do ministra nauki i szkolnictwa wyższego
w sprawie finansowania Stacji Ornitologicznej Muzeum i Instytutu Zoologii Polskiej Akademii Nauk
Zgłaszający: Piotr Kandyba
Data wpływu: 18-11-2025
W ramach wsparcia Stacji Ornitologicznej Muzeum i Instytutu Zoologii Polskiej Akademii Nauk, proszę o pochylenie się nad finansowaniem stacji ornitologicznej w 2026 roku oraz latach kolejnych.
W Polsce ptaki obrączkowane są regularnie od 1931 roku, co wspomaga badania naukowe, a tym samym wspiera ochronę środowiska naturalnego. Baza danych stacji ornitologicznej zawiera obecnie informacje o ponad 4,2 mln osobników. Corocznie w Polsce znakowanych jest około 150 tys. ptaków, a liczba informacji powrotnych przekracza 120 tysięcy. Większość danych jest skomputeryzowana, a w stacji pracują obecnie trzy osoby. Do jej zadań należy między innymi prowadzenie kursów obrączkarskich (dla współpracowników stacji), których w Polsce jest niespełna pięciuset. Należą do nich naukowcy, przyrodnicy oraz osoby związane ze środowiskiem ornitologicznym, które nierzadko poświęcając swój cenny czas, energię oraz środki finansowe aktywnie angażują się, aby chronić przyrodę. Działania związane ze znakowaniem wspierają także kolejne osoby, które korzystając ze sprzętu optycznego i fotograficznego odczytują z bezpiecznej odległości znaczniki ptaków. Jest to zatem współpraca ogromnej części środowiska ornitologicznego, aby wspierać naukę oraz środowisko naturalne.
Polska, z racji strategicznego położenia związanego z migracją ptaków (wschód-zachód oraz północ-południe), wielkości powierzchni oraz lokalizacją cennych przyrodniczo obszarów, jest bardzo ważnym krajem do prowadzenia badań ornitologicznych. Obecnie na terenie Polski funkcjonuje co najmniej kilkanaście obozów ornitologicznych, które regularnie znakując ptaki prowadzą badania ornitologiczne. Obchodząca w tym roku 65-lecie funkcjonowania Akcja Bałtycka corocznie organizuje trzy terenowe stacje znakujące ptaki. Tylko w jednej z nich (na Mierzei) w 2024 roku zaobrączkowano ponad 10 000 osobników. Podczas Akcji Siemianówka w 2025 roku zostało oznakowanych ponad 4000 ptaków. Z kolei Stacja Obrączkowania Ptaków „Rakutowskie” w tym roku oznaczyła ponad 6000 osobników. Natomiast w pracach Obozu Wisła corocznie uczestniczy ponad 300 osób. Są to tylko wybrane przykłady, które obrazują ogrom pracy związanej z pozyskiwaniem danych do badań ornitologicznych, wspomagających tak cenną przyrodę.
Obieg danych pomiędzy ośrodkami badawczymi, a także wydawanie obrączek ornitologicznych zapewnia stacja ornitologiczna, ponieważ informacje o wszystkich znakowanych ptakach w Polsce trafiają do centrali w Gdańsku. Regularnie podczas badań terenowych odczytywane są znaczniki ptaków znakowanych za granicą. Jednocześnie zagraniczne centrale ornitologiczne wymieniają bazy danych ze Stacją Ornitologiczną w Gdańsku, zapewniając ciągłość badań niezależnie od kraju obrączkowania i stwierdzeń powrotnych. Jest to szczególnie ważne podczas przelotów na zimowiska, lęgowiska oraz pierzowiska, zwłaszcza w przypadku badań migrantów średnio i długodystansowych. Badania ornitologiczne, z racji specyfiki związanej np. z uzyskaniem uprawnień do znakowania ptaków, zbieraniem danych pierwotnych oraz informacji powrotnych prowadzone są w programach wieloletnich.
Niestety także i w tym roku Muzeum i Instytut Zoologii Polskiej Akademii Nauk poinformował, że otrzymał decyzje odmowne dla swoich wniosków SPUB, o finansowanie dwóch jednostek badawczych: Centrali Obrączkowania Ptaków i Naukowych Kolekcji Zoologicznych oraz unikalnej aparatury służącej badaniom genetycznym, w tym tzw. starożytnego DNA. Jak informuje instytut, od wielu lat specjalna infrastruktura badawcza i długoterminowe projekty znajdowały uznanie w oczach komisji oceniających i były finansowane przez ministerstwo.
W związku z powyższym brak finansowania stacji ornitologicznej w 2026 roku i w latach kolejnych przyczyni się do osłabienia badań ornitologicznych nie tylko na terenie Polski, ale także w krajach z których i do których migrują znakowane w Polsce i za granicą ptaki. Brak finansowania tak ważnej centrali jest swoistym ewenementem w skali światowej, co podważa zaufanie do Polski, jako wiarygodnego partnera podczas prowadzenia badań naukowych. Jest to tym bardziej trudne do zaakceptowania, ponieważ aż do 2022 roku finansowanie stacji nie było realnie zagrożone. Tego typu sytuacja występuje po raz pierwszy od II wojny światowej.
Z pewnością utrata centrali oraz jej nieocenionych zasobów przyczyni się do osłabienia lub wręcz zaniechania części badań ornitologicznych prowadzonych przez ośrodki naukowe w Polsce. Jest to szczególnie dotkliwe, jeśli badania mają charakter wieloletni (często związane z długotrwałym pozyskiwaniem finansowania i zdobywaniem kolejnych umiejętności przez osoby prowadzące badania). Dlatego brak stałego finansowania stacji jest potężnym ciosem nie tylko w środowisko naturalne, badania ornitologiczne, ale może istotnie skomplikować funkcjonowanie wielu jednostek badawczych i negatywnie wpłynąć na indywidualne projekty poszczególnych badaczy. W tej sytuacji trudno się dziwić dużemu poruszeniu wśród ornitologów oraz środowisk badawczych. Jestem przekonany, że tego typu problem w nowoczesnym państwie wspierającym ochronę środowiska naturalnego oraz rozwój nauki w ogóle nie powinien zaistnieć.
W związku z powyższym, uprzejmie proszę o pilne rozwiązanie problemu finansowania Stacji Ornitologicznej Muzeum i Instytutu Zoologii Polskiej Akademii Nauk nie tylko w roku 2026, ale w sposób kompleksowy w latach kolejnych. Zwracam się z prośbą o informację:
Czy stacja otrzymała dofinansowanie pozwalające się jej na funkcjonowanie w 2026 roku oraz w latach kolejnych?