do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie przygotowania rozwiązań wspierających Polaków mieszkających na Wileńszczyźnie
Zgłaszający: Wioletta Maria Kulpa
Data wpływu: 04-12-2025
Szanowna Pani Minister,
zwracam się do Pani Minister z interpelacją dotyczącą dramatycznej i wciąż mało nagłaśnianej sytuacji Polaków mieszkających na Wileńszczyźnie. Według dostępnych danych około 30 tysięcy Polaków żyje tam w warunkach bardzo skromnych, często na granicy ubóstwa. W wielu przypadkach są to rodziny wielodzietne, utrzymujące się z niskich lokalnych świadczeń, nierzadko bez stabilnej pracy i bez wsparcia systemu socjalnego.
Jak podkreślają środowiska polskie oraz organizacje społeczne Polacy ci zachowali język polski, kulturę i wiarę, wychowują dzieci po polsku i dbają o polskie szkoły, choć żyją w warunkach, które trudno porównać do standardów życia w Polsce. Mimo trudów codzienności pozostają wierni polskości, traktując ją jako fundament swojej tożsamości.
W licznych świadectwach i reportażach wskazuje się, że wiele rodzin na Wileńszczyźnie funkcjonuje w realiach, które w Polsce dawno zostałyby uznane za wymagające pilnej interwencji społecznej - brak dostępu do odpowiedniej opieki socjalnej, niskie dochody, zniszczone gospodarstwa, ograniczony dostęp do usług publicznych. Z drugiej strony widoczna jest ogromna determinacja, by utrzymać polskie szkolnictwo i tradycję.
Jednocześnie procedury wynikające z ustawy o repatriacji, które mogłyby w części przypadków umożliwić przeniesienie się do Polski, są długotrwałe, skomplikowane i nie zawsze obejmują osoby w największej potrzebie.
W związku z powyższym zwracam się z pytaniami:
1. Czy ministerstwo rozważa stworzenie mechanizmu wsparcia finansowego dla Polaków mieszkających poza granicami – w tym na Wileńszczyźnie – którzy żyją w trudnych warunkach, a jednocześnie aktywnie podtrzymują polskość?
Mechanizm ten mógłby być wzorowany na programach funkcjonujących w Polsce (np. świadczenie wychowawcze 800+).
2. Czy możliwe jest opracowanie specjalnego świadczenia socjalno-edukacyjnego dla rodzin polskich wychowujących dzieci w języku ojczystym?
Wsparcie to byłoby nie tylko pomocą materialną, ale także wzmocnieniem wysiłków na rzecz utrzymania polskiej kultury i szkolnictwa.
3. Czy ministerstwo analizuje możliwość wprowadzenia programów pomostowych dla naszych rodaków na Wschodzie do czasu ewentualnego uproszczenia procedur repatriacyjnych?
4. Czy rozważane jest utworzenie specjalnego funduszu pomocowego dla rodzin polskiego pochodzenia żyjących w regionach dotkniętych ubóstwem strukturalnym tak jak Wileńszczyzna?
Wsparcie to mogłoby obejmować m.in.:
• mikrogranty na remonty domów,
• dopłaty do edukacji polskich dzieci,
• wsparcie żywnościowe,
• dopłaty do kosztów ogrzewania.
5. Czy ministerstwo prowadzi dialog z Ministerstwem Spraw Zagranicznych oraz instytucjami polonijnymi, aby wypracować wspólną strategię wsparcia dla Polaków pozostających poza granicami nie z własnego wyboru, ale z powodu historycznych przymusów?
W opinii wielu ekspertów i środowisk społecznych zapewnienie choćby częściowego wsparcia finansowego miałoby ogromne znaczenie symboliczne: byłoby dowodem, że Polska pamięta o swoich rodakach, którzy od pokoleń wiernie zachowują ojczystą mowę i tradycję, mimo braku komfortu, jaki daje życie w granicach państwa polskiego.