w sprawie systemowego braku ochrony polskich dzieci prześladowanych w Europie Zachodniej na przykładzie tragicznej historii nastolatki, która padła ofiarą przemocy rówieśniczej w Holandii
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Władysław Teofil Bartoszewski
Warszawa, 08-01-2026
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 13921 posłów Jarosława Sachajki i Anny Gembickiej w sprawie systemowego braku ochrony polskich dzieci prześladowanych w Europie Zachodniej na przykładzie tragicznej historii nastolatki, która padła ofiarą przemocy rówieśniczej w Holandii przekazuję następujące informacje.
1. Jakie konkretne działania podjął rząd RP od momentu informacji o śmierci Niny Sienkiewicz do dnia udzielenia odpowiedzi na niniejszą interpelację?
Właściwe holenderskie instytucje śledcze, w tym Policja, lokalny samorząd, organizacje społeczne i instytucje edukacyjne współpracowały z Konsulem RP w Hadze w kwestii wyjaśnienia okoliczności tej tragicznej sprawy w sposób prawidłowy. Konsulowi przekazywano informacje dot. okoliczności sprawy, których dalsze udostępnianie z uwagi na poszanowanie dóbr prawnie chronionych, w szczególności dot. osób małoletnich, podlega ograniczeniom prawnym. Nie było konieczne uzyskiwanie informacji czy dokumentacji poprzez noty dyplomatyczne. Ministerstwo Spraw Zagranicznych nie jest uprawnione do udzielania osobom trzecim szczegółowych informacji dotyczących okoliczności konkretnych postępowań.
W opisywanej sprawie Konsul RP w Hadze podjął niezbędne działania, adekwatne do zgłaszanych próśb i wniosków od osób, które w zaistniałej sytuacji potrzebowały lub oczekiwały wsparcia konsularnego. Z urzędu konsul nawiązał kontakt z instytucjami w Helmond zaangażowanymi w wyjaśnienie sprawy i podjęcie działań naprawczych.
Konsul otrzymywał informacje o procedurach wdrożonych przez holenderską policję, władze miejscowe oraz szkołę, do której uczęszczała zmarła Polka. W bezpośrednim kontakcie między urzędem konsularnym a dyrekcją szkoły i władzami lokalnymi, konsul upewnił się, że pomocą psychologiczną i pedagogiczną objęto rodzinę zmarłej Niny oraz uczniów z holenderskiej szkoły w Helmond, w tym także dzieci z polskich rodzin uczęszczających do tej samej szkoły.
W związku ze śmiercią Niny, holenderskie instytucje pomocowe LEVgroep i STH, zatrudniające polskojęzycznych pracowników społecznych, zaoferowały prewencyjne wsparcie dla polskiej społeczności w Helmond. W pierwszym spotkaniu poświęconym problemowi zastraszania uczestniczyło kilku rodziców z polskich rodzin, dla drugiego i trzeciego spotkania nie było zainteresowania.
Ze względu na duży wydźwięk społeczny samobójczej śmierci Niny konsulowie pozostawali w kontakcie z przedstawicielami różnych grup polonijnych w Holandii, które odczuły skutki tego zdarzenia, w tym przede wszystkim z Polską Szkołą w Helmond (szkoła sobotnia), do której uczęszczała. Zaoferowano polskojęzyczną pomoc psychologiczna oraz ułatwiono zorganizowanie warsztatów terapeutycznych. Przedstawiciele urzędu konsularnego kompleksowo podeszli do wyzwań, z jakimi mierzyli się Polacy w Holandii po nagłośnieniu powyższej sprawy. Działania te miały na celu przede wszystkim deeskalację napięcia społecznego oraz intensyfikację kampanii informacyjnych na temat możliwości uzyskania pomocy przez osoby dotknięte kryzysami. Działania te będą kontynuowane w celu zwiększenia świadomości o dostępnych formach wsparcia i skuteczniejszej integracji społecznej.
Jednym z fundamentalnych zadań realizowanych przez konsulów jest regularna analiza wszystkich zgłoszeń i informacji napływających od obywateli polskich, dotyczących potencjalnych naruszeń ich praw wynikających z faktu życia i pracy w Królestwie Niderlandów. W ramach podejmowanych czynności monitorujących i we współpracy z właściwymi instytucjami państwa przyjmującego konsulowie weryfikują skuteczność działania procedur oraz ich oceny z punktu widzenia polskiej społeczności. Zasadniczą kwestią wpływającą na efektywność procedur antyprzemocowych jest ich znajomość, dlatego kluczowe znaczenie w tym zakresie miały działania edukacyjne i popularyzatorskie realizowane przez konsulów w Hadze, skierowane do polskiej społeczności w Niderlandach.
W kwietniu 2025 r. problematyka ta była poruszana także w trakcie spotkania Pani Wiceminister H. Mościckiej-Dendys z Panem E. van Hijum, Ministrem Spraw Społecznych i Zatrudnienia Królestwa Niderlandów. Podczas spotkania szeroko omawiano wyzwania i problemy polskich rodzin (m.in. związane z barierami językowymi, a co za tym idzie trudnościami w komunikacji z urzędami, barierą w uzyskaniu dostępu do lepszej edukacji itd.). Bezpośrednio po wydarzeniu Konsul RP w Hadze przygotował pakiet informacji na temat możliwości uzyskania różnego rodzaju wsparcia dla osób w kryzysach, w tym przede wszystkim w przypadku dyskryminacji i przemocy rówieśniczej. Informacje te były dystrybuowane kanałami społecznościowymi wśród polskiej diaspory.
W listopadzie 2025 r. Konsul RP w Hadze, podczas kolejnej wizyty w Helmond, dokonał oceny aktualnej sytuacji polskiej społeczności oraz zweryfikował efekty wdrożonych procedur podczas spotkania z Burmistrzem Helmond, dyrekcją szkoły i przedstawicielami właściwych organizacji. W rozmowach konsul także poruszył problemy, z jakimi mierzą się Polacy w Holandii (w tym przede wszystkim pracownicy tymczasowi oraz rodziny z nastoletnimi dziećmi). Omówiono możliwości realizacji wspólnych projektów mających na celu ułatwianie integracji społecznej oraz skuteczniejsze informowanie Polaków o dostępnych możliwościach uzyskania pomocy w lokalnych instytucjach holenderskich. W ramach weryfikacji sprawdzono funkcjonowanie specjalnej grupy LEVgroep, przy której działa regionalny punkt zgłaszania dyskryminacji. Do punktu tego mogą zgłaszać się osoby czujące się dyskryminowanymi w miejscu pracy lub w szkole. Potwierdzono, że w punkcie pracują polskojęzyczni pracownicy. Organizowane są także szkolenia na temat unikania dyskryminacji i przemocy, adresowane także do holenderskich nauczycieli.
2. Czy rząd RP dysponuje danymi (statystycznymi lub z konsulatów) dotyczącymi skali przemocy, dyskryminacji i stygmatyzacji polskich dzieci w szkołach w krajach Europy Zachodniej (w szczególności takich jak Holandia, Niemcy, Belgia, Wielka Brytania, kraje skandynawskie)?
Inaczej niż w przypadku informacji o ustanowieniu opiekuna lub kuratora wobec osoby małoletniej lub osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnej, Konwencja wiedeńska o stosunkach konsularnych z 24 kwietnia 1963 r. czy dwustronne konwencje konsularne nie nakładają na władze państwa przyjmującego obowiązku notyfikacji o przestępstwach popełnionych wobec obywateli polskich, w tym małoletnich. Z tego względu MSZ oraz urzędy konsularne nie gromadzą danych statystycznych tego rodzaju opartych na formalnych notyfikacjach otrzymywanych od władz kraju przyjmującego. Konsulaty zbierają natomiast informacje, na podstawie zgłoszeń obywateli polskich oraz na podstawie informacji własnych i monitoringu mediów.
