Odpowiedź na interpelację nr 12996

w sprawie działań Ministerstwa Edukacji Narodowej w zakresie edukacji chłopców i mężczyzn oraz planu powołania pełnomocnika ds. edukacji chłopców

Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Paulina Piechna-Więckiewicz

Warszawa, 13-05-2026

Szanowny Panie Pośle,

Minister Edukacji na podstawie Zarządzenia z dnia 12 czerwca 2025 r.^[1] powołała Koordynatora ds. Równego Traktowania, a Zarządzeniem z dnia 8 października 2025 r.^[2] - Radę do spraw Równego Traktowania.

Do głównych zadań Koordynatora należy koordynacja współpracy Ministerstwa Edukacji Narodowej z jednostkami organizacyjnymi podległymi Ministrowi lub przez niego nadzorowanymi, a także przygotowywanie i podejmowanie działań w zakresie realizacji zadań wynikających z Krajowego Programu Działań na rzecz Równego Traktowania na lata 2022–2030, stanowiącego załącznik do uchwały nr 113 Rady Ministrów z dnia 24 maja 2022 r.

Zadania te realizowane są we współpracy z dyrektorem odpowiedniej komórki organizacyjnej Ministerstwa. Komórki organizacyjne Ministerstwa oraz podległe jednostki zobowiązane są wspierać Koordynatora.

Oba dokumenty precyzują kompetencje, zakres obowiązków oraz strukturę organizacyjną organów wspierających politykę równościową w edukacji, co ma na celu promowanie równego traktowania i przeciwdziałanie dyskryminacji.

Rada jest organem pomocniczym Ministra Edukacji. Do zadań Rady należy:

1. analizowanie sytuacji poszczególnych grup uczestników systemu oświaty oraz podmiotów systemu oświaty w kwestii równego traktowania;
2. identyfikowanie dziedzin wymagających podjęcia działań w zakresie polityk równościowych i przeciwdziałania dyskryminacji w obszarze oświaty i wychowania;
3. wspieranie Ministra w zakresie realizacji zadań wynikających z Krajowego Programu Działań na rzecz Równego Traktowania na lata 2022–2030 przyjętego uchwałą nr 113 Rady Ministrów z dnia 24 maja 2022 r. w sprawie ustanowienia Krajowego Programu Działań na rzecz Równego Traktowania na lata 2022–2030^[3] ;
4. opiniowanie dokumentów dotyczących działań Ministra w zakresie równego traktowania;
5. realizowanie innych zadań zleconych przez Ministra.

Rada w celu właściwej realizacji powierzonych jej zadań, może współpracować z jednostkami organizacyjnymi podległymi Ministrowi lub przez niego nadzorowanymi, a także z organami jednostek samorządu terytorialnego, państwowymi osobami prawnymi, osobami prawnymi z udziałem Skarbu Państwa i organizacjami pozarządowymi. W skład Rady wchodzą:

1. przewodniczący – Minister albo osoba przez niego wyznaczona;
2. zastępca przewodniczącego – osoba wyznaczona przez przewodniczącego;
3. Koordynator do spraw Równego Traktowania w Ministerstwie Edukacji Narodowej;
4. członkowie.

Na członków i członkinie Rady powołano 24 ekspertów i ekspertek, posiadających szerokie kompetencje w zakresie edukacji, prawa, nauk społecznych oraz działalności społecznej
i obywatelskiej. Członkowie i członkinie Rady specjalizują się m.in. w:

• Pedagogice i edukacji antydyskryminacyjnej – projektowanie programów edukacyjnych, rozwój kompetencji młodzieży i liderów, wdrażanie innowacyjnych metod nauczania oraz działań profilaktycznych w szkołach i środowiskach lokalnych.
• Prawie oświatowym i samorządowym – ochrona praw uczniów, doradztwo administracyjne, tworzenie regulacji i strategii wspierających równość oraz włączanie polityk antydyskryminacyjnych w działania samorządów i instytucji publicznych.
• Strategiach równościowych i przeciwdziałaniu wykluczeniu – projektowanie i wdrażanie polityk równościowych w samorządach, firmach i organizacjach, monitorowanie dyskryminacji, inicjowanie działań na rzecz włączania grup marginalizowanych.
• Naukach społecznych i badaniach – socjologia, politologia, bezpieczeństwo międzynarodowe, migracje, prawa mniejszości, gender studies; prowadzenie badań i analiz wspierających polityki społeczne i edukacyjne.
• Działalności społecznej i obywatelskiej – ruchy na rzecz praw kobiet, osób z niepełnosprawnościami i mniejszości, inicjatywy kulturalne, publicystyczne oraz edukacyjne, wspieranie dialogu społecznego i zwiększanie świadomości społecznej w zakresie równości i praw człowieka.

