do ministra kultury i dziedzictwa narodowego
w sprawie rozwoju Muzeum Kultury Ludowej Pogórza Sudeckiego w Kudowie-Zdroju
Zgłaszający: Monika Wielichowska
Data wpływu: 06-11-2025
Szanowna Pani Minister,
Muzeum Kultury Ludowej Pogórza Sudeckiego w Kudowie-Zdroju, popularnie nazwane Skansenem w Pstrążnej, jest malowniczo położone na stoku z widokiem na Karkonosze i Śnieżkę. To jedyne muzeum typu skansenowskiego na Dolnym Śląsku chroniące drewnianą architekturę ludową. Powstało w 1984 r. w wyniku starań wojewódzkiego konserwatora zabytków w Wałbrzychu oraz Muzeum Okręgowego w Wałbrzychu. Muzeum powołano jako oddział muzeum w Wałbrzychu, a jego pierwszą ekspozycję udostępniono zwiedzającym w 1991 r.
Wybór tej lokalizacji był spowodowany nie tylko istnieniem w tym miejscu zabytkowego budynku z kuźnią, przylegającej do niego atrakcyjnej działki o dość stromym północnym nachyleniu, ale również zadecydowało o tym położenie na terenie miasta uzdrowiskowego oraz sąsiedztwo Rezerwatu Błędne Skały (obecnie część Parku Narodowego Gór Stołowych), co miało zapewnić odpowiednią frekwencję zwiedzających.
1 stycznia 2006 r. Skansen w Pstrążnej został przejęty przez samorząd miasta Kudowa-Zdrój. Idea odłączenia Oddziału Kultury Ludowej Pogórza Sudeckiego w Kudowie-Pstrążnej od muzeum w Wałbrzychu sięga 1996 r., kiedy gmina Wałbrzych przejęła od wojewody wałbrzyskiego Muzeum Okręgowe, które tym samym utraciło status wojewódzkiej instytucji kultury. Rada Miejska Wałbrzycha nie widziała sensu w utrzymywaniu oddziału muzealnego odległego o 100 km od Wałbrzycha i do tego położonego w innym powiecie.
Nadrzędnym celem istnienia muzeum miało być ratowanie najcenniejszych obiektów drewnianej architektury ludowej zagrożonych wyburzeniem przez ich translokację na teren muzeum. Takich obiektów na terenie ówczesnego województwa wałbrzyskiego – głównie na terenie ziemi kłodzkiej – wytypowano 17. Z tej listy 7 obiektów zostało rozebranych w terenie i odbudowanych w muzeum. Kolejne trzy obiekty jeszcze w latach 80. zostały rozebrane, ale dziś już tylko jeden z nich nadaje się do odbudowy. Muzeum złożyło projekt, aby pozyskać fundusze unijne potrzebne do jego rekonstrukcji. Jeszcze 10 zabytkowych obiektów architektonicznych powinno znaleźć się na terenie muzeum. Ostatnim odbudowanym obiektem był wiatrak koźlak z Jabłowa w gm. Stare Bogaczowice w 2007 r. Niektóre z typowanych do transferu obiektów już nie istnieją, a z kolei inne są w fatalnym stanie, np. chałupa w Starym Waliszowie nr 112.
Jednocześnie należy zadbać o obiekty już istniejące na terenie muzeum. Niedawno muzeum otrzymało dofinansowanie z funduszy unijnych przez Euroregion Glacensis na wymianę pokrycia gontowego dachu zajazdu z Szalejowa Dolnego (gm. Kłodzko) oraz na remont dzwonnicy alarmowej z Gołaczowa (gm. Lewin Kłodzki).
W br. wojewódzki konserwator zabytków (delegatura w Wałbrzychu) wyraził zgodę na transfer chałupy z Kudowy-Zdroju ul. Słone 102. Obiekt jest wpisany do rejestru zabytków. Jest cennym przykładem regionalnej architektury drewnianej z pocz. XIX w. i powinien jak najszybciej znaleźć swoje miejsce na terenie naszej placówki. Niniejszy obiekt nie został wytypowany do translokacji, ale ze względu na walory architektoniczne oraz czas powstania mógłby zastąpić nieistniejący już obiekt. Właściciele wyrazili wolę nieodpłatnego przekazania go na cele muzealne. Chałupa miała pierwotnie poszycie słomiane i takie mogłaby otrzymać po odbudowie na terenie muzeum. Przed II wojną światową chałupa należała do średniozamożnej rodziny czeskiego pochodzenia. Ekspozycja wewnątrz nawiązywałaby do tradycji z drugiej połowy XIX wieku, opisanych dla Słonego w 1902 r. przez F. Tetznera w publikacji „Die Slawen in Deutschland“. Być może udałoby się pozyskać do zbiorów muzeum i eksponować w izbie tej chaty dużych rozmiarów szopkę bożonarodzeniową wykonaną przez mieszkańca Słonego przed II wojną światową (znajduje się w posiadaniu jego potomków). W odbudowanej chacie w związku z eksponowaną szopką bożonarodzeniową byłyby prowadzone warsztaty szopkarskie według dawnych tradycji charakterystycznych dla ziemi kłodzkiej.
Muzeum weźmie udział w najbliższym konkursie ogłoszonym przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego w celu pozyskania środków finansowych potrzebnych do wykonania prac dokumentacyjno-projektowych przy wyżej wymienionym zabytku oraz jego transferu na teren muzeum.
Translokacja chałupy z Kudowy-Zdroju Słone do Skansenu w Pstrążnej ma ogromne znaczenie. To obiekt godny zachowania dla przyszłych pokoleń jako świadectwo materialnej kultury ludowej regionu, a jednocześnie przyczyni się do podniesienia atrakcyjności muzeum.
Szanowna Pani Minister, mam nadzieję, że jeśli muzeum złoży stosowny wniosek, który zostanie oceniony pozytywnie, dojdzie do transferu.
Pani Minister, czy na takie przedsięwzięcie zostaną wygospodarowane dodatkowe środki z budżetu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego?
Z wyrazami szacunku
Monika Wielichowska
Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej