do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie zabezpieczenia finansowego dla środowiskowych domów samopomocy w roku 2024 i latach następnych
Zgłaszający: Łukasz Horbatowski, Marek Jan Chmielewski
Data wpływu: 12-02-2024
Szanowna Pani Minister,
pragniemy poruszyć kwestię działań na rzecz poprawy finansowania ośrodków wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi.
Takowy ośrodek - Powiatowy Środowiskowy Dom Samopomocy - znajduje się m.in. w Głogowie. Sprawa, którą przedstawimy tyczy się jednak większości tego typu placówek w Polsce, co zostało poruszone m.in. podczas I Ogólnopolskiej Konferencji Środowiskowych Domów Samopomocy w Krakowie (25-26.09.2023 r.) oraz w toku bieżących konsultacji prowadzonych z ośrodkami wsparcia przez koordynatorów na terenie poszczególnych województw.
Powiatowy Środowiskowy Dom Samopomocy w Głogowie stanowi powiatową jednostkę organizacyjną. Realizuje zadania z zakresu administracji rządowej, określone w ustawie o pomocy społecznej z dnia 12.03.2004 r., ustawie o ochronie zdrowia psychicznego z dnia 19.08.1994 r. z późn. zm. oraz rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9.12.2010 r. w sprawie środowiskowych domów samopomocy (z późn. zm.).
Jest to placówka dziennego pobytu zapewniająca wsparcie życiowe i społeczne dla 60 osób przewlekle psychicznie chorych i/lub z niepełnosprawnością intelektualną. Głównym celem działania "Domu" jest stałe poprawianie funkcjonowania osób, przy jednoczesnym umożliwieniu im pozostawania w naturalnym środowisku społecznym. Realizacja przyjętych założeń programowych odbywa się poprzez prowadzenie różnorodnych form aktywizacji kondycji psychofizycznych. Dom świadczy usługi w ramach indywidualnych i zespołowych treningów samoobsługi i treningów umiejętności społecznych, polegających na nauce, rozwijaniu lub podtrzymaniu umiejętności w zakresie czynności dnia codziennego i funkcjonowania w życiu społecznym. Działalność ta jest alternatywą dla pobytu w domu pomocy społecznej, a także możliwością zdobycia przez osoby z zaburzeniami psychicznymi nowych umiejętności i kompetencji, które pozwalają na poszerzenie zakresu samodzielności, a nawet podjęcie zatrudnienia.
Dom funkcjonuje jako zadanie zlecone - finansowane z dotacji wojewody (w tym przypadku dolnośląskiego). Pomimo złożoności realizowanych zadań obecny poziom finansowania - w wysokości 2.250,40 zł na 1 uczestnika - jest nieadekwatny do zmian, które zaszły w gospodarce w ostatnich latach, a także do uzasadnionych potrzeb i niestety, nie gwarantuje stabilizacji finansowej.
Głogowski dom jest duży, przeznaczony dla 60 podopiecznych, na dzień 31.01.2024 r. wydanych było 61 decyzji kierujących, a w roku 2023 r. dom swoją pomocą objął aż 69 osób. Dom funkcjonuje codziennie w godzinach od 7:00 do 17:00, i codziennie też zapewnia swoim uczestnikom gorący posiłek (koszt w 2023 r. - 40.601,00 zł). Dodatkowo, w związku z posiadanym środkiem transportu, umożliwiającym mieszkańcom gmin wiejskich dostęp do usług świadczonych w PŚDS w Głogowie, codziennie na terapię dowożonych jest 18 osób z niepełnosprawnością. Wykorzystywany bus przejeżdża codziennie ok. 230-250 km, a koszty paliwa w ubiegłym roku wyniosły prawie 32.800,00 zł.
Zwiększone koszty utrzymania (energia cieplna w 2023 r. - 125.814,00 zł, energia elektryczna - 15.250 zł) powodują już w chwili obecnej znaczne trudności w planowaniu i wykonywaniu budżetu, a w konsekwencji uszczuplenie puli środków przeznaczonych na proces terapeutyczny uczestników, co z czasem może wpłynąć na obniżenie standardu świadczonych usług. W takiej sytuacji coraz trudniej jest realizować poszczególne zadania, a ze względu na wzrost cen towarów i usług realizacja działalności jest możliwa jedynie poprzez ograniczenie innych form aktywizacji uczestników.
Na trudną sytuację finansową jednostek ma również wpływ znaczny wzrost stawki minimalnego wynagrodzenia za pracę, który w Głogowie, i nie tylko, spowodował konieczność - w celu wyeliminowania całkowitego spłaszczenia wynagrodzeń pracowników - wzrostu kosztów wynagrodzeń o wskaźnik 10%. Sytuacja ta powoduje, iż przy niezmienionej dotąd kwocie dotacji z budżetu państwa, udział planowanych wydatków na wynagrodzenia wraz z pochodnymi znacząco zwiększył się się w stosunku do całości planowanych wydatków - w tym kosztem innych pozycji planu finansowego, a przede wszystkim na opłacenie kosztów mediów, w tym zakup energii cieplnej i elektrycznej, na które kwota ujęta w planie wydatków jednostki na 2024 r. zabezpieczy jedynie koszty na pierwszą połowę roku działalności jednostki.
W związku z podniesieniem stawki minimalnej wynagrodzenia dochodzi do spłaszczenia wynagrodzeń specjalistów. Tymczasem realizacja zadań w środowiskowych domach wymaga kadry z odpowiednimi kwalifikacjami i predyspozycjami osobowościowymi, niezbędnymi w pracy z osobami z niepełnosprawnością. Nie znajduje to jednak odzwierciedlenia w wysokości wynagrodzenia, czy rekompensacie za specyficzne, trudne warunki pracy (skrócony czas pracy, dodatkowy urlop, dodatki specjalne, itp.), co ma miejsce w innych instytucjach działających na rzecz osób z zaburzeniami psychicznymi. Jednocześnie zauważalny jest spadek zainteresowania zatrudnieniem w ośrodkach wsparcia - co wiąże się z brakiem stabilizacji i poczucia bezpieczeństwa dla uczestników terapii, a co za tym idzie - mniejszą skutecznością procesów terapeutycznych.
Przykład głogowskiego PŚDS pokazuje też duże wyzwanie, z którym jednostka musi się zmierzyć w 2024 r., a są to wypłaty odpraw emerytalnych i nagród jubileuszowych. Są to zobowiązania wymagalne, na które bardzo trudno wygospodarować środki w budżecie, bez ograniczenia środków na realizację procesu terapeutycznego i wynagrodzenia pracowników, co jest krzywdzące zarówno dla uczestników jak i zespołu wspierająco-aktywizującego.
Konsekwencją znacznie zwiększonych kosztów utrzymania działalności jest uszczuplenie puli środków przeznaczonych na proces terapeutyczny uczestników, co z czasem może wpłynąć na obniżenie standardu świadczonych usług i działać niekorzystnie na osoby z niepełnosprawnością.
Powyższa sytuacja jest odzwierciedleniem aktualnych problemów ośrodków wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi.
Zwracamy się z prośbą o podjęcie działań mających na celu poprawę funkcjonowania środowiskowych domów samopomocy, które w znaczącym stopniu przyczyniają się do zmniejszania kosztów państwa, związanych z koniecznością częstej hospitalizacji osób z zaburzeniami psychicznymi, czy też z koniecznością umieszczania tych osób w specjalistycznych domach pomocy społecznej. Prosimy również o odpowiedzi na poniższe pytania:
Z poważaniem