do ministra edukacji
w sprawie wprowadzenia obowiązkowej nauki języka polskiego jako drugiego dla uczniów cudzoziemskich w polskim systemie edukacji
Zgłaszający: Barbara Okuła, Piotr Górnikiewicz, Bożenna Hołownia, Maja Ewa Nowak, Ewa Schädler, Ewa Szymanowska, Wioleta Tomczak
Data wpływu: 20-10-2025
Szanowna Pani Minister,
z danych opublikowanych w ostatnim raporcie Centrum Edukacji Obywatelskiej (2025) wynika, że jedynie 48% dzieci z doświadczeniem migracji korzysta z dodatkowych zajęć języka polskiego oferowanych w szkołach. Oznacza to, że ponad połowa uczniów cudzoziemskich nie otrzymuje systemowego wsparcia językowego, mimo że ich codzienna edukacja odbywa się w języku polskim. W wielu szkołach funkcjonują tzw. oddziały cudzoziemskie. Są to regularne klasy (a nie oddziały przygotowawcze), ale uczą się w nich tylko uczniowie z Ukrainy. Uczą się w nich, bo z powodu braku systemowego wsparcia nie znają wystarczająco dobrze języka polskiego, aby uczyć się w regularnych klasach.
1. Perspektywa nauczycieli
Nauczyciele szkół podstawowych i ponadpodstawowych w licznych raportach (CEO, 2025, 2024, 2023; NIK, 2023) wskazują brak lub bardzo słabą znajomość języka polskiego przez uczniów cudzoziemskich jako jedno z najtrudniejszych wyzwań dydaktycznych i wychowawczych w procesie edukacji. Uczniowie, którzy nie znają języka edukacji szkolnej, mają ograniczony dostęp do treści nauczania, co utrudnia im rozwój i integrację.
2. Brak przedmiotu obowiązkowego
Pomimo że nauka w polskiej szkole jest obowiązkowa dla wszystkich dzieci i odbywa się ona w języku polskim, wsparcie uczniów z doświadczeniem migracji słabo lub wcale nieznających języka polskiego odbywa się poprzez fakultatywne zajęcia opisane w dokumentach jako „dodatkowe zajęcia z języka polski”. Zajęcia te nie są obowiązkowym elementem kształcenia dla uczniów z doświadczeniem migracji i decyzje o uczestnictwie w nich pozostają w gestii rodziców tych dzieci, migrantów, którzy sami często mają problemy adaptacyjne i często nie rozumieją systemu, w którym uczą się dzieci. Brak jest także podstawy programowej, bo są to zajęcia dodatkowe, zatem nauczyciele nie wiedzą czego i jak uczyć.
Jest to sytuacja zupełnie niezrozumiała: dzieci mają obowiązek uczestniczyć w zajęciach, na których języka często nie rozumieją, a szkoły nie mają narzędzia systemowego, by zapewnić im adekwatne wsparcie.
3. Praktyki międzynarodowe
W krajach o restrykcyjnej polityce migracyjnej, dbających o bezpieczeństwo i spokój społeczny, takich jak choćby Szwajcaria, znajomość języka kraju osiedlenia stanowi warunek uczestnictwa w życiu społecznym i edukacyjnym. Dzieci cudzoziemskie obowiązkowo uczą się języka obowiązującego w kraju przyjmującym, co służy ich integracji, podnosi bezpieczeństwo obywateli oraz zapewnia większą spójność społeczną. Polska nie może pozostawać w tyle za tymi standardami.
4. Podstawa programowa już opracowana
W Instytucie Badań Edukacyjnych powstała już ekspercka grupa, która opracowała podstawę programową dla języka polskiego jako drugiego. Oznacza to, że narzędzie merytoryczne i metodyczne jest gotowe do wdrożenia. Otwarte pozostaje pytanie: kiedy i w jakim trybie przedmiot „język polski jako drugi” zostanie wprowadzony do szkół?
1. Czy ministerstwo przewiduje wprowadzenie obowiązkowego przedmiotu „język polski jako drugi” dla wszystkich uczniów z doświadczeniem migracji, którzy dołączają do systemu edukacji w Polsce i nie posługują się językiem polskim na poziomie umożliwiającym im samodzielne uczestnictwo w zajęciach?
2. Czy podjęto działania legislacyjne i wykonawcze, które pozwolą wdrożyć opracowaną podstawę programową do języka polskiego jako drugiego oraz przygotować szkoły do realizacji nowych zadań?
3. Czy przewidziane jest zabezpieczenie środków finansowych w budżecie państwa na realizację przedmiotu „język polski jako drugi” oraz na szkolenie nauczycieli i przygotowanie materiałów dydaktycznych?