do ministra klimatu i środowiska
w sprawie pilnego podjęcia działań związanych z ustabilizowaniem zwierciadła wód podziemnych oraz zatrzymania procesu powstawania niebezpiecznych zapadlisk na terenie Olkusza oraz pow. olkuskiego
Zgłaszający: Łukasz Kmita
Data wpływu: 12-02-2024
Od kilku dni na terenie Olkusza (woj. małopolskie) mieszkańcy obserwują powstawanie bardzo niebezpiecznych zjawisk – deformacji nieciągłych zwanych zapadliskami, co budzi ogromny niepokój. Warto podkreślić, że dotychczas na terenie samego miasta Olkusza – w bezpośredniej bliskości zabudowań – takie zjawiska nie występowały. W ubiegłym tygodniu (7 lutego br.) „zapadlisko“ powstało na terenie os. Słowiki – nieopodal boiska sportowego. W dniu dzisiejszym (12 lutego br.) deformacja powstała na os. Piaski – tuż obok cmentarza oraz zabudowań przemysłowych.
Trzeba podkreślić, że zjawiska te związane są z wyłączeniem przez Zakłady Górniczo-Hutnicze Bolesław specjalnych przemysłowych pomp, których celem było odwadnianie górotworu, a przez to umożliwienie wydobycia rud cynku w pobliskiej zawodnionej kopalni.
Jednak na skutek zakończenia procesu wydobycia ZGH Bolesław podjęły decyzję o wyłączeniu pomp odwadniających, co skutkuje stałym wzrostem zwierciadła wód podziemnych. Co istotne, jeszcze do niedawna sądzono, że wzrost poziomu wód będzie następował w sposób powolny i będzie rozłożony na dekady. Jednak od kilkunastu miesięcy proces ten jest niezwykle dynamiczny (nawet 3 cm dziennie) – i zagraża nie tylko terenom leśnym, ale również zabudowaniom leżącym na terenie miasta Olkusz.
Już teraz prognozuje się, że pomiędzy miejscowościami: Olkusz, Bukowno, Bolesław i Klucze powstaną potężne zbiorniki wodne – o możliwej powierzchni nawet 300 hektarów – szczególnie w miejscach występowania potężnych byłych i już zrekultywowanych wyrobisk piasku. Jednak nie tylko.
Część naukowców wprost wskazuje, że poziom wód powróci do historycznego wskaźnika (tj. do okresu sprzed 1955 roku, czyli do momentu przed powstaniem kopalń ZGH Bolesław). Teorie naukowców wskazują, że na tym obszarze dynamicznie odtworzone zostaną „wyschnięte“ dotąd rzeki, źródła i inne cieki wodne.
Konieczny podkreślenia jest jednak fakt, że na skutek stałej urbanizacji terenu miasta Olkusza oraz okolicznych miejscowości wiele terenów, które przed 1955 r. były podmokłe lub nawet zalewiskowe, zostało zabudowanych całymi osiedlami (przykład osiedli Glinianki i Piaski w Olkuszu). Powrót poziomu wód do okresu sprzed ponad 70 lat może być groźny społecznie i ekonomicznie dla lokalnego samorządu, a przede wszystkim dla mieszkańców.
Otwarte pozostaje pytanie – kto powinien ponosić odpowiedzialność odszkodowawczą za możliwe zalewanie piwnic lub nawet stałe podtapianie zamieszkałych nieruchomości. Czy podmiotem odpowiedzialnym powinien być Skarb Państwa, jako następca prawny nieistniejącego górnictwa historycznego, Zakłady Górniczo-Hutnicze Bolesław, jako następca prawny wygaszonych kopalń rud cynku i ołowiu, czy też lokalne samorządy, które wydawały w planach zagospodarowania przestrzennego i innych dokumentach planistycznych zgody na zabudowę terenów.
Jedno jest pewne – mieszkańcy nie mogą zostać pozostawieni sami sobie i muszą mieć wsparcie państwa polskiego w rozwiązywaniu narastających problemów. Temat ten nie dotyczy wyłącznie miasta Olkusza i terenu gminy Olkusz, ale także samorządów: miasta Bukowna, gminy Bolesław oraz Klucze w powiecie olkuskim.
Jako wojewoda małopolski wspólnie z Ministerstwem Klimatu i Środowiska oraz innymi instytucjami państwowymi realizowałem szereg działań zmierzających do kompleksowego podjęcia tego ważkiego problemu, w tym przeprowadzenia szeregu specjalistycznych badań geologicznych przez Państwowy Instytut Badawczy na terenie ziemi olkuskiej. Dziś jednak problem ten znacząco eskaluje, a występowanie deformacji nieciągłych w samym mieście Olkusz nie tylko budzi strach mieszkańców, ale i pytania o Ich bezpieczeństwo zarówno w chwili obecnej, jak i w przyszłości, gdy poziom wód nadal będzie wzrastał.
