyjnych przedszkolach, szkołach oraz zespołach tych przedszkoli i szkół. Liczba etatów uzależniona jest od liczby dzieci lub uczniów w przedszkolach i szkołach. Powinna także uwzględniać rozpoznane w tym zakresie potrzeby zarówno dzieci i uczniów, jak i ich rodziców oraz nauczycieli, którzy są także odbiorami pomocy zapewnianej przez nauczycieli specjalistów.

Biorąc pod uwagę uwarunkowania wprowadzania nowych rozwiązań systemowych (w tym m. in. pozyskania odpowiednio przygotowanych kadr), wprowadzenie standardów zostało rozłożone na dwa etapy: I etap od 1 września 2022 r. i II etap od 1 września 2024 r.

Ogólna liczba nauczycieli specjalistów wzrosła w roku szkolnym 2024/2025 o ponad 4,3 tys. etatów z 46,6 tys. (na 30.09.2023 r.) do 54,6 tys. (według stanu na 12.10.2025 r.).

2. Projekt szkoleniowy dla nauczycieli specjalistów pn. „Szkoła dostępna dla wszystkich”^[1].

Ministerstwo Edukacji Narodowej (we współpracy z Instytutem Badań Edukacyjnych – Państwowym Instytutem Badawczym, UNICEF, uczelniami, NGO) realizuje projekt pn. „Szkoła dostępna dla wszystkich”^[2]. Głównym celem projektu jest podniesienie kompetencji nauczycieli specjalistów (pedagogów, psychologów, pedagogów specjalnych, logopedów) w zakresie udzielania adekwatnego do potrzeb wsparcia dla wszystkich grup odbiorców (dzieci/uczniów, rodziców, nauczycieli). Projekt dostarczył narzędzi pomocnych w prowadzeniu zajęć z dziećmi/uczniami w sposób zapewniający poczucie akceptacji i włączania wszystkich dzieci i uczniów. W projekcie wzięło udział ponad 800 jednostek systemu oświaty (przedszkoli, szkół, poradni psychologiczno-pedagogicznych, placówek doskonalenia nauczycieli). W ramach projektu wsparcie uzyskało ponad 100 tys. dzieci, 16 tys. nauczycieli, 22 tys. rodziców. Ponad 1 900 nauczycieli specjalistów uzyskało dzięki projektowi tytuł doradcy ds. dostępności uczenia. Projekt ma również komponent badawczy i ewaluacyjny, a wyniki otrzymane w rezultacie tych działań zostały wykorzystane do stworzenia banku praktyk sprawdzonych empirycznie, które zostaną udostępnione wszystkim nauczycielom-specjalistom.

3. Powołanie wizytatorów ds. edukacji włączającej^[3].

W celu podniesienia jakości nadzoru pedagogicznego w zakresie wsparcia uczniów ze zróżnicowanymi potrzebami edukacyjnymi, we wszystkich kuratoriach oświaty zostali powołani wizytatorzy ds. edukacji włączającej (po 2 osoby w każdym kuratorium)^[4], do zadań których należy wspieranie dyrektorów przedszkoli, szkół i placówek oraz rodziców uczniów poprzez m.in. udzielanie informacji, konsultacje i porady w zakresie stosowania prawa oraz upowszechnianie dobrych praktyk.

Ośrodkowi Rozwoju Edukacji (ORE) powierzono zadanie organizowania cyklicznych spotkań wizytatorów ds. edukacji włączającej, które umożliwiają dzielenie się wiedzą oraz wymianę doświadczeń. Spotkania organizowane były w formie stacjonarnej w Centrum Szkoleniowym w Sulejówku lub on-line.

Od 2017 r. odbyło się 29 spotkań informacyjno-konsultacyjnych. Ostatnie spotkanie dotyczyło m.in.:

• mapy działań w zakresie przygotowania kadr systemu oświaty do wdrażania zmian w obszarze dostępnej edukacji,
• monitorowania rozwoju dziecka w przedszkolu, w związku z projektem w dziedzinie nauczania o charakterze wdrożeniowo-naukowym realizowanym na zlecenie MEN przez Akademię Pedagogiki Specjalnej w Warszawie - Skrining Rozwoju Małego Dziecka (SRMD),
• koncepcji i założeń podstawy programowej dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym,
• projektowanych działań Specjalistycznych Centrów Wspierających Edukację Włączająca (SCWEW) w systemie edukacji,
• wsparcia dla poradni psychologiczno-pedagogicznych poprzez projekty grantowe oraz udostępnienie narzędzi przesiewowych: Skrining Rozwoju Małego Dziecka (SRMD) i Kwestionariusz Szkolnej Oceny Funkcjonalnej (KSzOF)) oraz diagnostycznych: Kompleksowa Analiza Procesów Poznawczych (KAPP) i Objawy-Kompetencje-Cechy (OKC).