Rada dzięki tak zróżnicowanemu profilowi eksperckiemu łączy doświadczenie naukowe, praktykę administracyjną oraz działalność społeczną, co pozwala na wielowymiarowe podejście do kształtowania polityk równościowych i przeciwdziałania dyskryminacji.

Inauguracja i pierwsze posiedzenie Rady odbyło się 15 października 2025 roku.

W Ministerstwie Edukacji Narodowej z dniem 1 sierpnia 2025 roku zatrudniono eksperta, który odpowiada za włączenie problematyki równości szans edukacyjnych do działań i polityk realizowanych przez ministerstwo. Głównym obszarem jego aktywności jest analiza i inicjowanie działań służących wyrównywaniu szans edukacyjnych chłopców, którzy zgodnie z dostępnymi analizami i badaniami w wielu obszarach edukacji uzyskują niższe wyniki w porównaniu z dziewczętami, częściej powtarzają klasy oraz rzadziej podejmują naukę na wyższych etapach kształcenia.

Ekspert wspiera ministerstwo w zakresie analizy problemów polityki oświatowej oraz opracowywania rozwiązań systemowych w obszarze oświaty i wychowania.

Odnośnie kształcenia specjalnego uczniów uprzejmie informuję, że szkoły specjalne także nie różnicują uczniów ze względu na płeć.

Przepis art. 68 ust. pkt 10 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe^[4] zobowiązuje dyrektora szkoły do realizacji zaleceń wynikających z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego ucznia.

Szkoła ma obowiązek zapewnić uczniowi objętemu kształceniem specjalnym^[5] m. in.:

• realizację zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego,
• odpowiednie, ze względu na indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne oraz możliwości psychofizyczne dzieci, warunki do nauki, sprzęt specjalistyczny i środki dydaktyczne.

Działania Ministerstwa Edukacji Narodowej dotyczą prac nad:

• rozwiązaniami wspierającymi trafną identyfikację potrzeb rozwojowych i edukacyjnych dzieci i uczniów (bez podziału na płeć) oraz planowanie na tej podstawie działań wspierających, monitorowanie ich realizacji oraz ocenę skuteczności udzielanego wsparcia (jako określenie tego procesu przyjęto pojęcie „ocena funkcjonalna”);
• uzupełnieniem istniejącego systemu wsparcia przedszkoli i szkół o specjalistyczne centra wspierające edukację włączającą (SCWEW), będące propozycją nowej roli szkół i placówek specjalnych,
• opracowaniem i wdrożeniem systemu zapewniania jakości edukacji włączającej oraz stałego rozwoju systemu wsparcia.

Działania MEN realizowane są m.in. w ramach projektu, współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach programu „Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego (FERS)” pn. „Wspieranie dostępności edukacji dla dzieci i młodzieży”^[6], w tym wspieranie społeczno-wychowawczej funkcji szkoły.

1. Zwiększenie dostępności do nauczycieli specjalistów dla uczniów

Ministerstwo Edukacji Narodowej podjęło działania mające na celu zwiększenie dostępności nauczycieli specjalistów w przedszkolach i szkołach. Ogólna liczba nauczycieli specjalistów wzrosła w roku szkolnym 2024/2025 o ponad 8 tys. etatów - z 46,6 tys. (na 30.09.2023 r.) do niemal 54,6 tys. (na 28.10.2025 r.). Zatrudnienie nauczycieli specjalistów jest na bieżąco monitorowane za pośrednictwem Systemu Informacji Oświatowej (SIO). Dla szkół i organów prowadzących przygotowano w SIO specjalne raporty w tym zakresie. Zwiększona liczba nauczycieli specjalistów oznacza zwiększony dostęp do wsparcia w przedszkolu/szkole, bez potrzeby uzyskiwania dodatkowych dokumentów wydawanych przez poradnie psychologiczno-pedagogiczne.

Tab. 1. Liczba etatów (w tys.) nauczycieli specjalistów w przedszkolach i szkołach objętych standaryzacją w roku szkolnym 2021/2022; 2024/2025 wg, stanu na dzień 28.10.2025 r. Źródło: SIO.

