w sprawie edukacji dotyczącej praw i dobrostanu zwierząt w polskich szkołach
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer
Warszawa, 11-05-2026
Szanowny Panie Pośle,
odnosząc się do postawionych pytań, uprzejmie informuję, iż Ministerstwo Edukacji Narodowej zadbało o zamieszczenie w podstawie programowej kształcenia ogólnego odpowiednich treści związanych z tematyką szacunku i opieki nad zwierzętami, ochroną przyrody i kształtowania odpowiednich postaw wobec środowiska, umożliwiających nauczycielom prowadzenie zajęć z uczniami na każdym etapie kształcenia.
Tematyka ta może być realizowana w formie zajęć lekcyjnych, spotkań, inicjatyw lub wydarzeń tematycznych, przy wykorzystaniu wybranych materiałów dydaktycznych, a także przy udziale kadry przyrodniczej, w tym leśników lub ekologów.
Zgodnie z art. 1 pkt. 15 ustawy - Prawo oświatowe[1], system oświaty zapewnia m.in. upowszechnianie wśród dzieci i młodzieży wiedzy o zasadach zrównoważonego rozwoju oraz kształtowanie postaw sprzyjających jego wdrażaniu w skali lokalnej, krajowej i globalnej.
Szkoła wychowuje i kształtuje postawy społeczne, uczy bycia odpowiedzialnym za siebie i innych, a przede wszystkim wyposaża w wiedzę, umiejętności i kompetencje, aby w przyszłości młodzi ludzie stali się świadomymi, kreatywnymi i wrażliwymi członkami społeczności, w której funkcjonują. Skuteczne działania w zakresie realizacji wychowawczej roli szkoły oraz wspomagania rozwoju dzieci i młodzieży oparte są na współpracy wielu instytucji, kuratoriów oświaty, organów prowadzących, organizacji pozarządowych, szkół, specjalistów i innych podmiotów realizujących zadania edukacyjne i wychowawcze na rzecz dzieci i młodzieży.
Jednocześnie obowiązek realizacji istotnych problemów społecznych, w tym związanych ze środowiskiem, wprowadzono podczas zajęć z wychowawcą już od roku szkolnego 2020/2021[2]. O tym, jakie szczegółowe tematy omawiane są podczas zajęć z wychowawcą, decyduje każdorazowo wychowawca, mając na uwadze potrzeby konkretnej grupy uczniów, a także problemy sygnalizowane przez dyrektora szkoły, nauczycieli, rodziców. Realizacja wskazanej tematyki podczas zajęć z wychowawcą może odbywać się z udziałem zaproszonych specjalistów w danej dziedzinie, wolontariuszy, stowarzyszeń etc.
Niezależnie od tego, szkoła zawsze może zorganizować dodatkowe zajęcia edukacyjne dotyczące wybranej tematyki. Uczniowie poznają zatem szczegółowo zagadnienia wynikające z zapisów podstawy programowej, jak też mają sposobność omówienia z nauczycielem tematów spoza podstawy programowej, które szczególnie ich interesują.
Dodatkowo, uprzejmie informuję, że w ramach prowadzonej obecnie reformy pn. Kompas Jutra, w nowych podstawach programowych uwzględniono treści dotyczące empatii i dobrostanu zwierząt.
Natomiast szkolenia kadry pedagogicznej w obszarze edukacji ekologicznej wpisane są w roczne plany pracy Ośrodka Rozwoju Edukacji oraz regionalnych ośrodków doskonalenia nauczycieli. Treść szkoleń ma charakter interdyscyplinarny i została opracowana w taki sposób, aby umożliwić przeprowadzanie lekcji nie tylko w ramach zajęć z nauk przyrodniczych, zajęć z przedmiotów humanistycznych lub zajęć z wychowawcą.
Należy pamiętać, że istotny wpływ na działania wychowawczo-profilaktyczne realizowane w szkole oraz na inne programy, projekty, przedsięwzięcia, inicjatywy, w tym te realizowane we współpracy z organizacjami pozarządowymi, mają rodzice uczniów i uczennic.
To rodzice w porozumieniu z radą pedagogiczną uchwalają obowiązkowy w każdej szkole program wychowawczo-profilaktyczny. Zatem kreują także działania, które są wynikiem rzetelnie przeprowadzonej diagnozy potrzeb rozwojowych uczniów, w tym czynników ryzyka i czynników chroniących. Rodzice, przez społeczny organ szkoły jakim jest rada rodziców, mogą wnioskować w każdej istotnej sprawie dotyczącej szkoły, m.in. organizacji zajęć czy prowadzenia warsztatów przez organizacje pozarządowe[3].
Również sami uczniowie w ramach działalności samorządu szkolnego mogą zainicjować istotne dla siebie kwestie[4], m.in. wycieczek edukacji leśnej, ścieżek ekologicznych, parków narodowych, aby bezpośrednio uczyć się o przyrodzie i kształtować wobec środowiska przyrodniczego postawy dbałości o faunę i florę.
Natomiast, jeżeli rodzice nie akceptują działań wychowawczych lub profilaktycznych podejmowanych w szkole lub placówce przez uczniów, samorząd uczniowski lub współpracującą ze szkołą organizację pozarządową – mogą wyrazić negatywną opinię i zgłosić ten problem dyrektorowi szkoły, który sprawuje nadzór pedagogiczny.
W szkole, na podstawie art. 86 cyt. ustawy Prawo oświatowe, mogą działać organizacje pozarządowe, których celem statutowym jest działalność wychowawcza albo rozszerzanie i wzbogacanie form działalności dydaktycznej, wychowawczej, opiekuńczej i innowacyjnej szkoły (z wyjątkiem partii i organizacji politycznych).
