do ministra infrastruktury
w sprawie konieczności wprowadzenia zaktualizowanych wytycznych w zakresie projektowania systemów kanalizacji deszczowej i infrastruktury odwodnieniowej w Polsce
Zgłaszający: Anna Sobolak, Renata Rak, Henryk Szopiński, Katarzyna Osos
Data wpływu: 09-10-2025
Szanowny Panie Ministrze,
w ostatnich latach w Polsce obserwujemy coraz bardziej dotkliwe skutki nasilającej się niestabilności klimatycznej: gwałtowne opady (ulewy nawalne) przeplatają się z okresami suszy, co prowadzi m.in. do lokalnych podtopień, zalewania piwnic i garaży podziemnych oraz zakłóceń w transporcie i systemach komunikacyjnych w wielu miastach. W moim przekonaniu wymaga to pilnej reakcji legislacyjnej i organizacyjnej w zakresie standardów projektowania infrastruktury odwodnieniowej.
Zgodnie z obowiązującym stanem prawnym projektanci i wykonawcy mają obowiązek stosowania wiedzy technicznej oraz starannego projektowania zgodnie z najlepszą dostępną wiedzą. Jednak w dziedzinie odwodnień terenów, które obejmują zarówno systemy wodno-kanalizacyjne, budownictwo drogowe, jak i retencję, brak jest jednoznacznych wytycznych określających, jakie wartości opadów (natężenia, czasy trwania, prawdopodobieństwa przekroczenia) należy przyjmować jako punkt odniesienia w obliczeniach projektowych.
W praktyce nadal powszechnie stosowana jest tzw. formuła Błaszczyka z 1954 roku, oparta na starych danych pomiarowych (między innymi z XIX i początku XX wieku dla Warszawy), co według wielu praktyków prowadzi do zaniżenia przyjmowanych opadów nawet o 30-40%.
W rezultacie wiele projektowanych systemów kanalizacji deszczowej, zbiorników retencyjnych czy przepustów okazuje się niewystarczających wobec rzeczywistych zagrożeń powodziowych.
Kolejnym równie ważnym aspektem przemawiającym za koniecznością ujednolicenia krajowych wytycznych w zakresie wód opadowych jest uwzględnienie aktualnych informacji dotyczących opadów miarodajnych w procesie wnioskowania i udzielania pozwoleń wodnoprawnych. W obecnym stanie prawnym zarówno wnioskodawca opracowujący operat wodnoprawny jak i organ procedujący wniosek nie dysponują tymi samymi narzędziami w zakresie wód opadowych co może prowadzić do wydłużenia procesu uzyskiwania decyzji administracyjnej oraz co gorsza rozbieżności w ocenie zakresu korzystania z wód powierzchniowych oraz wpływu wnioskowanych przedsięwzięć na zasoby wodne. Problem ten dotyka również jednostek samorządu terytorialnego, które w swoim zasobie komunalnym pełnią rolę zarządcy i administratora systemów kanalizacji deszczowej, wydają warunki przyłączenia dla nowych inwestycji oraz są odpowiedzialne za zarządzanie kryzysowe, w tym ochronę powodziową, a warto podkreślić, że kanalizacja deszczowa to nie tylko rurociągi ale również kanały i rowy melioracyjne stanowiące otwarte elementy systemu odwodnienia, który docelowo na ogół połączony jest z rzeką.
W sytuacji dynamicznie zmieniających się potrzeb społeczno-gospodarczych oraz wdrażaniu kolejnych programów i strategii związanych z budowaniem odporności naszego kraju na zmieniające się warunki klimatyczne, zasadnym argumentem jest uwzględnienie ujednoliconych wytycznych projektowych i wyników zebranych w atlasie PMAXTP również w innych obszarach związanych z wykorzystaniem zasobów wodnych, jak adaptacja miast do zmian klimatycznych, programy retencyjne dla rolnictwa czy programy związane z ochroną jakości wód powierzchniowych, np. plany gospodarowania wodami dla dorzeczy czy gminne programy i plany ochrony przeciwpowodziowej.
Tym bardziej wartym odnotowania jest fakt, że już w 2022 roku Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej - Państwowy Instytut Badawczy (IMGW-PIB) udostępnił publicznie i nieodpłatnie atlas opadów maksymalnych PMAXTP, nowoczesne cyfrowe narzędzie, zawierające probabilistyczne analizy opadowe w całym kraju. Narzędzie to ogólnodostępne i bezpłatne stanowi ważny krok w kierunku bardziej precyzyjnego wymiarowania infrastruktury przeciwpowodziowej.
