Odpowiedź na interpelację nr 12999

w sprawie zapaści polskiego przemysłu maszynowego i braku krajowej strategii modernizacji parków produkcyjnych

Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Rozwoju i Technologii Michał Jaros

Warszawa, 07-11-2025

Szanowny Panie Marszałku,

przekazuję odpowiedź na interpelację nr 12999 poseł Olgi Semeniuk-Patkowskiej ws. zapaści polskiego przemysłu maszynowego i braku krajowej strategii modernizacji parków produkcyjnych. Odpowiedź została opracowana w MRiT, w wybranych wątkach wykorzystano wkład MFiPR.

  1. Kondycja polskiego przemysłu maszynowego i jej monitoring

Ministerstwo Rozwoju i Technologii prowadzi monitoring krajowego sektora przemysłowego w ramach bieżącej działalności analitycznej, w oparciu o dane statystyki publicznej i publicznie dostępne informacje gospodarcze.

Ostatnie dostępne dane statystyczne potwierdzają, że branża maszynowa przeszła przez okres wyraźnie obniżonej koniunktury po 2022 r., ale trudno na ich podstawie mówić o jego zapaści.

Polska branża maszynowa[1] przez pierwsze trzy kwartały 2025 r. (ostatnie dostępne dane) wyprodukowała i sprzedała wyroby o wartości o 6,5% wyższej niż w analogicznym okresie roku 2024[2]. Inaczej mówiąc, w 2025 r. odnotowujemy jak dotąd wyraźny wzrost – nie spadek – produkcji przemysłowej w tym dziale polskiej gospodarki. Wzrost ten przeliczony jest w cenach stałych, a zatem już po odfiltrowaniu wpływu inflacji.

Jednocześnie w 2025 w przemyśle maszynowym wciąż spada zatrudnienie. W 1. półroczu 2025 r. było ono o 3,9% niższe niż w 1. półroczu 2024 r. (brak jeszcze danych GUS za 3. kwartał 2025 r.). Spadające zatrudnienie byłoby zjawiskiem niepokojącym, gdyby współwystępowało ze spadkiem produkcji – natomiast jego spadek przy wzroście produkcji może świadczyć o wzroście produktywności np. poprzez wzrost automatyzacji lub poprawę organizacji produkcji.

Nakłady inwestycyjne w średnich i dużych firmach branży maszynowej spadają wg GUS od 2022 r. – w pierwszym półroczu 2025 r. były o 16% niższe niż w pierwszym półroczu 2024 r. i o 22% niższe niż w pierwszym półroczu 2023 r. Najwyższy poziom nakładów inwestycyjnych w okresie popandemicznym odnotowano właśnie w 2023 r. – cykl wzrostu inwestycji był zatem przesunięty względem cyklu wzrostu koniunktury (rozgrzanej w 2021 r. i słabnącej od 2022 r.). Również obecnie nie należy zatem oczekiwać, że będziemy obserwować wyprzedzający wzrost nakładów od razu w reakcji na poprawę sprzedaży – ten odczyt na tym etapie może być rozumiany jako echo dekoniunktury 2022-2024, nie wskaźnik bieżącej kondycji.

Odnosząc się do danych handlowych, zasadniczo można zgodzić się z tezą o rosnącym znaczeniu importu maszyn i urządzeń z Azji – aczkolwiek to zjawisko nie jest jednostajne (r/r obserwowane są też epizody spadkowe)[3].

Kraje azjatyckie odpowiadają obecnie za ok. 46% całkowitego importu maszyn i urządzeń mechanicznych i elektrycznych i ich części do Polski (dane dla 2024 r. i po 8 miesiącach 2025 r.). Jest to spadek znaczenia w stosunku do 2022 r. (ok. 49% udziału), ale wzrost w porównaniu do 2018 (blisko 40% udziału).

W okresie 2019-2025 roczna dynamika importu omawianych towarów z Azji do Polski była wyższa niż ich całkowitego importu do Polski (ze wszystkich kierunków). Wyjątkiem był rok 2023.

Wśród krajów azjatyckich szczególnie szybko rośnie nasz import z Chin i Wietnamu. Chiny jednocześnie są największym źródłem importu maszyn i urządzeń do Polski (30%). Ich przewaga wynika głównie z konkurencyjności cenowej. Ceny importu z Chin są o ok. 24% niższe od średnich. Warto odnotować, że ceny innych krajów azjatyckich przeważnie już nie są tak konkurencyjne, np. koszty importu z Wietnamu, Rep. Korei czy Tajwanu są zdecydowanie wyższe niż przeciętne.