Na podstawie danych z grudnia 2025 r. przesłanych do MSZ przez Konsulów RP z krajów, będących przedmiotem zainteresowania w niniejszej interpelacji, należy stwierdzić, że brak jest przesłanek faktycznych i prawnych do sformułowania tezy o celowym prześladowaniu małoletnich z Polski w Europie Zachodniej na tle innych grup narodowościowych. Obywatele polscy zgłaszali konsulom w tych krajach sporadyczne przypadki naruszeń dobra małoletnich, co do których konsulowie RP podjęli niezwłocznie stosowne sprawdzenia. Te ostatnie nie potwierdzają tezy o systemowych naruszeniach praw i dóbr małoletnich obywateli polskich.
3. Czy rząd przygotował lub przygotowuje program wsparcia polskich rodzin na emigracji, których dzieci doświadczają przemocy rówieśniczej, dyskryminacji lub stygmatyzacji w szkołach?
a) Jakie są konkretne mechanizmy pomocy (infolinia, bezpłatne porady prawne, sieć polskojęzycznych psychologów, wsparcie konsularne)?
Monitorowanie sytuacji i pomoc wykluczonym społecznie osobom pochodzenia polskiego zamieszkującym za granicą jest priorytetem Rządowej strategii współpracy z Polonią i Polakami za granicą na lata 2025-2030.
Należy zaznaczyć, że zapewnienie wsparcia obejmującego pomoc psychologiczną, poradnictwo oraz udzielanie niezbędnych informacji, ułatwiających funkcjonowanie w nowym otoczeniu i wspomagających proces adaptacji, w pierwszym rzędzie pozostaje obowiązkiem państwa, które stanowi nowe miejsce zamieszkania migrantów.
Tym niemniej, polskie placówki zagraniczne dysponują środkami z funduszu MSZ „Opieka i pomoc dla Polonii i Polaków za granicą“ i dofinansowują przedsięwzięcia polonijne o charakterze pomocowym i subsydiarnym w krajach, w których występuje takie zapotrzebowanie.
Działania obejmują np.:
Dodatkowo, w ramach konkursu dotacyjnego MSZ Wzmocnienie struktur i mediów polonijnych 2025 przewidziano zapewnienie systemowego wsparcia funkcjonowania organizacji niosących za granicą pomoc Polakom w kryzysie. Dofinansowanie mogło być przeznaczone m.in. na poradnictwo prawne, pomoc socjalną, psychologiczną oraz szkolenie wolontariuszy.
b) Czy takie wsparcie jest aktywnie komunikowane do Polonii, czy istnieją jedynie „martwe procedury w dokumentach“?
Polskie placówki zagraniczne regularnie informują w mediach społecznościowych, na stronach WWW lub w ramach kontaktów indywidualnych o działaniach podejmowanych przez poszczególne organizacje i fundacje, o organizowanych punktach informacyjnych, nowopowstałych organizacjach pomocowych i publikacjach tematycznych.
4. Czy rząd podjął działania na forum Unii Europejskiej, Rady Europy lub innych organizacji międzynarodowych w celu:
a) uznania przemocy wobec dzieci migrantów z Europy Środkowo-Wschodniej – w tym Polaków – za problem wymagający tak samo stanowczego potępienia, jak rasizm i ksenofobia wobec innych grup,
b) wprowadzenia mechanizmów kontroli i rozliczania szkół oraz samorządów lokalnych w państwach członkowskich, które ignorują sygnały o prześladowaniu dzieci ze względu na pochodzenie narodowe?
MSZ i polskie urzędy konsularne stoją na straży interesów i praw polskich małoletnich mając na względzie prawa małoletnich wymienione zwłaszcza w Konwencji (ONZ) o prawach dziecka z 20.11.1989 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 120 poz. 526), w szczególności w art. 8 stanowiącym o ochronie tożsamości dziecka. Konsulowie RP podejmują interwencje, gdy powezmą informację o zagrożeniu konkretnego małoletniego. Brak jest przesłanek faktycznych i prawnych do sformułowania tezy o celowym prześladowaniu małoletnich w Europie Zachodniej pochodzących z regionu Europy Środkowo-Wschodniej, w tym z Polski na tle innych grup narodowościowych.
5. Jak rząd RP reaguje na jawną nierówność w traktowaniu ofiar przemocy i nienawiści?
Konsulowie RP podejmują interwencje na rzecz ochrony praw i interesów obywateli polskich za granicą na podstawie indywidualnych zgłoszeń obywateli polskich. Brak jest danych statystycznych lub konkretnych dowodów świadczących o tym, że polscy małoletni są celem przemocy jako grupa narodowościowa. W przypadku informacji o niewłaściwej reakcji władz państwa przyjmującego na przypadek przemocy wobec małoletniego obywatela polskiego Konsul RP podejmuje niezwłocznie stosowną interwencję.
6. Czy polska dyplomacja ma jakiekolwiek wytyczne dotyczące ochrony godności i dobrego imienia Polaków na Zachodzie, w tym reagowania na przypadki przemocy, szykanowania i karykaturalnego, postkolonialnego traktowania naszych obywateli jako „gorszych Europejczyków“?
Pragnę podkreślić, że nie mogę zgodzić się z postawioną tezą, jakoby obywatele polscy w Europie Zachodniej byli poddawani systemowej dyskryminacji i gorszemu traktowaniu. Polacy są niezwykle cenieni jako sprawni profesjonaliści we wszystkich miejscach, w których pracują, a informacje o kampaniach powrotowych prowadzonych przez rząd RP budzą zaniepokojenie pracodawców zatrudniających Polaków, zwłaszcza w sytuacji, gdy nasi rodacy faktycznie zaczynają wracać do kraju. Natomiast każdy przypadek podejrzenia traktowania obywatela polskiego przez władze miejscowe w sposób mniej korzystny niż obywateli tego państwa jest traktowany indywidualnie – konsul dobiera stosowny sposób reakcji w ramach opcji dopuszczonych przez prawo międzynarodowe, prawo polskie i w ramach porządku prawnego państwa przyjmującego.
7. Czy rząd rozważa utworzenie przy konsulatach RP stałych punktów wsparcia dla rodzin, które zgłaszają:
– mobbing i przemoc rówieśniczą wobec dzieci,
– dyskryminację w szkołach lub instytucjach publicznych,
– próby „przerzucania winy“ na dziecko i rodziców zamiast reagowania na czyny sprawców przemocy?
Jeśli tak – kiedy takie punkty powstaną i w jakich krajach w pierwszej kolejności?
Jak wskazano już wcześniej, w razie podejrzenia dyskryminacji lub niekorzystnego traktowania obywatela polskiego (w tym małoletniego), to konsul podejmuje stosowne działanie w oparciu o obowiązujące prawo i w jego granicach.
Konsulowie RP podejmują szereg działań proaktywnych i profilaktycznych. Podejmowana jest współpraca z lokalnymi organizacjami polonijnymi i społecznymi w celu udzielania doraźnej pomocy małoletnim i rodzicom oraz zwiększania ich świadomości prawnej.
W szczególności konsulowie RP dążą do zacieśniania współpracy organów i sądów polskich oraz państwa przyjmującego celem ochrony dobra małoletniego w sprawach transgranicznych. Przykładem są zorganizowane w ubiegłych latach konferencje międzynarodowe z udziałem przedstawicieli polskiego Ministerstwa Sprawiedliwości, Rzecznika Praw Dziecka oraz sędziów i pracowników urzędów ds. młodzieży w Republice Federalnej Niemiec, Zjednoczonym Królestwie Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej. Przedstawiciele tych urzędów wzięli udział w wizytach studyjnych w Polsce celem zaznajomienia z polskim systemem ochrony dzieci i młodzieży. Planowane są kolejne edycje tej inicjatywy. Należy także wspomnieć o programie poszukiwania polskich rodzin zastępczych dla małoletnich obywateli polskich objętych pieczą zastępczą w RFN. Od kilku lat prowadzona przez urzędy konsularne inicjatywa przyczynia się do odnajdywania kandydatów pośród obywateli polskich do objęcia opieką polskich małoletnich w tym kraju.