Stan zatrudnienia nauczycieli specjalistów monitorowany jest za pośrednictwem Systemu Informacji Oświatowej (SIO). W raporcie generowane są dane dotyczące bieżącej sytuacji zatrudniania, co umożliwia dyrektorom, samorządom i kuratorom oświaty bieżące monitorowanie stanu zatrudnienia nauczycieli specjalistów na poziomie szkoły, jednostki samorządu terytorialnego oraz województwa.

2. Zadania publiczne i projekty wspierające nauczycieli i specjalistów.

Projekt szkoleniowy dla nauczycieli specjalistów pn. "Szkoła dostępna dla wszystkich"

Instytut Badań Edukacyjnych -Państwowy Instytut Badawczy (IBE-PIB) i UNICEF, we współpracy z MEN, uczelniami i organizacjami pozarządowymi, realizuje projekt szkoleniowy dla nauczycieli specjalistów pn. „Szkoła dostępna dla wszystkich". Projekt dostarcza narzędzi pomocnych w prowadzeniu zajęć z uczniami (w tym z uczniami wymagającymi indywidualnego wsparcia) w sposób zapewniający poczucie akceptacji i włączania wszystkich dzieci i uczniów. We współpracy ze środowiskiem akademickim oraz organizacjami pozarządowymi zostały opracowane programy szkoleniowe, które wpisują się w obecne wyzwania, przed którymi stoją nauczyciele specjaliści.

W ramach projektu przewidziano także działania wspierające dobrostan psychiczny uczniów, m.in. warsztaty „I am well” dla psychologów i pedagogów szkolnych pracujących z uczniami klas 4–8 oraz spotkania psychoedukacyjne dla nauczycieli, specjalistów szkolnych i rodziców uczniów uczestniczących w projekcie. Do udziału w projekcie zaproszone zostały placówki edukacyjne. Spośród nich w projekcie wzięło udział 445 przedszkoli, 463 szkoły, 18 placówek doskonalenia nauczycieli. W projekcie uczestniczyło również ponad 2000 nauczycieli specjalistów zatrudnionych w tych placówkach. Dzięki udziałowi w projekcie zostali oni przygotowani do pełnienia funkcji doradcy ds. dostępności uczenia (DDU). Ponadto w projekcie wsparciem DDU objęto 16 010 nauczycieli, ponad 100 tys. dzieci i ponad 224 tys. rodziców. Projekt ma również komponent badawczy i ewaluacyjny, a wyniki otrzymane w rezultacie tych działań zostały wykorzystane do stworzenia banku praktyk sprawdzonych empirycznie, które zostaną udostępnione wszystkim nauczycielom-specjalistom w listopadzie br.

Materiały wypracowane w ramach projektu zostaną udostępnione na Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej^[7]. Projekt realizowany był od maja 2023 r. do grudnia 2025 r.

Projekt „Wspieranie dostępności edukacji dla dzieci i młodzieży”

Projekt realizowany jest w ramach programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego (FERS). Głównym celem projektu jest wypracowanie i zwalidowanie rozwiązań metodycznych i organizacyjnych wspierających dostępność edukacji dla dzieci i młodzieży, a także rozwijanie kompetencji kadr systemu oświaty w obszarze pracy z dziećmi/uczniami z uwzględnieniem zróżnicowania ich potrzeb edukacyjnych i rozwojowych. W ramach tego projektu prowadzone są szkolenia zarówno dla specjalistów, nauczycieli, jak i pracowników poradni psychologiczno-pedagogicznych.^[8] Dostępne są również materiały informacyjne, metodyczne oraz webinaria^[9].

Nauczyciele mogą skorzystać z dostępnych szkoleń, materiałów i publikacji, wśród których znajdują się m.in.:

• szkoleń prowadzonych przez Ośrodek Rozwoju Edukacji, https://szkolenia.ore.edu.pl/
• oferty Instytutu Badań Edukacyjnych- Państwowego Instytutu Badawczego, https://www.ibe.edu.pl/pl/szkolenia;
• poradników z zakresu oceny funkcjonalnej^[10] i do edukacji włączającej^[11];
• materiałów z tzw. Banku Dobrych Praktyk – materiały do pobrania^[12];
• publikacji:

pt.” Zadania i rola nauczyciela psychologa / nauczycielki psycholożki w przedszkolu, szkole i placówce”^[13];

pn. „Standardy postępowania dla nauczycieli i nauczycieli specjalistów - dotyczące kontaktu z osobami w kryzysie samobójczym, po próbie samobójczej i w żałobie po śmierci samobójczej.”^[14]