Warto odnotować, że Chiny stanowią nr 1 w imporcie maszyn i urządzeń oraz ich części dla większości rynków, nie tylko dla Polski. Są one bowiem liderem w ich globalnym eksporcie. W przypadku CN84 (maszyny, urządzenia mechaniczne, kotły, reaktory jądrowe), w 2024 r. Chiny odpowiadały za 21% globalnego eksportu, a w przypadku CN85 (maszyny i urządzenia elektryczne, rejestratory i odtwarzacze dźwięku i obrazu) za 26% udziału.

Co do Wietnamu, to staje się on coraz ważniejszym centrum produkcji, co wpływa na wzrost eksportu wyrobów przemysłowych, w tym maszyn. Europejskie firmy coraz częściej lokują w Wietnamie swoje zakłady produkcyjne i centra usługowe. Dodatkowo na intensyfikację importu mogło wpłynąć wejście w życie umowy o wolnych handlu UE z Wietnamem w 2020 r., umacniające pozycję Wietnamu jako kluczowego partnera handlowego UE (w tym Polski) w regionie ASEAN.

  1. Wsparcie modernizacji parków produkcyjnych w przedsiębiorstwach przemysłowych z funduszy unijnych (np. z Krajowego Planu Odbudowy).

W ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania odporności nie ma dedykowanego programu wsparcia modernizacji parków produkcyjnych w przedsiębiorstwach przemysłowych. Jednak przedsiębiorcy, MŚP i firmy typu midcaps mogą ubiegać się o wsparcie w innych programach finansowanych ze środków unijnych, w szczególności:

  1. W ramach Programu Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki na:
  2. W programie Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej 2021-2027 przewidziano działanie 1.2 Automatyzacja i robotyzacja w MŚP. Jest to kompleksowe wsparcie MŚP działających w Polsce Wschodniej, które ma na celu zmianę modelu prowadzenia działalności gospodarczej w oparciu o rozwiązania Przemysłu 4.0. Wprowadzone innowacje procesowe z zakresu automatyzacji i robotyzacji powinny doprowadzić do zwiększenia skali produkcji, rentowności, a tym samym konkurencyjności MŚP. Dofinansowanie jest przeznaczone na audyt technologiczny – diagnozę dojrzałości cyfrowej oraz opracowanie mapy drogowej transformacji w kierunku Przemysłu 4.0, a następnie wdrożenie wypracowanych rozwiązań, w tym przeszkolenie pracowników. Alokacja na działanie wynosi 100 mln euro.
  3. W ramach 16 programów realizowanych na poziomie regionalnym w latach 2021-2027, współfinansowanych ze środków EFRR, przewidziano wsparcie dla przedsiębiorców, zarówno małych i średnich, jak i – pod pewnymi warunkami – dużych, w tym także dla przedsiębiorstw produkcyjnych. Środki finansowe dla firm w ramach programów unijnych są alokowane przede wszystkim w ramach Celu Polityki 1 Bardziej konkurencyjna i inteligentna Europa, dzięki wspieraniu innowacyjnej i inteligentnej transformacji gospodarczej oraz regionalnej łączności cyfrowej. Bezpośrednio na wsparcie przedsiębiorczości alokowano ok 3,5 mld euro. Na tego typu projekty są udzielane pożyczki preferencyjne oraz dotacje warunkowe polegające na możliwości umorzenia części bądź odsetek bądź kapitału. Tylko w szczególnych sytuacjach możliwe są dotacje.
  4. Dodatkowo polscy przedsiębiorcy, którzy poszukują źródeł finansowania swoich inwestycji, w tym także w obszarze automatyzacji i robotyzacji produkcji, mogą skorzystać z szerokiej oferty unijnego wsparcia zwrotnego dla przedsiębiorców (głównie pożyczek), która jest dostępna w ofercie Banku Gospodarstwa Krajowego (https://www.bgk.pl/programy-i-fundusze/fundusze/fundusze-europejskie/).
  5. Przedsiębiorcy poszukujący finansowania dla swoich inwestycji mogą także skorzystać z publicznej oferty wsparcia zwrotnego, którą zapewniają regionalne fundusze rozwoju.
  1. Pomysł opracowania i wdrożenia Narodowej Strategii Modernizacji Przemysłu Maszynowego oraz kwestia dedykowanych działań w zakresie kompetencji w dziedzinie produkcji maszyn, urządzeń i komponentów technologicznych

Głównym dokumentem programowym Rządu w obszarze polityki przemysłowej jest obecnie projekt Strategii Rozwoju Kraju 2035 (aktualnie w konsultacjach publicznych), w szczególności jej priorytet 2.4. „Aktywna polityka w obszarze przemysłu i nowych technologii“. W MRiT nie są obecnie prowadzone prace nad osobną strategią dedykowaną wyłącznie dla przemysłu maszynowego. Dedykowane rozwiązania branżowe, w tym instrumenty związane z rozwojem kompetencji sektorowych, mogą być natomiast uzgodnione w ramach mechanizmu Kontraktu Branżowego.

