do ministra spraw zagranicznych
w sprawie działań Federacji Rosyjskiej na okupowanych terytoriach Ukrainy, które mogą stanowić zbrodnię ludobójstwa
Zgłaszający: Marta Stożek
Data wpływu: 27-11-2025
Szanowny Panie Ministrze,
kieruję do Pana niniejszą interpelację w związku z alarmującymi informacjami przekazanymi przez ukraińską agencję informacyjną Ukrinform. Zostały one także potwierdzone przez szereg niezależnych analityków oraz instytucji zajmujących się prawami człowieka, monitorowaniem łamania umów międzynarodowych i dokumentowaniem zbrodni wojennych. Ze zgromadzonych materiałów i analiz wyłania się skrajnie niepokojący obraz działań podejmowanych przez Federację Rosyjską na terytoriach Ukrainy znajdujących się pod tymczasową okupacją wojskową. Jest wysoce prawdopodobne, że mamy do czynienia ze zbrodniami przeciwko ludzkości oraz ludobójstwem, co powinno być przedmiotem zdecydowanej reakcji społeczności międzynarodowej.
W dniu 16 maja 2025 roku państwowa agencja Ukrinform opublikowała obszerny i szczegółowy raport poświęcony systematycznej polityce przymusowych przesiedleń, narzucanej asymilacji, eliminacji tożsamości kulturowej i językowej, a także celowej destrukcji wspólnot narodowych na okupowanych przez Rosję terenach Ukrainy. Dokument ten, opracowany z udziałem ukraińskich i międzynarodowych ekspertów prawa oraz badaczy konfliktów zbrojnych, przedstawia spójną i wnikliwą analizę działań władz rosyjskich, które mogą być zakwalifikowane jako zorganizowana i długofalowa kampania czystek etnicznych.
Szczególną uwagę poświęcono dekretowi nr 159 podpisanemu przez prezydenta Federacji Rosyjskiej Władimira Putina w dniu 20 marca 2025 r. Akt ten, noszący tytuł „O szczególnym statusie prawnym niektórych kategorii cudzoziemców i osób bezpaństwowych na terytorium Federacji Rosyjskiej”, wprowadza obowiązek przyjęcia rosyjskiego obywatelstwa przez obywateli Ukrainy zamieszkujących tereny okupowane, pod groźbą deportacji. Termin graniczny wyznaczony w dekrecie – 10 września 2025 r. – stawia mieszkańców przed tragicznym wyborem: przymusowa asymilacja lub opuszczenie domu i ojczyzny. Działania te są sprzeczne nie tylko z prawem międzynarodowym, ale również z podstawowymi zasadami godności ludzkiej, wolności i integralności kulturowej.
Eksperci prawa międzynarodowego oraz organizacje broniące praw człowieka wskazują, że powyższe działania stanowią naruszenie kluczowych dokumentów prawa humanitarnego. Powołują się przy tym na Konwencję genewską IV z 1949 roku, dotyczącą ochrony ludności cywilnej w czasie wojny, Statut Rzymski Międzynarodowego Trybunału Karnego (w szczególności artykuły 6 – dotyczący ludobójstwa, 7 – zbrodni przeciwko ludzkości oraz 8 – zbrodni wojennych), jak również Konwencję ONZ w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa z 1948 roku. Artykuł II tej ostatniej konwencji wymienia m.in.: działania mające na celu spowodowanie poważnych szkód fizycznych lub psychicznych członkom grupy narodowej, przymusowe oddzielanie dzieci od rodziców oraz stosowanie środków mających na celu zniszczenie tożsamości narodowej i kulturowej jako przejawy zbrodni ludobójstwa.
Zwraca się uwagę, że w świetle orzecznictwa międzynarodowego – w tym wyroków Międzynarodowego Trybunału Karnego dla byłej Jugosławii (sprawa Prosecutor v. Krstić) oraz Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości (sprawa Bośnia i Hercegowina przeciwko Serbii) – celowe niszczenie języka, religii, kultury oraz tożsamości narodowej danej społeczności, przy wykazaniu intencji jej eliminacji, może zostać zakwalifikowane jako ludobójstwo nawet bez fizycznej eksterminacji. Tak rozumiane ludobójstwo to nie tylko eksterminacja biologiczna, lecz również systematyczne niszczenie elementów tożsamości narodowej.
W związku z powyższym kieruję do Pana Ministra następujące pytania, których celem jest uzyskanie informacji o działaniach podejmowanych przez polski rząd w reakcji na możliwe zbrodnie popełniane przez Federację Rosyjską:
Czy Ministerstwo Spraw Zagranicznych prowadzi stały monitoring i analizę sytuacji na terenach Ukrainy pozostających pod rosyjską okupacją, w kontekście możliwych naruszeń prawa międzynarodowego? Czy dokonywane są oceny zgodności działań Rosji z Konwencją o ludobójstwie, Konwencją genewską oraz Statutem Rzymskim? Jeśli tak, proszę o udostępnienie wyników tych analiz.
Czy Rzeczpospolita Polska planuje wystąpić z inicjatywą międzynarodową mającą na celu oficjalne uznanie przymusowej rusyfikacji i wypędzeń z okupowanych terenów Ukrainy za zbrodnie ludobójstwa? Czy MSZ planuje zgłaszać tę sprawę na forum ONZ, Rady Europy, UE lub MTK?
Czy MSZ podejmuje współpracę z władzami Ukrainy, organizacjami pozarządowymi, instytucjami międzynarodowymi oraz ekspertami prawa karnego międzynarodowego w zakresie dokumentowania zbrodni i wspierania dochodzeń w sprawie odpowiedzialności karnej sprawców? Jeśli tak, to na czym polega ta współpraca i jakie są jej efekty?
Jakie działania podjęło lub planuje podjąć ministerstwo w zakresie ochrony tożsamości kulturowej narodu ukraińskiego – m.in. poprzez wspieranie instytucji kultury, edukacji, archiwistyki oraz ukraińskich mediów działających na uchodźstwie? Jakie są mechanizmy wsparcia dla osób przymusowo przesiedlonych i jakie środki zostały przeznaczone na pomoc humanitarną i prawną dla tej grupy?
Z wyrazami szacunku
Marta Stożek
Posłanka na Sejm RP