W ORE uruchomiono także sieć współpracy i samokształcenia. Formy te pozwalają na konsultacje z ekspertami merytorycznymi z obszaru edukacji włączającej.

Rolą wizytatorów ds. edukacji włączającej jest:

• wspieranie innych wizytatorów Kuratorium Oświaty poprzez m.in. udzielanie i zbieranie informacji, konsultowanie spraw z zakresu organizacji kształcenia uczniów w grupach zróżnicowanych pod względem potrzeb rozwojowych i edukacyjnych,
• wspieranie dyrektorów przedszkoli, szkół i placówek oraz rodziców uczniów ze zróżnicowanymi potrzebami edukacyjnymi poprzez np. udzielanie informacji, konsultacje i porady w zakresie stosowania prawa,
• upowszechnianie dobrych praktyk,
• uaktywnianie lokalnych zasobów i wspieranie współpracy międzysektorowej na terenie województwa,
• współpraca przy realizacji działań z zakresu wdrażania oceny funkcjonalnej z wykorzystaniem Międzynarodowej Klasyfikacji Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia – ICF,
• współpraca z MEN i ORE w opracowywaniu nowych rozwiązań w zakresie poradnictwa psychologiczno-pedagogicznego.

4. Szkolenia i materiały metodyczne dla nauczycieli.

Nauczyciele mogą skorzystać z dostępnych szkoleń, materiałów i publikacji, wśród których znajdują się m.in.:

1. szkolenia:
1. Ośrodka Rozwoju Edukacji^[5],
2. Instytutu Badań Edukacyjnych- Państwowego instytutu Badawczego^[6];
2. poradniki dotyczące realizacji w praktyce założeń edukacji włączającej^[7] i oceny funkcjonalnej^[8];
3. materiały:
1. „Szkoła dostępna dla wszystkich”^[9], projekt realizowany we współpracy z UNICEF, uczelniami i organizacjami pozarządowymi, którego głównym celem jest podniesienie kompetencji nauczycieli specjalistów w zakresie udzielania adekwatnego do potrzeb wsparcia dla wszystkich grup odbiorców (dzieci/uczniów, rodziców, nauczycieli) - materiały do pobrania^[10]
2. „Wspieranie dostępności edukacji dla dzieci i młodzieży”^[11], w ramach projektu organizowane są m. in. szkolenia w zakresie stosowania strategii projektowania uniwersalnego i wprowadzania racjonalnych usprawnień w edukacji oraz prowadzenia oceny funkcjonalnej z zastosowaniem bezpłatnych narzędzi diagnostycznych (OKC, KAPP, Skrinning Rozwoju Małego Dziecka czy Kwestionariusz Szkolnej Oceny Funkcjonalnej) – materiały do pobrania^[12],
3. Standardy postępowania dla nauczycieli i nauczycieli specjalistów dotyczące kontaktu z osobami w kryzysie samobójczym, po próbie samobójczej i w żałobie po śmierci samobójczej^[13].

5. Materiał o roli i zadaniach psychologa szkolnego.

W związku z ustalonym kierunkiem polityki oświatowej państwa w roku szkolnym 2024/2025, MEN przygotowało materiał dotyczący opisania zadań i roli nauczyciela psychologa w codziennej pracy. W materiale przedstawiono rekomendowane działania nauczyciela psychologa, które przez środowisko spostrzegane są jako dobre praktyki, i zostały zgłoszone podczas organizowanych przez MEN spotkań i konferencji na temat ochrony zdrowia dzieci i uczniów. W materiale podkreślono, że rezultaty pracy nauczyciela psychologa w środowisku przedszkola/szkoły/placówki zależą nie tylko od jego osobistej motywacji, lecz od współpracy wielu osób, w tym kadry zarządzającej i organów prowadzących poszczególne jednostki oświaty, a także jednostki współpracujące ze szkoła. Odpowiednia do potrzeb dziecka/ucznia sieć wsparcia społecznego jest istotnym czynnikiem ochronnym.

Materiał został upowszechniony we wszystkich przedszkolach, szkołach, placówkach i jest dostępny pod linkiem^[14].

