Interpelacja nr 13903

do ministra spraw zagranicznych

Interpelacja w sprawie działań dyplomatycznych dotyczących zagospodarowania budynku związanego z obozem Gusen oraz konieczności utworzenia w tym miejscu miejsca pamięci pomordowanych Polaków

Zgłaszający: Michał Woś

Data wpływu: 29-11-2025

Szanowny Panie Ministrze,

w ostatnich dniach media austriackie poinformowały o pojawieniu się w Internecie oferty sprzedaży budynku położonego w Langenstein, związanego z infrastrukturą dawnego obozu Gusen - części kompleksu KL Mauthausen, w którym więziono około 71 tysięcy osób, w tym ogromną liczbę obywateli polskich, z których połowa została zamordowana. Obiekt ten, mimo że pełni dziś funkcje mieszkalne, jest historycznie związany z tragicznymi wydarzeniami i stanowi element przestrzeni, która wciąż wymaga właściwego zagospodarowania jako miejsce pamięci.

Według informacji medialnych budynek został opisany jako obiekt „z historią” i krótko znajdował się w ofercie sprzedaży na portalu ogłoszeniowym, po czym ogłoszenie usunięto. Dyrekcja Mauthausen Memorial potwierdziła, że sprawa jest analizowana, jednak ostateczne decyzje pozostają nierozstrzygnięte.

Pragnę zaznaczyć, iż Gusen - w przeciwieństwie do głównej części Mauthausen - przez dziesięciolecia pozostawało miejscem niemal całkowicie zapomnianym, częściowo zabudowanym współczesnymi domami, pozbawionym odpowiednio zorganizowanej przestrzeni pamięci na skalę tragedii, jaka się tam rozegrała. Polacy stanowili jedną z największych grup ofiar tego miejsca, a ich losy wymagają szczególnej ochrony, dokumentacji i upamiętnienia.

W związku z powyższym uważam, że polska dyplomacja powinna w pierwszej kolejności aktywnie domagać się od strony austriackiej zagospodarowania wspomnianego budynku jako integralnej części Miejsca Pamięci Gusen - tak, aby odpowiadał on standardom godnego upamiętnienia ofiar, w tym obywateli polskich. Dopiero jeśli Austria nie będzie gotowa podjąć odpowiednich działań, należy rozważyć przejęcie obiektu przez stronę polską w celu stworzenia w nim polskiego muzeum prezentującego rzetelną, polską narrację historyczną dotyczącą tragedii Gusen.

W związku z powyższym proszę Pana Ministra o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Spraw Zagranicznych monitoruje sytuację związaną z próbą sprzedaży budynku związanego historycznie z obozem Gusen?
2. Czy MSZ podjęło lub planuje podjąć działania dyplomatyczne wobec władz Austrii, zmierzające do zagospodarowania tego budynku jako miejsca pamięci ofiar, w tym licznych Polaków zamordowanych w kompleksie KL Mauthausen-Gusen?
3. Czy Polska zwróci się oficjalnie do rządu austriackiego o włączenie tego obiektu do projektu rozbudowy i modernizacji Miejsca Pamięci Gusen, tak aby nie pozostał on w rękach prywatnych, pozbawiony właściwego kontekstu historycznego?
4. Czy rząd RP analizuje możliwość, aby - w przypadku braku odpowiedniej reakcji władz austriackich - strona polska rozważyła przejęcie lub współprzejęcie budynku celem stworzenia w nim polskiej instytucji muzealnej prezentującej polską perspektywę i polskie doświadczenie obozu Gusen?
5. Czy MSZ uważa za zasadne zwiększenie polskiej obecności instytucjonalnej w Gusen oraz rozszerzenie działań na rzecz pełnego upamiętnienia Polaków, którzy stanowili jedną z największych i najbardziej prześladowanych grup więźniów w tym obozie?

Z uwagi na ogromną skalę polskiej martyrologii w Gusen oraz wyjątkowe znaczenie tego miejsca dla pamięci narodowej, zdecydowane działania dyplomatyczne są niezbędne, aby uniemożliwić dalsze marginalizowanie przekazu o polskich ofiarach oraz zabezpieczyć historyczną przestrzeń, która powinna zostać właściwie upamiętniona.