do ministra finansów i gospodarki
w sprawie konieczności zmian w przepisach dotyczących podatku od towarów i usług (VAT) w przypadku przejęcia długu
Zgłaszający: Janusz Cichoń
Data wpływu: 30-10-2025
Szanowny Panie Ministrze,
w obowiązującym stanie prawnym instytucja przejęcia długu (uregulowana w art. 519 i nast. Kodeksu cywilnego) pozwala, aby inny podmiot – za zgodą wierzyciela – przejął odpowiedzialność za spłatę zobowiązania. Jednakże w przypadku zobowiązań podatkowych, w tym dotyczących podatku od towarów i usług (VAT), regulacje Ordynacji podatkowej oraz ustawy o podatku od towarów i usług (VAT) nie przewidują jednoznacznie analogicznego mechanizmu.
W praktyce oznacza to, że pomimo cywilnoprawnego przejęcia długu lub pomimo zajęcia i likwidacji wierzytelności w ramach egzekucji, zobowiązania podatkowe – zwłaszcza związane z VAT – nadal obciążają pierwotnego podatnika. Brak mechanizmu umożliwiającego przeniesienie zobowiązań podatkowych razem z przejmowanym długiem prowadzi do szeregu trudności gospodarczych, w tym:
- prowadzi do realnego uszczuplania, a także do możliwości celowego uszczuplania należności Skarbu Państwa z tytułu podatku VAT, będącego największym źródłem (45-47%) dochodów budżetowych przez przenoszenie lub przejmowanie wierzytelności zawierających podatek VAT,
- ogranicza elastyczność restrukturyzacji przedsiębiorstw,
- utrudnia zawieranie porozumień z wierzycielami,
- zmniejsza bezpieczeństwo obrotu gospodarczego, ponieważ nie ma pewności co do rozkładu ryzyka podatkowego.
Wobec powyższego proszę Pana Ministra o odpowiedź na następujące pytania:
1. Czy Ministerstwo Finansów dostrzega potrzebę ujednolicenia zasad odpowiedzialności cywilnoprawnej i podatkowej w zakresie przejęcia długu, tak aby przejęcie długu obejmowało także zobowiązania z tytułu podatku VAT?
2. Czy w resorcie obecnie są prowadzone prace legislacyjne nad zmianą przepisów Ordynacji podatkowej bądź ustawy o VAT w celu umożliwienia przejęcia zobowiązań podatkowych, w tym VAT, przez podmiot przejmujący dług?
3. Jakie potencjalne skutki dla budżetu państwa oraz bezpieczeństwa podatkowego widzi Ministerstwo Finansów w ewentualnym wprowadzeniu takiego rozwiązania?
4. Czy w ocenie ministerstwa wdrożenie omawianego mechanizmu mogłoby poprawić efektywność procesów restrukturyzacyjnych i zwiększyć bezpieczeństwo obrotu gospodarczego?
5. Czy w resorcie są prowadzone obecnie prace legislacyjne, które dotyczyłyby zmiany przepisu art. 105a ustawy o podatku od towarów i usług, na podstawie której odpowiedzialny podatkowo wraz z podatnikiem dokonującym dostawy jest każdy nabywca wierzytelności z tytułu tej dostawy, która obejmuje kwotę odpowiadającą podatkowi VAT, w tym jeśli nabycie tej wierzytelności następuje na podstawie czynności innych niż sprzedaż (np. egzekucja)? Jeśli nie, to czy resort widzi potrzebę takiej zmiany i kiedy podejmie właściwe prace legislacyjne?
Podatek od towarów i usług (VAT) jest jednym z kluczowych źródeł dochodów budżetu państwa. Jednocześnie jest to podatek wymagający skomplikowanego rozliczania, który może stać się znaczącym obciążeniem dla przedsiębiorców w trudnej sytuacji finansowej.
W obrocie gospodarczym często dochodzi do sytuacji, w których przedsiębiorstwo zagrożone niewypłacalnością może być uratowane przez restrukturyzację zadłużenia, w tym przez przejęcie długu przez inny podmiot. Niestety obecnie, w przypadku zobowiązań podatkowych, zwłaszcza VAT, przepisy prawa nie pozwalają na skuteczne przeniesienie zobowiązania podatkowego wraz z przejętym długiem.
Prowadzi to do szeregu negatywnych konsekwencji:
- brak spójności pomiędzy prawem cywilnym a podatkowym zniechęca do zawierania porozumień restrukturyzacyjnych,
- inwestorzy i kontrahenci obawiają się przejmowania przedsiębiorstw lub zadłużenia związanego z VAT, co ogranicza możliwości ratowania firm,
- w wielu przypadkach kończy się to upadłością, a Skarb Państwa traci szansę na odzyskanie należności podatkowych w przyszłości.
W innych państwach członkowskich Unii Europejskiej funkcjonują rozwiązania pozwalające na przenoszenie zobowiązań podatkowych w ramach procesów restrukturyzacyjnych przy zachowaniu odpowiednich zabezpieczeń fiskalnych. Rozwiązania takie zwiększają stabilność obrotu gospodarczego, ułatwiają ratowanie miejsc pracy i ograniczają straty budżetowe wynikające z upadłości przedsiębiorstw.
Ujednolicenie zasad odpowiedzialności cywilnoprawnej i podatkowej w zakresie przejęcia długu, tak aby przejęcie długu obejmowało także zobowiązania z tytułu podatku VAT, ma na celu uszczelnienie systemu podatkowego w zakresie rozliczeń VAT w sytuacjach, gdy wierzytelność zawierająca podatek VAT jest przenoszona na inną osobę lub likwidowana w toku egzekucji komorniczej. Dotychczas w takich przypadkach może dochodzić do sytuacji, w których należny VAT nie był skutecznie egzekwowany, ponieważ odpowiedzialność podatkowa rozmywała się wraz ze zmianą wierzyciela, a pierwotny wierzyciel był zobowiązany do zapłaty podatku VAT.
Wprowadzenie skutecznego mechanizmu bezwzględnej solidarnej odpowiedzialności nabywcy wierzytelności za zobowiązanie do zapłaty VAT oznacza, że nowy nabywca wierzytelności, nabywając na podstawie umowy lub przejmując ją w toku egzekucji, będzie wspólnie z poprzednim wierzycielem odpowiadał za uregulowanie podatku. To zapewnia, że podatek nie „znika“ w wyniku samego przeniesienia długu.
Obecnie w przypadku, kiedy firma A ma wierzytelność wobec firmy B, a w ramach tej wierzytelności uwzględniony jest VAT, komornik egzekwuje tę wierzytelność i likwiduje przez sprzedaż lub wydanie firmie C. Bez odpowiednich regulacji istnieje ryzyko, że firma C, która ją nabywa, nie jest zobowiązana do rozliczenia VAT, co prowadzi oczywiście do strat fiskalnych. Po wprowadzeniu opisywanego mechanizmu, firma C automatycznie odpowiada razem z firmą A za uregulowanie tego podatku, co zapewnia większą szczelność systemu podatkowego.
Wprowadzenie do polskiego systemu prawnego możliwości przejęcia zobowiązań podatkowych (w tym VAT) przez podmiot przejmujący dług, za zgodą organu podatkowego, mogłoby:
- zwiększyć skuteczność restrukturyzacji przedsiębiorstw,
- poprawić przejrzystość i bezpieczeństwo obrotu gospodarczego,
- ograniczyć ryzyko nieściągalności należności Skarbu Państwa,
- zwiększyć atrakcyjność Polski jako miejsca prowadzenia działalności gospodarczej.
Z tych względów zasadne wydaje się podjęcie przez Ministerstwo Finansów działań legislacyjnych w tym zakresie.