W celu podniesienia jakości nadzoru pedagogicznego w zakresie wsparcia uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi (SPE) w 2017 r. we wszystkich kuratoriach oświaty zostali powołani wizytatorzy ds. specjalnych potrzeb edukacyjnych – aktualnie wizytatorzy do spraw edukacji włączającej (po 2 osoby w każdym kuratorium). Ośrodkowi Rozwoju Edukacji (ORE) powierzono zadanie organizowania cyklicznych spotkań wizytatorów ds. edukacji włączającej, które umożliwiają dzielenie się wiedzą oraz wymianę doświadczeń – spotkania z wizytatorami odbywają się cyklicznie, raz na kwartał. Rolą wizytatorów ds. edukacji włączającej jest:

• wspieranie innych wizytatorów kuratoriów oświaty poprzez udzielanie i zbieranie informacji, konsultowanie spraw z zakresu organizacji kształcenia uczniów w grupach zróżnicowanych pod względem potrzeb rozwojowych i edukacyjnych,
• wspieranie dyrektorów przedszkoli, szkół i placówek oraz rodziców uczniów ze zróżnicowanymi potrzebami edukacyjnymi poprzez udzielanie informacji, konsultacje i porady w zakresie stosowania prawa,
• upowszechnianie dobrych praktyk,
• uaktywnianie lokalnych zasobów i wspieranie współpracy międzysektorowej na terenie województwa,
• współpraca przy realizacji działań z zakresu wdrażania oceny funkcjonalnej z wykorzystaniem Międzynarodowej Klasyfikacji Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia – ICF,
• współpraca z MEN i ORE w opracowywaniu nowych rozwiązań w zakresie poradnictwa psychologiczno-pedagogicznego.

Spotkania mają na celu prezentację działań i dobrych praktyk w poszczególnych województwach w zakresie edukacji włączającej, wymianę doświadczeń; stwarzają przestrzeń na zadawanie pytań i wyjaśnianie wątpliwości.

Od grudnia 2024 r. Ministerstwo Edukacji Narodowej cyklicznie przekazuje (w formie przypomnień), za pośrednictwem Systemu Informacji Oświatowej, wszystkim jednostkom systemu oświaty standardy postępowania dla nauczycieli i nauczycieli specjalistów - dotyczące kontaktu z osobami w kryzysie samobójczym, po próbie samobójczej i w żałobie po śmierci samobójczej.

Materiały zostały przygotowane na zlecenie Ministerstwa Zdrowia we współpracy z Ministerstwem Edukacji Narodowej przez ekspertki Biura ds. Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym Zakładu Zdrowia Publicznego w Instytucie Psychiatrii i Neurologii: Lucynę Kicińską i Małgorzatę Łubę.

Materiały dostępne są do pobrania na stronie internetowej Ministerstwa Edukacji Narodowej pod linkiem: https://www.gov.pl/web/edukacja/materialy-pomocowe-dla-nauczycieli-w-kontaktach-z-osobami-w-kryzysie-samobojczym .

Należy zaznaczyć, że wśród czynników ryzyka zachowań samobójczych wyróżnia się czynniki długotrwałe - podatność. Wśród tych czynników wymieniona jest m.in. płeć męska, która jest szczególnie narażona na kryzys i ryzyko w zakresie zachowań samobójczych. Wg statystyk każdego dnia w Polsce 13 osób odbiera sobie życie, w tym 11 stanowią mężczyźni.^[15]

W realizacji działań profilaktycznych, interwencyjnych i postwencyjnych warto określić rolę i konkretne zadania poszczególnych pracowników szkoły, m.in. dyrektora, zespołu nauczycieli do spraw sytuacji kryzysowych, nauczycieli, nauczycieli specjalistów (np. psychologa, pedagoga, pedagoga specjalnego). Dzięki temu zapobieganie zachowaniom samobójczym stanie się bardziej przemyślane i uporządkowane, a także nie będą obarczone tym zadaniem pojedyncze osoby.

Zgodnie z przepisami ustawy o systemie oświaty^[16] analizowanie wyników egzaminów zewnętrznych oraz składanie ministrowi właściwemu do spraw oświaty i wychowania corocznych sprawozdań dotyczących wyników tych egzaminów należy do zadań^[17] Centralnej Komisji Egzaminacyjnej.