6. Kształcenie przyszłych nauczycieli – pedagogów specjalnych, logopedów i prowadzących zajęcia wczesnego wspomagania rozwoju dziecka – jest prowadzone^[15]:

a) na jednolitych studiach magisterskich na kierunku:

• pedagogika specjalna w zakresie: edukacji i rehabilitacji osób z niepełnosprawnością słuchową (surdopedagogiki), edukacji i rehabilitacji osób z niepełnosprawnością wzrokową (tyflopedagogiki), edukacji i rehabilitacji osób z niepełnosprawnością intelektualną, pedagogiki leczniczo-terapeutycznej, edukacji i terapii osób z zaburzeniami ze spektrum autyzmu, edukacji włączającej, pedagogiki resocjalizacyjnej, pedagogiki korekcyjnej (terapii pedagogicznej), wczesnego wspomagania rozwoju dziecka i logopedii, lub
• na którym jest realizowane wyłącznie kształcenie przygotowujące do wykonywania zawodu nauczyciela w zakresie pedagogiki resocjalizacyjnej, pedagogiki korekcyjnej (terapii pedagogicznej), wczesnego wspomagania rozwoju dziecka i logopedii, lub
• logopedia,

lub

b) na studiach pierwszego i drugiego stopnia na kierunku innym niż pedagogika specjalna, w zakresie pedagogiki resocjalizacyjnej, pedagogiki korekcyjnej (terapii pedagogicznej), wczesnego wspomagania rozwoju dziecka i logopedii,

lub

c) na studiach podyplomowych dla osób posiadających:

• kwalifikacje do nauczania przedmiotu lub prowadzenia zajęć edukacyjnych, które nie posiadają przygotowania w zakresie pedagogiki specjalnej,
• przygotowanie w zakresie pedagogiki specjalnej, które chcą uzyskać przygotowanie w dodatkowym zakresie pedagogiki specjalnej.

Określony w standardzie kształcenia zakres kształcenia ww. grupy nauczycieli na jednolitych studiach magisterskich jest bardzo szeroki i obejmuje następujące grupy zajęć:

• kształcenie ogólne w zakresie filozofii, nauk socjologicznych i innych dyscyplin naukowych w dziedzinach nauk humanistycznych i nauk społecznych,
• ogólne przygotowanie psychologiczno-pedagogiczne,
• kształcenie kierunkowe obejmujące: przygotowanie merytoryczne, przygotowanie psychologiczne do pracy z dziećmi i uczniami ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, przygotowanie pedagogiczne do pracy z dziećmi i uczniami ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, przygotowanie pedagogiczne do pracy z osobami dorosłymi z niepełnosprawnościami oraz dydaktykę specjalną, diagnostykę w pedagogice specjalnej,
• kształcenie w zakresie edukacji włączającej, obejmujące zajęcia z zakresu: teorie edukacji integracyjnej i włączającej, diagnozy specjalnych potrzeb edukacyjnych, planowania, realizacji i monitoringu działań wspierających, metodyki kształcenia w grupach zróżnicowanych, programów wychowawczych w edukacji integracyjnej i włączającej, organizacji edukacji włączającej,
• przygotowanie w poszczególnych ww. zakresach pedagogiki specjalnej obejmujące: przygotowanie merytoryczne i przygotowanie dydaktyczno-metodyczne w obszarze danego zakresu pedagogik specjalnej,
• praktyki zawodowe w ww. grupach zajęć,

oraz

• wsparcie warsztatu pracy pedagoga specjalnego obejmujące zajęcia: z emisji głosu, kultury języka, pierwszej pomocy i technologii informacyjno-komunikacyjnej,
• metodologii badań naukowych.

Minimalny wymiar ww. kształcenia to 2630 godzin, a w przypadku logopedii 3030 godzin.

W przypadku studiów pierwszego i drugiego stopnia na kierunku innym niż pedagogika specjalna, kształcenie obejmuje ogólne przygotowanie psychologiczno-pedagogiczne oraz przygotowanie merytoryczne i przygotowanie dydaktyczno-metodyczne w zakresie pedagogiki resocjalizacyjnej lub pedagogiki korekcyjnej (terapii pedagogicznej) lub wczesnego wspomagania rozwoju dziecka lub logopedii oraz praktyki zawodowe. Minimalny wymiar kształcenia na studiach pierwszego i drugiego stopnia to 970 godzin, a w przypadku logopedii 1370 godzin.