  1. Mechanizmy finansowe lub podatkowe obecnie dostępne dla przedsiębiorstw inwestujących w automatyzację i robotyzację produkcji

Przedsiębiorstwa planujące automatyzację i robotyzację procesów produkcyjnych mają dziś do dyspozycji zestaw uzupełniających się narzędzi: preferencje podatkowe (ulga na robotyzację) oraz instrumenty finansowe z funduszy unijnych (granty inwestycyjne na wdrażanie technologii cyfrowych i usługi przygotowujące do inwestycji, w tym wsparcie sieci EDIH). Wszystkie te rozwiązania służą temu samemu celowi: obniżyć próg wejścia do projektów modernizacyjnych, przyspieszyć ich realizację i ograniczyć ryzyko, zwłaszcza w sektorze MŚP.

Po pierwsze, ulga na robotyzację pozwala odliczyć dodatkowo od podstawy opodatkowania połowę kosztów kwalifikowanych poniesionych na robotyzację. Przykładowo, jeśli firma kupuje nowego robota przemysłowego wraz z oprogramowaniem, czujnikami, niezbędnymi elementami bezpieczeństwa i szkoli pracowników z obsługi tego systemu, to 50% takich kosztów – obok normalnego zaliczenia wydatku do kosztów – może dodatkowo obniżyć podstawę opodatkowania. Z ulgi można korzystać co najmniej do końca 2026 roku. Co istotne, katalog kosztów kwalifikowanych jest szeroki i obejmuje nie tylko samą maszynę, ale także oprogramowanie nią sterujące, komponenty zwiększające bezpieczeństwo pracy oraz szkolenia związane z użyciem zakupionego rozwiązania.

Po drugie, kluczowe znaczenie dla wielu MŚP mają granty inwestycyjne finansowane z programu Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki (FENG) – w szczególności projekt „Dig.IT – Transformacja cyfrowa polskich MŚP“ realizowany przez Agencję Rozwoju Przemysłu SA. Ten program, o budżecie 140 mln zł, jest zaplanowany na lata 2025-2029. W jego ramach przewidziano około 400 grantów dla firm z przetwórstwa i usług produkcyjnych (czyli adresowanych właśnie do przedsiębiorstw, które najczęściej wdrażają automatyzację i robotyzację). Minimalna wartość dofinansowania na jeden projekt to 150 tys. zł, a maksymalna – 850 tys. zł. Co ważne, granty są przeznaczone na wdrożenie gotowych technologii cyfrowych albo na zlecenie prac programistycznych, a w razie potrzeby mogą zostać uzupełnione o wydatki na materiały, środki trwałe (w tym maszyny i urządzenia) oraz szkolenia pracowników. Takie ułożenie kosztów jest korzystne, bo odzwierciedla faktyczny przebieg wdrożenia: nie tylko zakup, ale też konfigurację, integrację i nauczenie zespołu pracy na nowym rozwiązaniu.

Program Dig.IT odpowiada także na widoczny problem rynku – niedobór personelu technicznego – dlatego w katalogu działań finansowanych mieszczą się wykorzystanie sztucznej inteligencji i uczenia maszynowego, automatyzacja procesów i analityka, cyberbezpieczeństwo, rozwiązania chmurowe, a także systemy klasy ERP wspierające zarządzanie zasobami przedsiębiorstwa. Firma, która otrzyma wsparcie, może więc zbudować spójny, bezpieczny i dobrze zarządzany łańcuch narzędzi cyfrowych. Inwestycja w pojedynczego robota bez wzmocnienia oprogramowania i umiejętności ludzi nie daje pełni efektu – Dig.IT pozwala zamknąć ten „łańcuch wartości“ po stronie technologii i kompetencji.

Trzecim filarem są usługi przygotowujące do inwestycji, czyli to, co często nazywa się ścieżką „test-before-invest“. W Polsce działa sieć Europejskich Hubów Innowacji Cyfrowych (EDIH), koordynowana po stronie rządowej i współfinansowana z programu Europa Cyfrowa oraz FENG. Huby pomagają przedsiębiorstwom sprawdzić, czy dane rozwiązanie ma sens w ich środowisku, przeprowadzić pilotaż, dobrać technologię, a także przygotować plan wdrożenia. Udostępniają wiedzę techniczną, prowadzą szkolenia i doradzają w obszarze AI oraz robotyki. Dla firm oznacza to możliwość „przymierzenia“ technologii przed dużym wydatkiem w celu realnego zmniejszenia ryzyka nieudanej inwestycji i pozwala lepiej oszacować koszty. Sieć EDIH jest ściśle powiązana z programami grantowymi: ułatwia przejście od diagnozy do wdrożenia i pomaga znaleźć adekwatne finansowanie.