Wobec powyższego proszę o bardzo szczegółowe i wyczerpujące odniesienie się do przedmiotu interpelacji oraz postawionych pytań:
1. Czy burmistrz miasta i gminy Olkusz zgłosił – a jeśli tak, to kiedy – do wojewody małopolskiego lub Wydziału Zarządzania Kryzysowego/Wojewódzkiego Centrum Zarządzania Kryzysowego fakt wystąpienia w dniu 7 lutego br. oraz 12 lutego br. deformacji nieciągłych na terenie miasta Olkusza (na os. Piaski i na os. Słowiki)? Konkretnie, jakie działania podjął w tym zakresie wojewoda małopolski? Czy został zwołany sztab kryzysowy? Jeśli tak, to kiedy (data dzienna), kto w nim uczestniczył i jakie zapadły ustalenia? Proszę o szczegółowe informacje MSWiA.
2. Czy burmistrz miasta i gminy Olkusz zgłosił – a jeśli tak, to kiedy – do Centrum Geozagrożeń PIB fakt wystąpienia w dniu 7 lutego br. oraz 12 lutego br. deformacji nieciągłych na terenie miasta Olkusza (na os. Piaski i na os. Słowiki)? Czy przedstawiciele Centrum Geozagrożeń PIB dokonali wizji w terenie? Jeśli tak, to kiedy? Czy przeprowadzono na tym obszarze badania? Jeśli tak, to jakie, w jakim zakresie? Jakie są ich ustalenia? Proszę o szczegółowe informacje MSWiA i MKiŚ.
3. Czy premier Donald Tusk rozważa przeznaczenie środków z rezerwy ogólnej budżetu państwa na pogłębione badania geologiczne na terenie miasta Olkusza celem wyeliminowania – nawet hipotetycznego – zagrożenia zdrowia i życia mieszkańców, którzy wybudowali swoje nieruchomości na terenach pokopalnianych (także uwzględniając górnictwo historyczne)? Czy w tym zakresie stosowne służby stale monitorują temat występowania zapadlisk na terenie miasta Olkusza i powiatu olkuskiego? Jakie w tym zakresie są ustalenia i jakie estymacje na przyszłość?
4. Czy stosowne służby rozważają wprowadzenie ponownego odpompowywania wody na terenie regionu olkuskiego, tak jak stało się to na terenie miasta i gminy Trzebinia, przez powstanie specjalnej instalacji pomp głębinowych (zadanie zrealizowane przez Spółkę Restrukturyzacji Kopalń)? Czy odpompowywanie wody podziemnej na terenie ziemi olkuskiej – zdaniem resortu klimatu i środowiska – mogłoby zatrzymać proces powstawania zapadlisk i zalewisk na terenie powiatu olkuskiego? Czy resort zlecił i dysponuje już stosownymi ekspertyzami w tym zakresie?
5. Który organ lub podmiot powinien ponosić odpowiedzialność odszkodowawczą w zakresie wypłaty rekompensat za ewentualne uszkodzenia nieruchomości lub nawet wywłaszczania w związku z podnoszeniem się wód podziemnych/zapadlisk na terenie ziemi olkuskiej? Czy podmiotem odpowiedzialnym powinien być Skarb Państwa, jako następca prawny nieistniejącego górnictwa historycznego, Zakłady Górniczo-Hutnicze Bolesław, jako następca prawny wygaszonych kopalń rud cynku i ołowiu, czy też lokalne samorządy, które wydawały w planach zagospodarowania przestrzennego i innych dokumentach planistycznych zgody na zabudowę terenów? Proszę o bardzo szczegółową analizę ww. problemu.
6. Czy Pan Premier, Pani Minister Klimatu i Środowiska oraz Pan Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji widzą potrzebę powołania specjalnego programu strategicznego – na wzór Oświęcimskiego Strategicznego Programu Rządowego i dedykowania na ten cel środków z budżetu państwa – który wspierałby samorządy, na których terenie występuje proces deformacji nieciągłych oraz szkód górniczych w procesach inwestycyjnych, w tym m.in. finansował powstawanie budowli i urządzeń zabezpieczających przed podtopieniami i zalewiskami (w sposób szczególny chodzi o program dla gmin: Olkusz, Trzebinia, Bukowno, Bolesław i Klucze w Małopolsce)?
7. Czy w związku z pojawieniem się tzw. pojezierza olkuskiego, czyli terenu, gdzie wody podziemne mogą utworzyć nawet 300-hektarowe liczne zbiorniki wodne, stosowne urzędy i instytucje podległe Panu Premierowi i ministrom zamierzają wspólnie z samorządem poszukać nowego przeznaczenia zalanych terenów?
8. Czy z racji wagi problemu minister klimatu i środowiska zamierza w trybie pilnym wspólnie z podległymi sobie służbami dokonać wizji lokalnej na terenie Olkusza, w tym zorganizować spotkanie z samorządami z tego terenu w przedmiocie interpelacji?