do ministra klimatu i środowiska
w sprawie uruchomienia programu wsparcia na rzecz gminy miejskiej Nowa Ruda mającego na celu ograniczenie niskiej emisji przez dofinansowanie kompleksowej termomodernizacji i wymiany źródeł ciepła w 21 budynkach komunalnych
Zgłaszający: Monika Wielichowska
Data wpływu: 03-12-2025
Szanowna Pani Minister,
do mojego biura poselskiego wpłynęło pismo burmistrza Nowej Rudy dotyczące złej jakości powietrza.
Nowa Ruda, jako gmina o specyficznej lokalizacji w kotlinie oraz zwartej zabudowie wielomieszkaniowej, zmaga się z ekstremalnym zanieczyszczeniem powietrza (niską emisją), szczególnie w okresie grzewczym. Badania jakości powietrza prowadzone przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska konsekwentnie wykazują w sezonie grzewczym wielokrotne przekroczenia dopuszczalnych norm dla pyłów zawieszonych (PM10, PM2,5) oraz rakotwórczego benzo(a)pirenu. Nowa Ruda jest także wykazywana na pierwszych miejscach w rankingach Polskiego Alarmu Smogowego, jako najbardziej zanieczyszczone miasto według wskaźników jakości powietrza określonych na podstawie Państwowego Monitoringu Środowiska.
Na terenie miasta Nowa Ruda znajduje się blisko 4800 instalacji niespełniających wymagań obecnej uchwały antysmogowej, w tym znaczna część w budynkach wielorodzinnych: wspólnotach mieszkaniowych i budynkach komunalnych. Dane prowadzonej Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków wskazują na blisko 1200 takich instalacji w lokalach komunalnych na terenie miasta, co stanowi ogromne wyzwanie dla gminy, przede wszystkim finansowe.
Budynki, wskazane w niniejszym wniosku (21 budynków komunalnych), posiadają obecnie stare, wysokomisyjne kotły węglowe (tzw. kopciuchy), które nie spełniają żadnych norm.
Skupienie programu na budynkach komunalnych ma głęboki sens społeczny i wspiera najuboższych mieszkańców miasta. Mieszkańcy zasobu komunalnego to często osoby o niskich dochodach, dla których koszty wymiany źródeł ciepła stanowią barierę niemożliwą do pokonania bez zewnętrznego wsparcia. Kompleksowa termomodernizacja wraz z wymianą źródła ciepła przyniesie redukcję zużycia energii cieplnej przekładającą się na oszczędność w opłatach za ogrzewanie, bezpośrednio zmniejszając obciążenie budżetów najuboższych rodzin. Inwestycja poprawi również komfort cieplny, eliminując problem zawilgocenia, co ma kluczowe znaczenie dla godnych warunków mieszkaniowych.
Proponowany program dopasowany jest do celów NFOŚiGW oraz zobowiązań ustawowych i klimatycznych Rzeczypospolitej Polskiej.
Wypełnianie zobowiązań antysmogowych polegających na termomodernizacji i wymianie pieców jest najbardziej efektywną metodą realizacji postanowień uchwały antysmogowej dla województwa dolnośląskiego, a gmina miejska Nowa Ruda, jako właściciel zasobu komunalnego, ma obowiązek bezwzględnego dostosowania go do obowiązujących przepisów.
Włączenie miasta Nowa Ruda do programu specjalnego potwierdzi zaangażowanie NFOŚiGW w pilotażowe wspieranie gmin aktywnie walczących z problemem ubóstwa energetycznego w zasobie własnym. Centralne zarządzanie inwestycją przez urząd miasta (w ramach jednego programu dla 21 budynków) gwarantuje wyższą efektywność kosztową i terminowość realizacji w porównaniu do indywidualnych wniosków mieszkańców.
