do ministra zdrowia
w sprawie tzw. jednorazowych elektronicznych papierosów
Zgłaszający: Joanna Mucha, Izabela Bodnar, Rafał Kasprzyk, Michał Kobosko, Adam Luboński, Maja Ewa Nowak, Barbara Okuła, Norbert Pietrykowski, Bartosz Romowicz, Ewa Schädler, Piotr Paweł Strach, Wioleta Tomczak, Kamil Wnuk, Paweł Zalewski
Data wpływu: 05-02-2024
Szanowna Pani Ministro,
Polska dopuszcza nadal sprzedaż tzw. jednorazowych e-papierosów. Niemcy, Belgia i Irlandia wprowadziły już zakaz sprzedaży jednorazowych e-papierosów. Wielka Brytania początkowo zamierzała przeznaczyć na walkę z e-papierosami miliony funtów. Po analizie szkodliwości dla zdrowia, środowiska oraz po gwałtownym wzroście sprzedaży papierosów elektronicznych jednorazowych, Wielka Brytania zapowiedziała wprowadzenie całkowitego zakazu sprzedaży tego produktu. Jako główny argument wskazano wzrost używania ich przez nieletnich. Nagminne w Wielkiej Brytanii było łamanie przepisów dotyczących parametrów e-papierosów jednorazowych. Produkty zawierały wielokrotnie więcej nikotyny niż było to dopuszczalne, co prowadziło do szybszego uzależnienia. Urządzenia umożliwiały zaciągniecie się nawet 12 tys. razy, gdy przepisy ograniczały tę wartość do 600 zaciągnięć. Szefowa francuskiego rządu Elisabeth Borne również zapowiedziała zakaz sprzedaży jednorazowych papierosów elektronicznych. Raport „international Trade in the Vape Sector: Focus on Asia, US and Europe" wskazuje, że 95% jednorazowych e-papierosów produkowanych jest w Chinach. Chiny odpowiadają też za 90% globalnego eksportu. Jednocześnie w Chinach wprowadzono całkowity zakaz sprzedaży jednorazowych „owocowych" e-papierosów. Ponad połowa eksportu tego produktu z Chin trafiała do USA, gdzie formalnie obowiązuje zakaz sprzedaży jednorazowych, smakowych e-papierosów. W związku z zaostrzeniem polityki zdrowotnej USA nasilono walkę z nielegalną sprzedażą tych produktów. Producenci zmuszeni zostali szukać innych rynków zbytu.
Instytut Prognoz i Analiz Gospodarczych opublikował raport „Rynek jednorazowych e-papierosów w Polsce". Raport wskazuje, że Ministerstwo Zdrowia dysponuje wysoce zaniżonymi danymi dotyczącymi sprzedaży jednorazowych papierosów elektronicznych. Jako dowód tej tezy przedstawia nie tylko swoje wyliczenia, ale i dane Centrum Monitorowania Rynku. CMR wskazują że w Polsce w 2022 r. sprzedano 16,3 mln sztuk jednorazowych e-papierosów, a rok później już 54,2 mln sztuk. Te dane wskazują sprzedaż o około 11% większą niż dane Ministerstwa Zdrowia.
Dane przedstawiane przez IPAG są jeszcze bardziej szokujące. Wskazują one na 32,3 mln sztuk sprzedanych w 2022 roku i około 99,7 mln sztuk sprzedanych w 2023 roku. Raport IPAG uwzględniał kanały dystrybucji, których nie uwzględniał raport CMR. IPAG potwierdza także problem niezgodności produktów z przepisami polskiego prawa. 60% produktów nie spełnia polskich norm. To potwierdza problemy, które wykrywano w innych krajach.
Ogromnym problemem jest nielegalna sprzedaż jednorazowych e-papierosów przez Internet (ustawa z dnia 9 listopada 1995 r. o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych). Dodatkowo proceder ten wiąże się z nieregulowaniem podatków akcyzowych, VAT oraz podatku dochodowego. Eksperci oraz organizacje zdrowotne alarmują, że produkty te są wysoce dostępne dla dzieci i młodzieży, co w połączeniu z ich dramatycznie złą jakością stanowi ogromne zagrożenie dla zdrowia oraz wpływa na wzrost liczby uzależnionych. Biuro ds. Substancji Chemicznych odpowiadające za zatwierdzanie do sprzedaży wyrobów tytoniowych, nikotynowych etc. podległe Ministerstwu Zdrowia dopuściło w 2022 roku aż 2283 rodzajów jednorazowych e-papierosów (2021 r. – 511; 2020 r. – 100). Bulwersujące są przykłady sprzedaży jednorazowych e-papierosów w automatach znajdujących się w miejscach przeznaczonych dla dzieci (https://wiadomosci.wp.pl/skandal-w-zakopanem-automaty-z-e-papierosami-przy-strefie-dla-dzieci-6990937338469312a ).
Producenci jednorazowych e-papierosów, jak widać w danych, bardzo skutecznie wprowadzają kolejne produkty w atrakcyjnych kolorowych opakowaniach i nowych „owocowych" smakach, stwarzając pozory atrakcyjności produktu dostępnego cenowo dla każdego. W Polsce zarejestrowano już 770 smaków jednorazowych e-papierosów.
Inne kraje zakazując sprzedaży jednorazowych e-papierosów oprócz wysokiej szkodliwości dla zdrowia wskazywały również zagrożenia środowiskowe. O tych zagrożeniach poinformuję w osobnej interpelacji poselskiej Ministerstwo Klimatu i Środowiska. Wspomnę jedynie o ogromnych ilościach litu i baterii, które trafiają na wysypiska i stają się bombą ekologiczną i przyczyną pożarów wysypisk. Jedna z organizacji w Wielkiej Brytanii obliczyła, że ilość litu wyrzucana rocznie z zużytych jednorazowych e-papierosów tylko w ich kraju wystarczyłaby do wyprodukowania 1200 baterii do samochodów elektrycznych.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na pytania:
1) Czy Ministerstwo Zdrowia planuje zakazać sprzedaży jednorazowych e-papierosów?
2) Jaka wg danych Ministerstwa Zdrowia była sprzedaż jednorazowych e-papierosów smakowych w 2023 roku?
3) Ile jednorazowych e-papierosów urządzeń zostało zarejestrowanych w 2023 roku przez Biuro ds. Substancji Chemicznych?
4) Czy Ministerstwo Zdrowia dysponuje danymi lub szacunkami nt. skali korzystania z jednorazowych e-papierosów przez osoby niepełnoletnie?
5) Kiedy zostaną wprowadzone ograniczenia, restrykcje w dopuszczaniu do obrotu smakowych jednorazowych e-papierosów w trybie podobnych działań jak w przypadku dopalaczy?
6) Czy dokonywano badań i kontroli zawartości np. tytoniu i substancji szkodliwych w jednorazowych e-papierosach dostępnych w sprzedaży na terenie Polski (w tym sprzedawanych w automatach)?
7) Czy sprzedaż jednorazowych e-papierosów w automatach jest dozwolona? W jaki sposób sprawdzane jest wówczas czy kupujący jednorazowego e-papierosa jest osobą pełnoletnią?
8) W jaki sposób weryfikowany jest wiek kupującego jednorazowe e-papierosy za pośrednictwem portali internetowych?
Z poważaniem
Joanna Mucha
Posłanka na Sejm RP