W tym samym duchu funkcjonują narzędzia PARP4Digital, takie jak Skaner ADMA oraz testy i wskaźniki oceny dojrzałości cyfrowej (AIMIND, SPMIND). Dają one przedsiębiorstwu szybki obraz „gdzie jesteśmy“ i „co nas dzieli“ od poziomu, który uzasadnia inwestycję w roboty czy automatyzację. W 2025 roku planowano aktualizację Skanera ADMA oraz przygotowanie autorskiego narzędzia PARP do oceny dojrzałości cyfrowej firm, tak aby diagnoza była jeszcze lepiej dopasowana do polskich realiów. Z punktu widzenia zarządzania ryzykiem inwestycyjnym, są to ważne elementy: dobrze przeprowadzona diagnoza redukuje liczbę zmian w trakcie projektu i pozwala lepiej zaplanować szkolenia.

Warto podkreślić, że powyższe programy nie wykluczają się, lecz uzupełniają. Typowy i rozsądny przebieg wykorzystania dostępnych instrumentów wygląda następująco: firma korzysta z narzędzi diagnostycznych (np. Skaner ADMA), następnie, z pomocą EDIH, testuje rozwiązanie na małą skalę („test-before-invest“), po czym wdraża je w produkcji z użyciem grantu (np. Dig.IT) i równolegle wykorzystuje preferencje podatkowe. Tego typu łączenie istniejących instrumentów to obecnie najczęstszy sposób „domknięcia“ finansowego projektu i przyspieszenia jego zwrotu.

Odrębną, ale bardzo praktyczną ścieżką wsparcia kompetencyjnego są inicjatywy koordynowane przez PARP i Sektorowe Rady ds. Kompetencji. Przykładowo, program „Kompetencje z automatyzacji dla transformacji cyfrowej“ ma przygotować mikro, małe i średnie firmy do wprowadzania automatyzacji i zarządzania zmianą. W 2025 przewidziano na to 78 mln zł, a uruchomienie naboru dla operatorów jest planowane na przełom listopada i grudnia 2025. W praktyce są to środki „miękkie“, które finansują szkolenia i doradztwo, ale w projektach automatyzacyjnych to one często rozstrzygają o powodzeniu – zakup robota bez przygotowania zespołu grozi niewykorzystaniem potencjału. Rady sektorowe (np. dla automatyki i robotyki) pomagają z kolei precyzyjnie określać, jakich kompetencji brakuje i jakie szkolenia mają sens w danym sektorze przemysłu.

Rozwijane są również działania szkoleniowe nakierowane szerzej na AI w przemyśle. Przykładowo, „AI for Industry“ jest pilotażem zakładającym przeszkolenie około stu przedsiębiorstw (łącznie 300-600 osób), skupionym na praktycznych wdrożeniach AI i rozwoju sieci trenerów w polskich EDIH. Tego typu inicjatywy nie są „dotacją na roboty“, ale znacząco podnoszą szanse, że wdrożona technologia zadziała w realnym zakładzie, gdyż menedżerowie, inżynierowie i operatorzy będą rozumieć, jak nią zarządzać, jakie są minimalne wymagania danych i jak projektować procesy pod automatyzację.

Z upoważnienia, z wyrazami szacunku

Michał Jaros
Sekretarz Stanu
w Ministerstwie Rozwoju i Technologii

[1] W kontekście danych branżowych, „branża maszynowa“ rozumiana jest tu jako dział 28 PKD („Produkcja maszyn i urządzeń, gdzie indziej niesklasyfikowana“).

[2] Źródło: GUS (Dziedzinowe Bazy Wiedzy, zmienna: „Produkcja sprzedana przemysłu“, dane narastające za: 2025 M01-09, dział PKD: 28, typ informacji: „analogiczny okres roku poprzedniego=100 ceny stałe“).

[3] W kontekście danych handlowych, „import maszyn i urządzeń“ rozumiany jest tu jako dwa działy CN: 84 („Reaktory jądrowe, kotły, maszyny i urządzenia mechaniczne; ich części“) oraz 85 („Maszyny i urządzenia elektryczne oraz ich części; rejestratory i odtwarzacze dźwięku, rejestratory i odtwarzacze obrazu i dźwięku oraz części i akcesoria do tych artykułów“).