Sprawozdania na temat egzaminów zewnętrznych przeprowadzanych w danym roku są zamieszczane na stronie internetowej Centralnej Komisji Egzaminacyjnej^[18]. Przedstawione w sprawozdaniu analizy i rekomendacje stanowią istotne informacje, które służą dyrektorom szkół, organom prowadzącym oraz nadzorowi pedagogicznemu. Sprawozdania te, wraz z wynikami opracowywanymi dla każdej szkoły przez okręgowe komisje egzaminacyjne, są wykorzystywane przez szkoły (dyrektora, radę pedagogiczną) do opracowania analiz wewnątrzszkolnych służących doskonaleniu nauczania.

Natomiast do zadań, nadzorowanych przez dyrektora Centralnej Komisji Egzaminacyjnej, okręgowych komisji egzaminacyjnych^[19] należy m.in. analizowanie wyników egzaminów zewnętrznych, a także, wspomniane już, opracowywanie i przekazywanie dyrektorom szkół, a także organom prowadzącym szkoły i kuratorom oświaty sprawozdań z przeprowadzonych egzaminów. Poszczególne okręgowe komisje egzaminacyjne udostępniają szkołom wyniki egzaminów zewnętrznych w różnych konfiguracjach, np.:

• z wyodrębnionym podziałem na województwa, powiaty, gminy, miejscowości i szkoły,
• według zdawanych przedmiotów (obowiązkowych i dodatkowych),
• według liczby zdających,
• według liczby laureatów i finalistów olimpiad przedmiotowych,
• według średniego [%] wyniku.

W zakresie poruszonym w interpelacji, tj. dotyczącym płci zdających, w sprawozdaniach (dotyczących wszystkich przedmiotów egzaminacyjnych) Centralnej Komisji Egzaminacyjnej dotyczących np. liczby zdających (a nie wygenerowanych wyników) uwzględniony został m.in. podział na kobiety i mężczyzn (egzamin maturalny) lub dziewczęta i chłopców (egzamin ósmoklasisty).

Prawo do edukacji, równości i szacunku zostało wyrażone zarówno w preambule, jak i w konkretnych przepisach ustawy - Prawo oświatowe^[20] oraz aktach wykonawczych. Zawierają one gwarancję prawa dzieci i młodzieży do wychowania i opieki odpowiednich do wieku i osiągniętego rozwoju. Ww. ustawa nakłada na szkołę obowiązek zapewnienia każdemu uczniowi prawa do poszanowania jego godności oraz bezpiecznych i higienicznych warunków nauki, wychowania i opieki.

Preambuła ustawy - Prawo oświatowe określa, że „Oświata w Rzeczypospolitej Polskiej stanowi wspólne dobro całego społeczeństwa, kieruje się zasadami zawartymi w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a także wskazaniami zawartymi w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, Międzynarodowym Pakcie Praw Obywatelskich i Politycznych oraz Konwencji o Prawach Dziecka”.

Obowiązkowym zadaniem szkół i placówek oświatowych jest godne i równe traktowanie wszystkich dzieci i uczniów bez względu na ich płeć. Szkoła kształtuje zatem postawy uczniów oparte na tolerancji i wzajemnym szacunku realizując m.in. cele kształcenia i treści nauczania określone w podstawie programowej kształcenia ogólnego.

Jednym z obowiązków nauczyciela, określonych w randze ustawy^[21] jest rzetelne realizowanie zadań związanych z powierzonym mu stanowiskiem oraz podstawowymi funkcjami szkoły: dydaktyczną, wychowawczą i opiekuńczą, w tym zadań związanych z zapewnieniem bezpieczeństwa uczniom w czasie zajęć organizowanych przez szkołę oraz wspieranie każdego ucznia w jego rozwoju.

Powyższe przepisy gwarantują indywidualne i podmiotowe traktowanie każdego ucznia w szkole.

Przepisy ustawy o systemie oświaty^[22] stanowią, że nauczyciel lub zespół nauczycieli przedstawia dyrektorowi szkoły program nauczania do danych zajęć edukacyjnych.

Dyrektor szkoły, po zasięgnięciu opinii rady pedagogicznej, dopuszcza do użytku przedstawiony przez nauczyciela lub zespół nauczycieli program nauczania.

Dyrektor szkoły jest odpowiedzialny za uwzględnienie w szkolnym zestawie programów nauczania całości podstawy programowej kształcenia ogólnego ustalonej dla danego etapu edukacyjnego.

Jednocześnie, zgodnie z art. 22aa cyt. ustawy, nauczyciel może zdecydować o realizacji programu nauczania:

• z zastosowaniem podręcznika, materiału edukacyjnego lub materiału ćwiczeniowego lub
• bez zastosowania podręcznika lub materiałów, o których mowa w pkt 1.

Nauczyciel w realizacji programu nauczania ma prawo do swobody stosowania takich metod nauczania i wychowania, jakie uważa za najwłaściwsze spośród uznanych przez współczesne nauki pedagogiczne, oraz do wyboru spośród zatwierdzonych do użytku szkolnego podręczników i innych pomocy naukowych.

Nauczyciel powinien podnosić swoją wiedzę ogólną i zawodową, korzystając z prawa pierwszeństwa do uczestnictwa we wszelkich formach doskonalenia zawodowego na najwyższym poziomie^[23].

Natomiast zgodnie z art. 68 ustawy – Prawo oświatowe to dyrektor szkoły m.in. sprawuje bezpośredni nadzór pedagogiczny w szkole. Nadzorowi podlega w szczególności realizacja podstaw programowych. Nadzór nad dyrektorem szkoły w powyższym zakresie sprawuje właściwy kurator oświaty. Mając powyższe na uwadze:

• Ministerstwo Edukacji Narodowej nie prowadzi odrębnej, dedykowanej analizy programów nauczania w zakresie wskazanym w interpelacji; zagadnienia te pozostają jednak w obszarze bieżącego monitorowania i ewaluacji systemu edukacji.
• Ministerstwo Edukacji Narodowej nie przewiduje na obecnym etapie wprowadzania odrębnych zmian programowych ani formułowania szczególnych rekomendacji dla nauczycieli ukierunkowanych wyłącznie na pracę z chłopcami; jednocześnie kwestie te pozostają przedmiotem analiz i refleksji Ministerstwa, a ewentualne działania w tym obszarze będą rozważane w toku dalszych prac, z uwzględnieniem zasady równego traktowania oraz indywidualizacji procesu nauczania.

Strategia wspierająca szkoły i placówki w zapewnieniu dobrostanu rozwojowego dzieci i młodzieży powinna obejmować całą społeczność, którą należy wyposażyć nie tylko w wiedzę, ale i umiejętności z zakresu psychoedukacji. Mapa działań powinna uwzględniać podstawowe 4 obszary interwencji:

• promocję zdrowia, w tym zdrowia psychicznego;
• profilaktykę problemów zdrowia psychicznego;
• pomoc w kryzysie psychicznym, w tym doskonalenie sieci współpracy międzysektorowej;
• rozwiązania, procedury i narzędzia ułatwiające powrót do szkoły po przebyciu kryzysu zdrowia.

Przepisy art. 26 ustawy – Prawo oświatowe zobowiązują szkoły do realizacji programu wychowawczo-profilaktycznego, który obejmuje:

• treści i działania o charakterze wychowawczym skierowane do uczniów oraz
• treści i działania o charakterze profilaktycznym skierowane do uczniów, nauczycieli
  i rodziców.

Program wychowawczo-profilaktyczny opracowuje się na podstawie wyników corocznej diagnozy w zakresie występujących w środowisku szkolnym potrzeb rozwojowych uczniów, w tym czynników chroniących i czynników ryzyka, ze szczególnym uwzględnieniem zagrożeń związanych z używaniem substancji psychotropowych, środków zastępczych oraz nowych substancji psychoaktywnych. Za diagnozę, odpowiedzialny jest dyrektor szkoły albo upoważniony przez niego pracownik. Dlatego, w ramach Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021-2025 Ministerstwo Edukacji Narodowej zleciło przygotowanie narzędzia informatycznego, które będzie pomocą dla szkół w prowadzeniu diagnozy. Wyniki diagnozy pozwolą na efektywne planowanie i podejmowanie działań wychowawczo-profilaktycznych na różnych poziomach. Dodano tzw. inteligentne rozwiązanie, gdzie dane liczbowe przekładają się na konkretne rady dotyczące planowania działań profilaktycznych. Platforma do diagnozy została uruchomiona 1 października 2025 r.

Działaniem, którego efekty będą analizowane pod kątem możliwości wdrożenia do systemu oświaty, jest rozpoczęty w grudniu 2024 r. projekt pn. Wparcie Rówieśnicze w Zakresie Zdrowia Psychicznego Młodzieży.

Projekt realizowany jest w ramach Programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego, Innowacje społeczne Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej.

Głównym celem tego projektu, który będzie realizowany do 2028 r. przez Ministerstwo Edukacji Narodowej we współpracy z Fundacją Rozwoju Systemu Edukacji i Fundacją Instytut Edukacji Pozytywnej (Partnerzy projektu) jest opracowanie i przetestowanie w 200 szkołach ponadpodstawowych metody wsparcia dla uczniów i uczennic w kryzysach psychicznych, opartej na wsparciu rówieśniczym, tzw. metody peer support.

Opracowanie metody wsparcia rówieśniczego, uwzględniającej uważność na drugą osobę i zaangażowaną rolę nauczycieli, adekwatnej do polskich warunków szkolnych, o cechach prewencji zdrowia psychicznego i bezpiecznej dla uczestników będzie poparte wypracowaniem niezbędnych materiałów i narzędzi. W metodzie zawarte zostaną m.in. kryteria rekrutacji i oceny gotowości koordynatorów i koordynatorek i schoolworkerów do pełnienia danej roli, scenariusze szkoleń i warsztatów z uczniami, schematy przepływu informacji, zasady superwizji oraz wszelkie inne wytyczne, które będą gwarantować nie tylko sprawność metody, ale także jej realną wartość w praktyce.

Wnioski wynikające z prowadzonego monitorowania realizacji etapów projektu oraz ewaluacji metody posłużą do wypracowania rekomendacji do systemowego wdrożenia i usprawniających poradnictwo psychologiczno-pedagogiczne.

Ponadto w ramach Narodowego Programu Zdrowia Minister Edukacji zlecił 5 organizacjom pozarządowym realizację do końca 2025 r. zadania z zakresu zdrowia publicznego pn. Zobacz emocje. W wyniku wdrożonych w szkołach i placówkach programów ma nastąpić:

• Poprawa samopoczucia i dobrostanu psychicznego: poznanie siebie i swoich reakcji emocjonalnych, które pozwolą zrozumieć potrzeby i ograniczenia.
• Radzenie sobie z trudnościami: umiejętne wykorzystanie narzędzi do skutecznego radzenia sobie z symptomami kryzysu, stresu, lęku, itp.
• Poprawa relacji interpersonalnych: nauka pozytywnej komunikacji, budowanie zdrowych relacji oraz rozwój empatii i troski o innych.
• Zapobieganie stygmatyzacji: prewencja i zmniejszenie liczby zachowań negatywnych związanych z odbiorem u siebie i innych objawów zaburzeń zdrowia psychicznego i korzystanie z pomocy specjalistycznej jako wynik edukacji na temat zdrowia psychicznego.

Programy uwzględniają szkolenia dla uczniów, ich rodziców, nauczycieli i dyrektorów szkół i placówek.

Ministerstwo Edukacji Narodowej prowadzi monitoring karier absolwentów publicznych i niepublicznych szkół ponadpodstawowych. Ogólnopolskie raporty z wyników monitoringu karier absolwentów szkół ponadpodstawowych zawierają szereg podstawowych statystyk dotyczących sytuacji edukacyjnej i zawodowej absolwentów, prezentowanych w przekrojach ze względu m.in. płeć.

Raporty dostępne są w Biuletynie Informacji Publicznej Ministerstwa Edukacji Narodowej pod adresem: https://www.gov.pl/web/edukacja/monitoring-karier-absolwentow-publicznych-i-niepublicznych-szkol-ponadpodstawowych

Działania Ministerstwa Edukacji Narodowej w obszarze doradztwa zawodowego realizowane w ramach projektów europejskich mają na celu promowanie równego dostępu do materiałów edukacyjnych wspierających doradztwo, aby każdy uczeń miał możliwość podjęcia samodzielnych i świadomych decyzji edukacyjnych i zawodowych. Materiały wspierające realizację doradztwa zawodowego, planowane do realizacji w obecnej perspektywie finansowej 2021 – 2027 w ramach programu Fundusze Europejskie dla Funduszu Społecznego będą wolne od stereotypów związanych z wyborem zawodu.

Szkoły publiczne przygotowują do wyboru drogi zawodowej w jednakowy sposób wszystkich uczniów, bez względu na płeć. Zarówno chłopcy, jaki i dziewczęta, rozpoczynając kolejny etap edukacji, mają możliwość wykorzystania swoich indywidualnych predyspozycji i zainteresowań.