Mając na względzie obowiązujący stan prawny trzeba podkreślić, że udział przedstawicieli zewnętrznych środowisk (w tym łowieckiego) w zajęciach edukacyjnych, możliwy jest wyłącznie po spełnieniu wymogu uzyskania zgody dyrektora przedszkola/szkoły lub placówki, wyrażonej po uprzednim uzgodnieniu warunków tej działalności oraz po uzyskaniu pozytywnej opinii rady przedszkola/szkoły lub placówki i rady rodziców[5].
Zatem szkoły mają autonomię w organizacji wydarzeń mających miejsce na ich terenie oraz wyboru podmiotów do takiej współpracy.
Natomiast nadzór nad działalnością placówek oświatowych, w tym przedszkoli, szkół i placówek w województwie sprawuje kurator oświaty[6].
Równocześnie wyjaśniam, że obowiązujące przepisy oświatowe umożliwiają wdrażanie zdrowego odżywiania w przedszkolu/szkole zgodnie z § 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 26 lipca 2016 r. w sprawie grup środków spożywczych przeznaczonych do sprzedaży dzieciom i młodzieży w jednostkach systemu oświaty oraz wymagań, jakie muszą spełniać środki spożywcze stosowane w ramach żywienia zbiorowego dzieci i młodzieży w tych jednostkach[7]. Środki spożywcze stosowane w ramach żywienia zbiorowego dzieci i młodzieży w jednostkach systemu oświaty muszą spełniać odpowiednie wymagania dla danej grupy wiekowej, wynikające z aktualnych norm żywienia dla populacji polskiej.
Obecnie trwają prace w Ministerstwie Zdrowia w zakresie nowelizacji przedmiotowego rozporządzenia. Projekt był konsultowany z Ministerstwem Edukacji Narodowej oraz innymi instytucjami odpowiedzialnymi za zdrowe żywienie dzieci i młodzieży. Minister Edukacji na licznych wydarzeniach, m.in. posiedzeniach Zespołu do spraw Jakości Żywienia Dzieci w Placówkach Opiekuńczych i Oświatowych oraz Zespołu Parlamentarnego ds. zdrowego stylu życia oraz przeciwdziałania nadwadze i otyłości, sygnalizowała potrzebę nowelizacji rozporządzenia, zaznaczając, że nie dokonywano żadnych zmian w przedmiotowych przepisach od 2016 r.
Minister Edukacji zgłosiła swoje uwagi w ramach uzgodnień międzyresortowych, które dotyczyły, m.in.:
Odnosząc się natomiast do edukacji w szkołach branżowych, informuję, że kształcenie zawodowe prowadzone jest zgodnie z podstawami programowymi kształcenia w zawodach szkolnictwa branżowego[8], które mogą ulegać modyfikacji na wnioski ministrów właściwych dla poszczególnych zawodów.
W podstawach programowych kształcenia w zawodach z branży rolno-hodowlanej[9] ujęto treści nauczania, określone w formie efektów kształcenia i kryteriów ich weryfikacji, dotyczące troski o dobrostan zwierząt, w tym zwierząt gospodarskich, np. związane z wykonywaniem czynności pomocniczych w ramach kontroli i nadzoru weterynaryjnego nad dobrostanem zwierząt gospodarskich, pozyskiwaniem informacji oraz wykonywaniem pomiarów poszczególnych czynników dobrostanu zwierząt gospodarskich, wykonywaniem prac związanych z higieną zwierząt gospodarskich i utrzymaniem pomieszczeń inwentarskich, określaniem parametrów mikroklimatu w pomieszczeniach dla poszczególnych grup zwierząt gospodarskich, oceną warunków dobrostanu zwierząt, czy też ustalaniem zakresu zabiegów zoohigienicznych dla zwierząt w zależności od ich gatunku oraz wykonywaniem tych zabiegów. Ponadto w zawodzie technik leśnik przyporządkowanym do branży leśnej uwzględniono m.in. treści nauczania dotyczące zwierząt chronionych, a także zasad dokarmiania zwierzyny oraz działania mające na celu poprawę warunków bytowania zwierzyny.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Edukacji
Katarzyna Lubnauer
Sekretarz Stanu
[1] Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2025 r. poz. 1043 t.j.)
[2] Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 24 marca 2025 r. w sprawie ramowych planów nauczania dla publicznych szkół (Dz.U. z 2025 r. poz. 363 – t.j.)
[3] Art. 84 ustawy - Prawo oświatowe.
[4] Art. 85 ustawy - Prawo oświatowe.
[5] Art. 86 cyt. ustawy - Prawo oświatowe
[6] Art. 51 cyt. ustawy - Prawo oświatowe
[7] Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 26 lipca 2016 r. ws. grup środków spożywczych przeznaczonych do sprzedaży dzieciom i młodzieży w jednostkach systemu oświaty oraz wymagań, jakie muszą spełniać środki spożywcze stosowane w ramach żywienia zbiorowego dzieci i młodzieży w tych jednostkach (Dz. U. poz.1154).
[8] Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 16 maja 2019 r. w sprawie podstaw programowych kształcenia w zawodach szkolnictwa branżowego oraz dodatkowych umiejętności zawodowych w zakresie wybranych zawodów szkolnictwa branżowego (Dz. U. z 2024 r. poz. 993).
[9] Jeździec, pszczelarz, rolnik, technik agrobiznesu, technik hodowca koni, technik pszczelarz, technik rolnik, technik weterynarii.