Interpelacja nr 14369

do ministra finansów i gospodarki

w sprawie zasadności wprowadzenia podwyższonej stawki podatku VAT na wybrane napoje bezalkoholowe

Zgłaszający: Janusz Kowalski

Data wpływu: 28-12-2025

W wyniku planowanej nowelizacji przepisów dotyczących podatku od towarów i usług przewidziano objęcie od 1 lipca 2026 r. podstawową stawką VAT w wysokości 23% wybranych kategorii napojów bezalkoholowych, w tym napojów zawierających określony udział soku owocowego lub warzywnego, napojów energetycznych oraz bezalkoholowych odpowiedników napojów alkoholowych. Zmiana ta oznacza odejście od dotychczasowych preferencyjnych stawek VAT stosowanych wobec tych produktów.

Z uzasadnienia projektu wynika, że podwyższenie stawki VAT ma charakter systemowy i porządkujący, a w części przypadków wiązane jest również z deklarowanymi celami zdrowotnymi. Jednocześnie jednak uzasadnienie to nie zawiera precyzyjnych danych ani jednoznacznych analiz, które pozwalałyby ocenić, czy zastosowanie podstawowej stawki VAT wobec wskazanych napojów jest rozwiązaniem racjonalnym, proporcjonalnym i spójnym z dotychczasową logiką podatku od towarów i usług. W szczególności wątpliwości budzi objęcie jednolitą, podwyższoną stawką VAT produktów istotnie zróżnicowanych pod względem składu, funkcji konsumpcyjnej oraz oddziaływania rynkowego, w tym bezalkoholowych odpowiedników napojów alkoholowych, które w praktyce pełnią odmienną rolę niż klasyczne alkohole. Dotyczy to zwłaszcza rynku cydru, który w Polsce jest segmentem rozwijającym się, silnie powiązanym z krajowym sadownictwem i produkcją rolną, a jednocześnie wyjątkowo wrażliwym na zmiany fiskalne.

W świetle powyższego proszę o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania:

  1. Jakie konkretne analizy ekonomiczne, podatkowe lub sektorowe zostały przeprowadzone w Ministerstwie Finansów przed podjęciem decyzji o objęciu wybranych napojów bezalkoholowych podstawową stawką VAT i jakie były ich kluczowe wnioski?
  2. Czy w toku prac nad nowelizacją sporządzono szczegółową ocenę skutków regulacji dedykowaną wyłącznie rynkowi napojów bezalkoholowych, a jeżeli tak – dlaczego jej ustalenia nie zostały w sposób jednoznaczny odzwierciedlone w uzasadnieniu projektu?
  3. Na jakiej podstawie merytorycznej Ministerstwo Finansów uznało, że napoje zawierające określony udział soku owocowego lub warzywnego nie powinny korzystać z preferencyjnej stawki VAT, mimo że skład tych produktów zbliża je do kategorii żywności?
  4. W jaki sposób Ministerstwo Finansów uzasadnia objęcie bezalkoholowych odpowiedników napojów alkoholowych stawką 23% VAT, skoro produkty te nie zawierają alkoholu lub zawierają go w ilościach śladowych, a ich konsumpcja nie generuje skutków właściwych dla alkoholu etylowego?
  5. Czy przeprowadzono analizę skutków podwyższenia stawki VAT dla rynku cydru w Polsce, w szczególności w odniesieniu do krajowych producentów, struktury podaży oraz powiązań tego segmentu z krajowym sadownictwem?
  6. Jakie przesłanki doprowadziły do zrównania podatkowego bezalkoholowego cydru z innymi napojami objętymi podstawową stawką VAT pomimo odmiennych uwarunkowań produkcyjnych i rynkowych tego produktu?
  7. Czy Ministerstwo Finansów analizowało spójność wprowadzonej zmiany z deklarowanym celem uproszczenia systemu VAT, biorąc pod uwagę ryzyko dalszych sporów klasyfikacyjnych oraz konieczność wydawania indywidualnych interpretacji podatkowych?
  8. W jakim zakresie przy projektowaniu podwyżki VAT uwzględniono porównawcze analizy rozwiązań stosowanych w innych państwach Unii Europejskiej w odniesieniu do opodatkowania napojów bezalkoholowych oraz bezalkoholowych odpowiedników alkoholu?
  9. Czy Ministerstwo Finansów rozważało alternatywne rozwiązania regulacyjne lub podatkowe, które pozwalałyby realizować deklarowane cele fiskalne lub zdrowotne bez rezygnacji z preferencyjnych stawek VAT dla wskazanych kategorii napojów?
  10. Czy Ministerstwo Finansów posiada analizy porównawcze skuteczności instrumentów fiskalnych w polityce antyalkoholowej w zestawieniu z programami edukacyjnymi i profilaktycznymi realizowanymi we współpracy z innymi resortami, a jeżeli tak – dlaczego wnioski z tych analiz nie znalazły odzwierciedlenia w projektowanych zmianach podatkowych?
  11. Czy rozważano możliwość przeznaczenia części wpływów z podatków pośrednich związanych z rynkiem napojów alkoholowych i bezalkoholowych na dedykowany fundusz profilaktyki uzależnień, realizowany wspólnie z resortami właściwymi do spraw zdrowia i edukacji, zamiast wprowadzania podwyżek VAT o charakterze powszechnym?
  12. W jaki sposób Ministerstwo Finansów ocenia spójność podwyższenia stawki VAT na bezalkoholowe odpowiedniki napojów alkoholowych z deklarowanym celem ochrony młodzieży przed alkoholem, biorąc pod uwagę, że produkty te nie zawierają alkoholu i bywają wskazywane jako element strategii redukcji szkód, a nie czynnik inicjujący uzależnienia?