Kryteria rekrutacji do publicznych szkół określone są w ustawie z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe i nie obejmują kryterium płci. Można uznać, że system szkolnictwa zawodowego w Polsce zapewnia w praktyce równy dostęp do edukacji dla obu płci.

Jak wskazują dane z Systemu Informacji Oświatowej zainteresowanie chłopców i mężczyzn wyborem kształcenia w szkołach prowadzących kształcenie zawodowe jest duże, w roku szkolnym 2025/2026:

• w technikum kształci się blisko 684 tys. uczniów, w tym 426,5 tys. chłopców, co stanowi 62,29% ogółu uczniów.
• w branżowej szkole I stopnia naukę pobiera blisko 191 tys. uczniów, w tym 126,5 tys. chłopców, co stanowi 66,37 % ogółu uczniów,
• w branżowej szkole II stopnia naukę pobiera 22,5 tys. słuchaczy, w tym 15,5 tys. mężczyzn, stanowi 69 % ogółu słuchaczy.

W branży:

• teleinformatycznej kształci się obecnie 122 tys. uczniów, w tym 113,5 tys. chłopców, co stanowi 93% ogółu uczniów,
• elektroniczno-mechatronicznej kształci się obecnie 46 tys. uczniów, w tym 45,2 tys. chłopców, co stanowi 98,2% ogółu uczniów,
• elektroenergetycznej kształci się obecnie 49 tys. uczniów, w tym 48 tys. chłopców, co stanowi 98,4% ogółu uczniów,
• spedycyjno-logistycznej kształci się obecnie 90 tys. uczniów, w tym 58,5 tys. chłopców, co stanowi 64,4% ogółu uczniów.

Jednocześnie uprzejmie informuję, że przez promowanie równego dostępu do edukacji zawodowej i wspieranie współpracy szkół z pracodawcami, Ministerstwo Edukacji Narodowej dąży do wyeliminowania stereotypów płciowych – zachęcając zarówno chłopców, jak i dziewczęta do wyboru kierunków kształcenia zgodnych z ich zainteresowaniami i kompetencjami, niezależnie od płci.

Z poważaniem

Z upoważnienia Ministra Edukacji
Paulina Piechna-Więckiewicz
Podsekretarz Stanu

^[1] Dz. Urz. ME z 2025 r. poz. 24.

^[2] Dz. Urz. ME z 2025 r. poz. 54.

^[3] M. P. poz. 640.

^[4] Dz. U. z 2025 r. poz. 1043, z późn. zm.

^[5] § 5 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym (Dz. U. z 2020 r. poz. 1309).

^[6] https://www.ibe.edu.pl/pl/opis-wspieranie-dostepnosci-edukacji-dla-dzieci-i-mlodziezy.

^[7] https://zpe.gov.pl/

^[8] https://www.ibe.edu.pl/pl/opis-wspieranie-dostepnosci-edukacji-dla-dzieci-i-mlodziezy

^[9] https://www.ibe.edu.pl/pl/zasoby-wspieranie-dostepnosci-edukacji

^[10] https://mwm.us.edu.pl/index.php/dla-wszystkich/

^[11] https://zpe.gov.pl/poradniki-do-edukacji-wlaczajacej

^[12] https://ore.edu.pl/2015/03/bank-dobrych-praktyk-materialy-do-pobrania/

^[13] https://www.gov.pl/web/edukacja/zadania-i-rola-nauczyciela-psychologa--nauczycielki-psycholozki-w-przedszkolu-szkole-i-placowce

^[14] https://www.gov.pl/web/edukacja/materialy-pomocowe-dla-nauczycieli-w-kontaktach-z-osobami-w-kryzysie-samobojczym

^[15] Dane z Biura do spraw zapobiegania zachowaniom samobójczym, www.zapobiegajmysamobojstwom.pl

^[16] Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty ( Dz. U. z 2025 r. poz. 881, z późn. zm.)

^[17] Zgodnie z art. 9a ust. 2 ustawy o systemie oświaty.

^[18] https://cke.gov.pl/egzamin-maturalny/egzamin-maturalny-w-formule-2023/wyniki-sprawozdania/

^[19] Zgodnie z art. 9c ust. 2 ustawy o systemie oświaty.

^[20] Dz. U z 2025 r. poz. 1043 , z późn. zm.

^[21] Art. 6 pkt 1-2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz.U. z 2024 r. poz. 986, z poźn.zm.).

^[22] Art. 22a ustawy o systemie oświaty.

^[23]Art. 12 cyt. ustawy Karta Nauczyciela.