Ponadto, na podstawie dostępnej wiedzy, chcę zwrócić uwagę, że aktualnie IMGW-PIB we współpracy z Politechniką Wrocławską prowadzi prace nad rozbudową i modernizacją atlasu PMAXTP. W ramach projektu planuje się:
• aktualizację danych opadowych o pomiary z lat 2016-2025,
• opracowanie opadów modelowych z przebiegami czasowymi dostosowanymi do lokalnych warunków,
• uwzględnienie scenariuszy zmian klimatu (m.in. RCP 4.5 i RCP 8.5) w charakterystykach opadów,
• rozbudowę cyfrowej platformy atlasu (interaktywność, intuicyjność),
• opracowanie wytycznych projektowych do stosowania atlasu w praktyce inżynierskiej,
• działania informacyjne i promocyjne popularyzujące zastosowanie nowych danych w planowaniu infrastruktury.
Jak podkreślają autorzy projektu, atlas opadów PMAXTP (w obecnej wersji bazującej na danych z lat 1986-2015) oparty jest na 100 stacjach pomiarowych na terenie całego kraju, a jego aktualizacja oraz wdrożenie nowych komponentów znacznie zwiększy użyteczność narzędzia dla inżynierów, samorządów i organów administracji publicznej. W nowej wersji atlasu przewiduje się również opracowanie ujednoliconych wytycznych projektowych, co ułatwi praktyczne stosowanie wyników w branży wodno-kanalizacyjnej oraz w procesach administracyjnych.
Zważywszy na powagę zagrożeń związanych z niedostosowaną infrastrukturą do zmian klimatycznych, zwracam się do Pana Ministra z poniższymi pytaniami:
1. Czy ministerstwo planuje opracowanie i wprowadzenie do przepisów prawa budowlanego lub norm technicznych jednoznacznych wytycznych dotyczących parametrów opadowych (natężenia, czasu trwania, prawdopodobieństwa przekroczenia) do zastosowania przy projektowaniu systemów kanalizacji deszczowej i odwodnień?
2. Czy ministerstwo przewiduje rekomendowanie stosowania atlasu PMAXTP (opracowanego i utrzymywanego przez państwową służbę hydrologiczno-meteorologiczną, na podstawie krajowej, podstawowej sieci pomiarowej i w oparciu o współczesne metody wynikające z wieloletnich badań naukowych) jako podstawowego i powszechnie dostępnego narzędzia odniesienia w procesach projektowych - przynajmniej w okresie przejściowym, do czasu opracowania pełnych wytycznych branżowych?
3. Jakie konkretne działania (np. aktualizacja rozporządzeń, programy pilotażowe, wsparcie finansowe dla JST, szkolenia projektantów) ministerstwo zamierza podjąć, by zapewnić, że nowo realizowane inwestycje infrastrukturalne będą odporne na coraz bardziej gwałtowne opady i zagrożenia powodziowe?
4. Czy w ramach strategii adaptacji do zmian klimatu planowane jest ujednolicenie i modernizacja standardów projektowania odwodnień i retencji w całym kraju, z uwzględnieniem danych meteorologicznych najnowszej generacji (takich jak będzie to w rozszerzonym atlasie PMAXTP)?
5. W jakim trybie i z jakim harmonogramem ministerstwo przewiduje włączenie wytycznych projektowych przygotowywanych przez zespół IMGW-PIB i Politechnikę Wrocławską (w latach 2025-2028) do aktów normatywnych i dokumentów technicznych obowiązujących w procesach inwestycyjnych?
W moim przekonaniu podjęcie zdecydowanych działań legislacyjnych, organizacyjnych i wspierających (finansowo i merytorycznie) jest niezbędne, aby wyeliminować ryzyko realizacji inwestycji z góry niedostosowanych do nowych warunków klimatycznych oraz by chronić mieszkańców i mienie przed skutkami ekstremalnych opadów i powodzi. Środowisko naukowe od wielu lat zgodnie apeluje aby ujednolicić wytyczne projektowe w zakresie wykorzystania wiarygodnej informacji o intensywnych opadach deszczu. Przez ostatnie kilkanaście lat została wykonana ogromna praca przedsiębiorców i naukowców aby nasz kraj dysponował współczesnymi i innowacyjnymi narzędziami inżynierskimi do skutecznego zarządzania wodami opadowymi. Teraz przyszedł czas na wykonanie ostatniego kroku, na przygotowanie przejrzystych i utylitarnych przepisów. Odpowiedzmy na ten głos i wspólnie zróbmy krok w przyszłość.
Z wyrazami szacunku
Anna Sobolak