w sprawie reakcji polskiego rządu na wpis opublikowany przez instytucję Jad Waszem
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Władysław Teofil Bartoszewski
Warszawa, 15-12-2025
Szanowny Panie Marszałku,
w nawiązaniu do interpelacji nr 13885 pana posła K. Piątkowskiego w sprawie reakcji rządu RP na wpis opublikowany przez Instytut Yad Vashem przekazuję poniżą informację.
Uprzejmie informuję, iż Instytut Pamięci Męczenników i Bohaterów Holokaustu Yad Vashem w Jerozolimie opublikował kontrowersyjny wpis w niedzielę 23 listopada 2025 r., a Ministerstwo Spraw Zagranicznych wezwało Ambasadora Izraela w Polsce, p. Yaakova Finkelsteina, do złożenia wyjaśnień w dniu kolejnym, tj. 24 listopada 2025 r. Po interwencji MSZ RP Instytut Yad Vashem i jego szef, Dani Dayan, opublikowali kolejne oświadczenie, w którym doprecyzowali, iż Yad Vashem „przedstawia realia nazizmu i II wojny światowej, w tym państw znajdujących się pod niemiecką okupacją“.
Przedstawiciele MSZ konsekwentnie reagują na kontrowersyjne wypowiedzi zagranicznych polityków i innych przedstawicieli zagranicznych instytucji dotyczące nieprawdziwych informacji o historii Polski podczas II wojny światowej. W razie potrzeby placówki dyplomatyczno-konsularne RP reagują na wadliwe kody pamięci w przestrzeni publicznej innych państw.
Przykładowo, placówki, monitorując na bieżąco publikacje medialne on-line i rynek prasy tradycyjnej w krajach akredytacji pod kątem występowania wadliwych kodów pamięci (wypaczających prawdę historyczną sformułowań takich jak „polskie obozy koncentracyjne“/„polskie obozy zagłady“), interweniowały w 85 przypadkach w I półroczu 2025 roku.
Od 2008 roku, w którym wprowadzono w MSZ sprawozdawczość placówek w zakresie wadliwych kodów pamięci, skuteczność interwencji polskich przedstawicielstw dyplomatyczno-konsularnych systematycznie rośnie. Obecnie utrzymuje się na poziomie 90% – redakcje z reguły szybko poprawiają błędne sformułowania, przepraszając za ich niestosowność. Skuteczne interwencje i rozmowy polskich dyplomatów z redakcjami przyczyniły się do wpisania przez niektóre media w USA do swoich „stylebook’ów“ zakazu używania tych sformułowań, w tym m.in. Wall Street Journal, San Francisco Chronicle, New York Times, portal Yahoo i Associated Press. Podobne nakazy wprowadziły też media kanadyjskie. Polscy dyplomaci wykorzystują różne instrumenty definicyjne oraz narzędzia komunikacyjne w ramach interwencji na nieprawdziwe informacje dotyczące historii Polski podczas II wojny światowej:
1. Mając na uwadze znaczące zaangażowanie IHRA (International Holocaust Remembrance Alliance) w przeciwdziałanie wypaczaniu historii Holokaustu – walkę z Holocaust distortion, zalecamy placówkom dyplomatyczno-konsularnym korzystanie z oficjalnej roboczej definicji Holocaust Denial and Distortion, która jako jeden z podstawowych typów Holocaust Distortion wymienia „próby rozmycia odpowiedzialności za utworzenie obozów koncentracyjnych i obozów zagłady, zakładanych i prowadzonych przez nazistowskie Niemcy, poprzez obarczanie winą innych narodów lub grup etnicznych“. Pojawiające się w mediach tradycyjnych i społecznościowych określenia w rodzaju „polskie obozy koncentracyjne“ i „polskie obozy zagłady“ są przykładem wypaczania historii i „przenoszenia“ sprawstwa Zagłady Żydów na inne narody i grupy etniczne. Pełna definicja jest dostępna via https://holocaustremembrance.com/resources/robocza-definicja-negacjonizmu-i-znieksztalcaniaprawdy-historycznej-o-holokauscie.
2. Istotne jest przypominanie mediom, że w 2007 r. Komitet UNESCO zatwierdził zmianę nazwy z Auschwitz-Birkenau (kiedy to obiekt został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa w 1979 r.) na następującą: „Auschwitz Birkenau: niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i zagłady (1940–1945)“. Ta zmiana została wynegocjowana działaniami polskiej dyplomacji. Celem tej zmiany było uwzględnienie niemieckiej odpowiedzialności za zbrodnie popełnione w obozie, a także podkreślenie historycznego kontekstu i znaczenia miejsca jako symbolu Holocaustu.
3. Tekst rezolucji ZO ONZ A/RES/76/250 ws. negowania Holokaustu został przyjęty przez ZO ONZ z inicjatywy Izraela w 80. rocznicę konferencji w Wannsee. Warto zaznaczyć, że Polska była jednym ze sponsorów tej rezolucji. Jej tekst jest ważny z uwagi na zawarcie w omawianym dokumencie istotnych, poniżej umieszczonych, zapisów z punktu widzenia polskiej dyplomacji historycznej w obszarze pamięci o Holokauście (dostępny w sześciu oficjalnych językach ONZ) pod adresem: https://undocs.org/en/A/RES/76/250):
- zdefiniowanie pojęcia negowania Holokaustu, która to definicja uznaje za jego przejaw także działania polegające na przypisywaniu odpowiedzialności za nazistowskie obozy koncentracyjne innym narodom,
- wyrażenie uznania dla państw aktywnie zaangażowanych w pielęgnowanie miejsc pamięci o Holokauście i jego ofiarach,
- uhonorowanie odwagi żołnierzy walczących z nazistowskimi Niemcami, w tym w formacjach ruchu oporu,
- wyrażenie uznania dla osób ratujących i pomagających w ratowaniu Żydów,
- wyraźne zaznaczenie, że wśród ofiar niemieckich nazistowskich obozów byli przedstawiciele innych narodowości.
To pierwszy przyjęty przez wszystkie państwa członkowskie oficjalny dokument ONZ, w którym zawarto definicję Holokaustu opierającą się na tej zaakceptowanej w 2013 roku przez Międzynarodowy Sojusz na Rzecz Pamięci o Holokauście (International Holocaust Remembrance Alliance, IHRA).
Z wyrazami szacunku
z up. Władysław Teofil Bartoszewski
Sekretarz Stanu