do ministra spraw zagranicznych
w sprawie przedstawienia na forum ONZ inicjatywy dotyczącej praw mężczyzn i chłopców
Zgłaszający: Marta Stożek
Data wpływu: 06-12-2025
Szanowny Panie Ministrze,
Pakt na rzecz Przyszłości przyjęty przez ONZ deklaruje dążenie do równości płci i wzmocnienia pozycji kobiet. Jednocześnie wiele wyzwań, z jakimi mierzą się mężczyźni i chłopcy w obszarze zdrowia, edukacji, rynku pracy czy życia rodzinnego, pozostaje w tym dyskursie słabo widocznych, choć mają one bezpośredni wpływ na spójność społeczną, stabilność gospodarczą i bezpieczeństwo publiczne. Pełna równość płci wymaga ujęcia sytuacji wszystkich płci w sposób całościowy, a nie selektywny – tak, by żadne doświadczenie nie było marginalizowane lub uznane za „drugorzędne“.
Polska, jako państwo deklarujące przywiązanie do idei praw człowieka i sprawiedliwości społecznej, mogłaby odegrać rolę lidera w kształtowaniu podejścia do równości płci, które w sposób wyważony uwzględnia także szczególne problemy chłopców i mężczyzn. Chodzi tu m.in. o niższe wyniki edukacyjne i częstsze porzucanie szkoły, gorsze wskaźniki zdrowotne i krótszą długość życia, wyższy odsetek samobójstw, nadreprezentację w pracy wysokiego ryzyka, bezdomności czy statystykach ofiar zabójstw. Zaniedbanie tych obszarów nie sprzyja ani kobietom, ani mężczyznom – prowadzi natomiast do narastania frustracji, poczucia marginalizacji i podatności na radykalne przekazy polityczne czy ideologiczne.
W interesie Polski leży wsparcie na forum ONZ inicjatywy, która nie przeciwstawia sobie praw kobiet i mężczyzn, lecz traktuje je jako wzajemnie powiązane elementy jednej polityki równościowej. Taka inicjatywa mogłaby m.in. zachęcać państwa członkowskie do systematycznego gromadzenia danych dotyczących sytuacji mężczyzn i chłopców, tworzenia ukierunkowanych programów oraz wymiany dobrych praktyk – również tam, gdzie dotąd dominował wąsko rozumiany dyskurs równościowy.
W tym kontekście Polska mogłaby zaproponować m.in. zorganizowanie międzynarodowej konferencji eksperckiej pod auspicjami ONZ, współpracę z organizacjami pozarządowymi i środowiskami akademickimi oraz włączenie do agendy ONZ kilku wyraźnie nazwanych obszarów problemowych dotyczących mężczyzn i chłopców. Poniżej wskazuję przykładowe pola, które – w mojej ocenie – powinny zostać szczególnie uwzględnione w ramach takiej inicjatywy.
Proponowany kluczowe obszary problemowe do poruszenia na forum ONZ
Edukacja chłopców i młodych mężczyzn
W wielu państwach chłopcy częściej powtarzają klasy, rzadziej kończą szkołę średnią i wcześniej wypadają z systemu edukacji, co obniża ich przyszłe szanse zawodowe i sprzyja marginalizacji. Inicjatywa ONZ mogłaby promować programy wyrównawcze, mentoringowe i stypendialne oraz włączanie do polityk edukacyjnych perspektywy płci w odniesieniu zarówno do dziewcząt, jak i chłopców.
Zdrowie fizyczne mężczyzn
Mężczyźni żyją przeciętnie krócej, rzadziej korzystają z badań profilaktycznych i częściej doświadczają poważnych schorzeń (w tym układu krążenia oraz nowotworów typowych dla płci męskiej). Potrzebne są międzynarodowe standardy i zalecenia dotyczące programów profilaktycznych adresowanych do mężczyzn, rozwijania specjalistycznych placówek oraz kampanii zachęcających do troski o zdrowie.
Zdrowie psychiczne i zapobieganie samobójstwom
Choć kobiety częściej podejmują próby samobójcze, to mężczyźni znacznie częściej umierają w ich wyniku. Jednocześnie stereotypowe normy „twardej“ męskości zniechęcają do szukania pomocy. ONZ mogłaby wspierać wymianę dobrych praktyk w zakresie programów prewencji samobójstw skierowanych do mężczyzn, kampanii odtabuizowujących korzystanie z pomocy psychologicznej oraz rozwoju usług wsparcia dostosowanych do ich potrzeb.
Sytuacja zawodowa: sektory wysokiego ryzyka, bezrobocie i dyskryminacja
Mężczyźni są nadreprezentowani w zawodach szczególnie niebezpiecznych (budownictwo, górnictwo, przemysł ciężki), co przekłada się na liczbę wypadków i śmiertelność w pracy. Jednocześnie w niektórych sfeminizowanych sektorach (np. edukacja wczesnoszkolna, opieka) mężczyźni doświadczają uprzedzeń i barier awansu, a w niektórych grupach wiekowych bezrobocie mężczyzn jest wyższe niż kobiet. Inicjatywa ONZ powinna zachęcać do wdrażania wysokich standardów BHP, programów przekwalifikowania, zwalczania stereotypów płciowych na rynku pracy oraz aktywizacji mężczyzn zagrożonych długotrwałym bezrobociem.