Gmina miejska Nowa Ruda jest liderem proekologicznych działań i stale wskazuje wielkie zaangażowanie w poprawę jakości życia mieszkańców i ochronę środowiska. Miasto regularnie prowadzi akcje informacyjne i edukacyjne dla mieszkańców, wdraża dostępne programy dotacyjne oraz ma aktualne, spójne plany działania na rzecz ochrony powietrza i gospodarki niskoemisyjnej. Urząd miejski w Nowej Rudzie uczestniczył w każdym dostępnym programie wspierającym działania na rzecz poprawy jakości powietrza: „Czyste Powietrze“, „Ciepłe Mieszkanie“, „Ograniczenie niskiej emisji na obszarze województwa dolnośląskiego“, „Termomodernizacja budynków mieszkalnych wielorodzinnych w Gminie Miejskiej Nowa Ruda", „Wymiana wysokoemisyjnych źródeł ciepła w budynkach i lokalach mieszkalnych na terenie wybranych gmin Aglomeracji Wałbrzyskiej“, „Przyjazna przestrzeń dla mieszkańców – Inteligentna Nowa Ruda“, „Łagodzenie skutków zmian klimatu poprzez rozwój zielono-niebieskiej infrastruktury na terenie miasta Nowa Ruda“, „Ograniczenie niskiej emisji na obszarze województwa dolnośląskiego“, w wyniku których zostało zlikwidowanych blisko 1280 tzw. kopciuchów. Na działania na rzecz poprawy jakości powietrza w latach 2017–2024 zostało wydatkowanych 65,2 mln zł. W roku 2025 zostało wydatkowanych 3,5 mln zł, w tym 602,7 tys. zł ze środków własnych gminy. Ponadto w latach 2025–2026 zrealizowane zostaną inwestycje polegające na kompleksowej termomodernizacji budynków wielorodzinnych wraz z wymianą wysokoemisyjnych źródeł ciepła na kwotę 28 mln zł.
Gmina miejska Nowa Ruda posiada pełną gotowość organizacyjną i kompetencyjną do natychmiastowego rozpoczęcia i zarządzania inwestycjami. Niestety, ze względu na historyczne obciążenia strukturalne oraz ograniczone dochody własne, charakterystyczne dla małych miast pogórniczych, zarówno budżet gminy, jak i możliwości finansowe mieszkańców są niewystarczające do udźwignięcia ciężaru kosztownych i pilnych wymian nieefektywnych źródeł ciepła na poziomie wymaganym uchwałami antysmogowymi dla obszaru województwa dolnośląskiego oraz pozwalającym na ograniczenie niskiej emisji do wymaganych poziomów wskaźników jakości powietrza. Gmina miejska Nowa Ruda położona jest na Dolnym Śląsku, który choć jako region jest uznawany za jeden z najbogatszych w Polsce, to jego południowa część, czyli subregion wałbrzyski, gdzie leży Nowa Ruda, osiąga dziś niewiele ponad 50% średniej unijnej PKB na mieszkańca, podczas gdy stolica regionu, Wrocław, to ponad 120% średniej unijnej.
Istotną barierą w wymianie w sposób indywidualny wysokoemisyjnych źródeł ciepła jest konieczność termomodernizacji budynków wielorodzinnych, w których właściciele lub najemcy chcieliby przeprowadzić wymianę źródła ciepła, a ze względu na zły stan techniczny budynku nie przeprowadzają tej inwestycji.
Brakuje dedykowanych źródeł finansowania przeznaczonych dla samorządów gminnych na kompleksową, systemową modernizację energetyczną i wymianę wysokoemisyjnych źródeł ciepła w budynkach stanowiących w 100% komunalny zasób mieszkaniowy.
Kompleksowa inwestycja dla wskazanych 21 budynków w znaczący sposób przybliży nas do osiągnięcia tych celów. Wsparcie NFOŚiGW w ramach programu specjalnego nie będzie jedynie dotacją, lecz kluczowym katalizatorem umożliwiającym przełamanie tej bariery finansowej i rozpoczęcie realnej, systemowej transformacji energetycznej, która w innym przypadku byłaby odłożona na wiele lat, kosztem zdrowia publicznego.
Kompleksowa realizacja proponowanych działań przełoży się na wymierne rezultaty środowiskowe i społeczne, tj. poprawę jakości powietrza: osiągnięcie znaczącej redukcji emisji pyłów zawieszonych (PM10 i PM 2,5) oraz benzo(a)pirenu, co jest bezpośrednim efektem eliminacji wysokoemisyjnych palenisk węglowych.
Pani Minister, proszę o informację:
1. Z jakich programów wsparcia może skorzystać taka gmina jak Nowa Ruda?
2. Czy resort będzie realizował 3 nabór programu „Ciepłe Mieszkanie“?
3. Czy w programie „Ciepłe Mieszkanie“ nastąpią zmiany przez dodanie gmin i ich jednostek do katalogu beneficjentów końcowych programu?
Zmiana ta pozwoli na pełniejsze wykorzystanie środków w programie oraz przyspieszy i zwiększy skalę działań modernizacyjnych. Program „Ciepłe Mieszkanie“ w obecnym kształcie nie wykorzystuje w pełni swojego potencjału w szczególności w odniesieniu do mieszkań komunalnych. Dodanie gmin i ich jednostek do katalogu beneficjentów przyniesie duży efekt ekologiczny, społeczny i ekonomiczny.
4. Czy resort rozważy dodatkową punktację dla samorządów, które mają problem z jakością powietrza?
Z wyrazami szacunku
Monika Wielichowska
Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej