do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie utworzenia w trybie pilnym ustawowej jednolitej ścieżki konkretnego wsparcia wychowanków specjalnych ośrodków szkolno-wychowawczych (SOS-W), młodzieżowych ośrodków wychowawczych (MOW) i socjoterapii (MOS) po ukończeniu edukacji w szkołach ponadpodstawowych, tj. po 24. roku życia
Zgłaszający: Czesław Hoc, Marek Gróbarczyk, Marek Subocz
Data wpływu: 04-11-2025
Szanowna Pani Minister!
Kształcenie uczniów niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym może być prowadzone do końca roku szkolnego w tym roku kalendarzowym, w którym uczeń kończy: 20 lat w przypadku szkoły podstawowej i 24. rok życia w przypadku szkoły ponadpodstawowej.
Zatem, po 24. roku życia wychowankowie nie mogą już przebywać w specjalnych ośrodkach szkolno-wychowawczych (SOS-W), ani w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych (MOW) czy socjoterapii (MOS), ponieważ placówki te są przeznaczone dla dzieci i młodzieży.
Co prawda, w teorii rodzice dzieci z niepełnosprawnościami mogą aplikować do różnych instytucji i ośrodków, fundacji czy stowarzyszeń, np. domy pomocy społecznej (DPS), warsztaty terapii zajęciowej (WTZ) czy zakłady aktywności zawodowej (ZAZ), ale w praktyce w znakomitej większości przypadków – jest to niemożliwe, albo z powodu braku takich możliwości w miejscu zamieszkania i w sąsiedztwie, albo z przyczyn brakujących miejsc!
Zatem, nie ma spójnego systemu wsparcia po ukończeniu edukacji osób z niepełnosprawnościami. Najczęściej, zależy od stopnia niepełnosprawności, miejsca zamieszkania i aktywności rodziców. Brak jest ustawowej i jednolitej ścieżki przejścia od edukacji do dorosłości.
W Polsce funkcjonuje około 100 młodzieżowych ośrodków wychowawczych (MOW) oraz ponad 80 młodzieżowych ośrodków socjoterapii (MOS), a także liczne specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze (SOS-W). Rocznie setki wychowanków kończących edukację w tych placówkach po 24. roku życia pozostają bez systemowego wsparcia w dorosłości. Brak wsparcia po 24. roku życia prowadzi do izolacji społecznej, regresu terapeutycznego i pogłębienia zależności od opiekunów.
Tymczasem, art. 32 Konstytucji RP jednoznacznie określa zasadę niedyskryminowania i równości osób z niepełnosprawnościami – nikogo nie wolno traktować gorzej z powodu niepełnosprawności, wszystkie osoby powinny mieć równe szanse na pełne uczestnictwo w życiu społecznym, gospodarczym i politycznym. Jest to także zgodne z unijnymi wytycznymi, w tym konwencją ONZ o prawach osób niepełnosprawnych. Zatem, należy zapewnić osobom z niepełnosprawnościami korzystanie z wszystkich praw człowieka i podstawowych wolności na zasadzie równości z innymi.
1. Czy w trybie pilnym powstanie projekt ustawy zapewniający jednolitą ścieżkę przejścia z edukacji do dorosłości wychowanków SOS-W, MOW i MOS po ukończeniu szkoły ponadpodstawowej, czyli po ukończeniu 24. roku życia?
2. Czy – wobec braku takich rozwiązań i pozostawienia tych wychowanków bez zapewnienia ściśle określonych ustawowych praw po ukończeniu edukacji – zachodzą uzasadnione przesłanki naruszenia wartości konstytucyjnych, m.in.: art. 32 – zasady niedyskryminowania i równości osób z niepełnosprawnościami, art. 67 – prawa do zabezpieczenia społecznego oraz art. 69 – nakładającego na władze publiczne obowiązek udzielenia osobom z niepełnosprawnościami pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej?
3. Czy pomoc dla osób z niepełnosprawnościami będąca zasadniczym krokiem w kierunku ich niezależności, samodzielności i lepszej jakości życia, aktywnie ich wspierająca zapewniając im wsparcie w różnych obszarach, takich jak: przysposobienie do pracy, rehabilitacja, doradztwo, pozyskiwanie sprzętu, a także konkretna pomoc po ukończeniu edukacji po 24. roku życia – jest wpisana w „kamienie milowe“ do KPO?