Bezdomność i wykluczenie społeczne mężczyzn
W wielu krajach mężczyźni stanowią większość osób w kryzysie bezdomności, często z kumulacją problemów zdrowotnych, uzależnień i braku wsparcia rodzinnego. Rekomendacje ONZ mogłyby obejmować rozwój programów „najpierw mieszkanie“, wsparcia terapeutycznego i reintegracji zawodowej oraz mechanizmy wczesnej identyfikacji osób zagrożonych bezdomnością.
Równowaga między życiem zawodowym a rodzinnym oraz rola ojców
Presja roli „głównego żywiciela“ często prowadzi u mężczyzn do przeciążenia pracą i zaniedbywania życia rodzinnego, co źle wpływa na relacje rodzinne i zdrowie psychiczne. Jednocześnie wielu ojców napotyka bariery w korzystaniu z urlopów rodzicielskich czy aktywnym uczestnictwie w opiece nad dziećmi, zwłaszcza po rozwodach. ONZ powinna promować polityki prorodzinne i rozwiązania prawne wspierające udział ojców w opiece, równomierny podział obowiązków domowych oraz elastyczne formy pracy dla obojga rodziców.
Przemoc, kryzysy życiowe i pozytywne wzorce męskości
Mężczyźni częściej są ofiarami przemocy zbrojnej, przestępczości czy przymusowego wcielania do formacji zbrojnych, a także doświadczają przemocy domowej, której nie zgłaszają z obawy przed stygmatyzacją. Jednocześnie kultura popularna wciąż utrwala toksyczne wzorce męskości: przymus siły, tłumienie emocji, przyzwolenie na agresję. Potrzebne są programy wsparcia dla mężczyzn w kryzysie, linie pomocowe i centra kryzysowe, a także kampanie promujące różnorodne, pozytywne wzorce męskości, oparte na odpowiedzialności, trosce i współpracy, a nie na dominacji.
Podsumowanie
Ujęcie powyższych zagadnień w agendzie ONZ w ramach inicjatywy na rzecz równości płci, w której wyraźnie uwzględniona zostanie perspektywa mężczyzn i chłopców, mogłoby stać się istotnym wkładem Polski w budowę nowoczesnej, inkluzywnej polityki równościowej. Taka polityka nie tylko sprzyja sprawiedliwości społecznej i bezpieczeństwu, ale także pozwala lepiej wykorzystać potencjał każdego człowieka, niezależnie od płci, co przekłada się na rozwój społeczny i gospodarczy.
Mając powyższe na uwadze zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:
Pytania do Ministra
Czy Ministerstwo Spraw Zagranicznych zamierza podjąć działania mające na celu przedstawienie na forum ONZ inicjatywy dotyczącej praw mężczyzn i chłopców, osadzonej w szerszej agendzie równości płci, zgodnie z kierunkami zarysowanymi w niniejszej interpelacji?
Jakie są obecne lub planowane działania ministerstwa w zakresie promocji holistycznego podejścia do kwestii równości płci w polityce zagranicznej Polski, obejmującego również specyficzne potrzeby chłopców i mężczyzn w obszarach wskazanych powyżej?
Czy ministerstwo rozważa zainicjowanie lub zintensyfikowanie współpracy z organizacjami międzynarodowymi, eksperckimi i pozarządowymi zajmującymi się problematyką praw mężczyzn i chłopców, tak aby ich perspektywa była w sposób systematyczny i widoczny reprezentowana na forum ONZ?
Czy Ministerstwo Spraw Zagranicznych planuje, w ramach działań międzynarodowych i krajowych, inicjatywy służące zwiększeniu świadomości społecznej na temat problemów, z którymi mierzą się mężczyźni i chłopcy (np. kampanie informacyjne, wsparcie projektów badawczych, programów edukacyjnych i eksperckich)?
Czy w ministerstwie została wyznaczona komórka organizacyjna lub osoba odpowiedzialna za koordynację prac dotyczących włączania perspektywy mężczyzn i chłopców do polityki równości płci w wymiarze międzynarodowym, a jeżeli tak – jakie działania zostały dotychczas podjęte?
Czy ministerstwo zamierza postulować, aby w dokumentach i programach ONZ dotyczących równości płci w szerszym zakresie uwzględniano gromadzenie i analizę danych statystycznych dotyczących sytuacji mężczyzn i chłopców (w tym wskaźników związanych z edukacją, zdrowiem, samobójstwami, rynkiem pracy i bezdomnością), tak aby możliwe było prowadzenie opartych na faktach polityk publicznych?
Z poważaniem
Marta Stożek
Posłanka na Sejm RP