Interpelacja nr 13152

do ministra nauki i szkolnictwa wyższego

w sprawie działań Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego na rzecz rozwoju otwartej nauki (open science) w Polsce

Zgłaszający: Katarzyna Matusik-Lipiec, Elżbieta Anna Polak, Anna Sobolak, Iwona Małgorzata Krawczyk, Alicja Łuczak, Magdalena Łośko, Iwona Hartwich

Data wpływu: 27-10-2025

Szanowny Panie Ministrze,

idea otwartej nauki (ang. open science) staje się jednym z kluczowych kierunków rozwoju polityki naukowej w Europie. Jej celem jest zapewnienie powszechnego, bezpłatnego dostępu do wyników badań finansowanych ze środków publicznych, zwiększenie przejrzystości procesu badawczego oraz ułatwienie współpracy między nauką, biznesem i społeczeństwem obywatelskim.

Na poziomie Unii Europejskiej koncepcja ta została wpisana w szereg strategicznych dokumentów i inicjatyw:

• program Horyzont Europa (Horizon Europe) wprowadził obowiązek otwartego udostępniania publikacji i danych badawczych powstałych w ramach projektów finansowanych z funduszy unijnych,
• Plan S, opracowany przez koalicję cOAlition S przy wsparciu Komisji Europejskiej, promuje model natychmiastowego otwartego dostępu (open access) do wszystkich publikacji naukowych finansowanych ze środków publicznych,
• Rada Unii Europejskiej w swoich zaleceniach zachęca państwa członkowskie do tworzenia krajowych strategii otwartej nauki i budowania infrastruktury cyfrowej umożliwiającej swobodny przepływ danych badawczych.

W Polsce idea otwartej nauki zyskuje coraz większe poparcie wśród środowisk akademickich. Wielu naukowców i wiele uczelni decyduje się na publikowanie swoich prac w otwartym dostępie, mimo że działania te mają wciąż w dużej mierze charakter oddolny. Powstają uczelniane repozytoria publikacji, a niektóre instytucje prowadzą własne polityki open access – jednak brakuje jednolitych standardów krajowych oraz systemowego wsparcia dla takich praktyk. W rezultacie rozwój otwartej nauki w Polsce jest nierównomierny i zależny od zaangażowania poszczególnych instytucji lub badaczy.

Biorąc pod uwagę rosnące znaczenie otwartości w nauce, jej potencjał w zakresie innowacyjności, przejrzystości i zwiększania społecznego zaufania do badań, uprzejmie proszę Pana Ministra o odpowiedź na poniższe pytania:

1. Jakie działania podejmuje lub planuje podjąć Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego w celu upowszechnienia zasad open science, w szczególności w zakresie publikowania wyników badań finansowanych ze środków publicznych w otwartym dostępie?
2. Czy w planach resortu znajduje się utworzenie krajowego repozytorium publikacji naukowych lub danych badawczych, które integrowałoby istniejące bazy uczelni i instytutów badawczych zgodnie z zasadą FAIR (Findable, Accessible, Interoperable, Reusable)?
3. Czy ministerstwo przewiduje program wsparcia finansowego lub szkoleniowego dla uczelni, instytutów oraz indywidualnych badaczy w zakresie wdrażania praktyk otwartej nauki (takich jak otwarte dane, otwarte oprogramowanie, otwarte recenzje)?
4. Czy Polska planuje opracowanie narodowej strategii otwartej nauki, wzorowanej na rozwiązaniach stosowanych w innych krajach europejskich, takich jak Holandia, Finlandia czy Francja?