Mając na uwadze ustalony minimalny wymiar i zakres kształcenia nauczycieli – pedagogów specjalnych, logopedów i prowadzących zajęcia wczesnego wspomagania rozwoju dziecka - nie jest możliwa realizacja całego standardu kształcenia tej grupy nauczycieli na studiach pierwszego lub drugiego stopnia.

Standard dopuszcza krótszą formę kształcenia na trzysemestralnych studiach podyplomowych, ale wyłącznie wobec osób, które są nauczycielami przedmiotu lub zajęć lub są pedagogami specjalnymi i chcą uzyskać kwalifikacje w jednym z ww. zakresów pedagogiki specjalnej (dodatkowym zakresie pedagogiki specjalnej).

Należy zaznaczyć, że obecnie obowiązujący standard kształcenia przygotowujący do wykonywania zawodu nauczyciela dopuszcza kształcenie nauczycieli – pedagogów specjalnych, logopedów i prowadzących zajęcia wczesnego wspomagania rozwoju dziecka zarówno – na:

• jednolitych studiach magisterskich we wszystkich zakresach pedagogiki specjalnej,

jak i

• na studiach pierwszego i drugiego stopnia w zakresie pedagogiki resocjalizacyjnej lub pedagogiki korekcyjnej (terapii pedagogicznej) lub wczesnego wspomagania rozwoju dziecka albo logopedii,
• na studiach podyplomowych we wszystkich zakresach pedagogiki specjalnej, ale wyłącznie dla osób już posiadających kwalifikacje nauczycielskie.

Ww. formy kształcenia są uwzględnione w przepisach rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 14 września 2023 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli^[16]. Przepisy te uwzględniają także sposoby kształcenia nauczycieli obowiązujące wcześniej (w momencie rozpoczęcia kształcenia) oraz pozwalają zachować kwalifikacje wszystkim osobom, które przygotowanie do wykonywania zawodu nauczyciela uzyskały niezależnie od czasu ich nabycia.

Jednocześnie uprzejmie informuję, iż na podstawie Zarządzenia Ministra Edukacji a dnia 26 kwietnia 2024 r. został powołany Zespół do spraw pragmatyki zawodowej nauczycieli, będący organem pomocniczym Ministra Edukacji. Zadaniem Zespołu jest przygotowanie propozycji rozwiązań w zakresie pragmatyki zawodowej nauczycieli, w szczególności w zakresie:

1. wynagradzania nauczycieli;
2. awansu zawodowego i oceny pracy nauczycieli;
3. odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczycieli;
4. emerytur nauczycieli oraz nauczycielskich świadczeń kompensacyjnych;
5. kwalifikacji, kształcenia i doskonalenia zawodowego nauczycieli.

Z wyrazami szacunku

Z upoważnienia Ministra Edukacji
Izabela Ziętka
Podsekretarz Stanu

^[1] https://ibe.edu.pl/pl/szkola-dostepna-dla-wszystkich-opis-projektu

^[2] https://asa.ibe.edu.pl/?s=konferencja

^[3] https://ore.edu.pl/2024/10/wizytatorzy-ds-edukacji-wlaczajacej-2/

^[4] https://www.ore.edu.pl/2017/10/wizytatorzy-ds-specjalnych-potrzeb-edukacyjnych-spe-2/

^[5] https://szkolenia.ore.edu.pl/

^[6] https://www.ibe.edu.pl/pl/szkolenia

^[7] https://zpe.gov.pl/poradniki-do-edukacji-wlaczajacej

^[8] https://mwm.us.edu.pl/index.php/dla-wszystkich/

^[9] https://ibe.edu.pl/pl/szkola-dostepna-dla-wszystkich-opis-projektu

^[10] https://asa.ibe.edu.pl/publikacje/

^[11] https://www.ibe.edu.pl/pl/opis-wspieranie-dostepnosci-edukacji-dla-dzieci-i-mlodziezy

^[12] https://www.ibe.edu.pl/pl/zasoby-wspieranie-dostepnosci-edukacji

^[13] https://www.gov.pl/web/edukacja/materialy-pomocowe-dla-nauczycieli-w-kontaktach-z-osobami-w-kryzysie-samobojczym

^[14] https://www.gov.pl/web/edukacja/zadania-i-rola-nauczyciela-psychologa--nauczycielki-psycholozki-w-przedszkolu-szkole-i-placowce.

^[15] Zgodnie z załącznikiem nr 3 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 25 lipca 2019 r. w sprawie standardu kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu nauczyciela (Dz. U. z 2024 r. poz. 453).

^[16] Dz. U. z 2023 r. poz. 2102 i z 2025 r. poz. 1111.