Także konsulaty same inicjują i przeprowadzają szereg działań w tym obszarze. Standardem jest dysponowanie przez konsulów wykazem: dostępnych projektów pomocowych, organizacji świadczących wsparcie psychologiczne dla Polonii, w tym polskich dzieci i nastolatków, telefonów zaufania i innych form wsparcia realizowanych przez instytucje i organizacje pozarządowe. Listy dostępnych możliwości wsparcia w kraju przyjmującym są przekazywane osobom potrzebującym. Przykładów takich inicjatyw jest wiele – w marcu 2025 r. w Londynie miały miejsce warsztaty dla uczniów polskich szkół w zakresie radzenia sobie z mową nienawiści i budowania pozytywnej komunikacji oraz konferencja „STOP HATE. MOTIVATE“. Nie odnosiły się one wyłącznie do zjawisk na tle narodowościowym. W 2024 Konsulat Generalny RP w Edynburgu zrealizował wspólnie z władzami i organizacjami szkockimi oraz polskimi konferencję poświęconą problematyce zdrowia psychicznego i samobójczych śmierci wśród dorosłych i młodzieży. Jej rezultatem była kampania społeczna dot. zdrowia psychicznego.
8. Czy rząd zamierza zweryfikować, w ilu przypadkach w ostatnich latach polskie placówki dyplomatyczne odmawiały interwencji w sprawach dotyczących przemocy/dyskryminacji polskich dzieci w szkołach, zasłaniając się „brakiem kompetencji“ lub „brakiem podstaw prawnych“?
a) Czy zostaną wyciągnięte konsekwencje wobec osób, które wykazały się rażącą biernością?
Placówki konsularne i MSZ we współpracy z Ministerstwem Sprawiedliwości w sposób stały monitorują oraz weryfikują zgłoszenia dotyczące przypadków przemocy i dyskryminacji małoletnich obywateli polskich.
Realizując ten obowiązek, konsulowie nawiązują współpracę i wnoszą interwencje do właściwych władz kraju przyjmującego, szczególnie do instytucji pomocowych władz lokalnych, szkół oraz organów odpowiedzialnych za ochronę małoletnich. Kluczowa dla zakresu indywidualnej interwencji jest współpraca z rodzicami, względnie opiekunami prawnymi małoletnich oraz sam jej zakres wynikający z przepisów prawa. Konsul nie posiada bowiem uprawnienia do wstępowania w rolę pełnomocnika, adwokata, kuratora, ale może pozyskiwać informacje, informować o przysługujących prawach, procedurach czy wnosić interwencje. Znaczenie ma także profilaktyka, w ramach której konsulowie współpracują z lokalnymi samorządami, organizacjami pozarządowymi, zarówno polskimi, jak i funkcjonującymi w kraju przyjmującym. Konsulowie wspierają także kampanie edukacyjne skierowane do polskiej młodzieży, jak również rozwój centrów oferujących wsparcie psychologiczne, centrów pomocy rodzinie itd. Efekty tych projektów są cennym uzupełnieniem kluczowych obowiązków państwa przyjmującego w tym zakresie.
b) Czy zostanie zmieniona praktyka i szkolenia kadry konsularnej, aby takie sytuacje się nie powtarzały?
Proces przygotowywania kandydatów do pracy w służbie konsularnej obejmuje problematykę reagowania konsulów na przypadki dyskryminacji, w szczególności osób małoletnich. Konsulowie mają też pełen dostęp do zestawu procedur i najlepszych praktyk w tym obszarze, który jest stale analizowany i aktualizowany.
Zwracam uwagę, że podstawą działania służby konsularnej pozostają Konwencja Wiedeńska o stosunkach konsularnych oraz ustawa z 25 czerwca 2015 r. – Prawo konsularne.
Żaden z tych aktów prawnych nie przyznaje polskim konsulom akredytowanym w państwie przyjmującym uprawnienia do prowadzenia na jego terytorium postępowań przygotowawczych czy wyjaśniających (takich jak śledztwa lub dochodzenia). Zadania te należą wyłącznie do właściwych organów państwa przyjmującego.
Z wyrazami szacunku
Z up. Władysław Teofil Bartoszewski
Sekretarz Stanu