w sprawie podjęcia prac legislacyjnych umożliwiających tworzenie zespołów żłobkowo-przedszkolnych
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer
Warszawa, 03-02-2026
Szanowna Pani Poseł,
obecnie procedowany jest projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw (druk sejmowy nr 2061), którego pierwsze czytanie na posiedzeniu komisji sejmowej odbyło się w dniu 21 stycznia 2026 r. Projekt ten, w projektowanej zmianie nr 12, wprowadzającej art. 86a do ustawy – Prawo oświatowe, dopuszcza m.in. możliwość organizowania w budynku szkoły lub placówki zadań związanych z opieką nad dziećmi w wieku do lat 3.
Wskazana wyżej propozycja jest m. in. odpowiedzią na niepokojące tendencje demograficzne, których efektem jest głos przedstawicieli samorządów lokalnych prowadzących szkoły podstawowe, którzy – mając na względzie obecnie obowiązujące przepisy – deklarują, że jedynym sposobem na dostosowanie sieci szkół podstawowych do malejącej liczby uczniów jest likwidacja szkół, do których uczęszcza niewiele dzieci.
W uzasadnieniu do projektowanej ustawy zauważa się, że likwidacja małej szkoły, choć często jest uzasadniona ekonomicznie, a nawet demograficznie, może nieść za sobą niekorzystne – postrzegane przez niektórych jako nieodwracalne – skutki społeczne. Jak zauważono w materiale IBE, z doświadczenia szwedzkiego wynika, że zamknięcie szkół przyczyniło się do dalszego wyludniania się obszarów wiejskich (Olson and Lindberg, 2024). IBE, w oparciu o analizy doświadczeń innych krajów oraz polskich realiów, sformułował kilka rekomendacji, w tym rekomendacje zakładające:
Powyższe rekomendacje – obok analiz, w tym analiz demograficznych – zostały wzięte pod uwagę przy przygotowywaniu projektu ustawy o zmianie ustawy – Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw.
Ministerstwo Edukacji Narodowej prowadzi analizy wpływu zmian demograficznych na system oświaty, między innymi na podstawie prognoz GUS. Z powyższych prognoz wynika, że w Polsce do 2029 r. liczba dzieci w wieku 7–14 lat spadnie o ok. 5%, a do 2034 r. - o około 19,5%. Do 2060 r. spadek ten może wynieść około 30%. Istotne w kontekście demograficznym jest przeciwdziałanie likwidacji szkół, zwłaszcza małych szkół podstawowych.
W ramach przygotowań systemu oświaty do zmian demograficznych Rada Ministrów przedłożyła projekt ustawy o zmianie ustawy - Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw (druk nr 2061), który reguluje kilka ważnych obszarów polskiej oświaty.
Przede wszystkim daje możliwości lepszego dostosowania sieci publicznych szkół do zmian demograficznych oraz wprowadza możliwość wykorzystania budynków oświatowych na potrzeby lokalnej społeczności. Niezmiernie ważne jest również stworzenie warunków do wykorzystania nieużywanych części budynku szkoły na potrzeby np. opieki żłobkowej, uczenia się przez całe życie, realizacji przedsięwzięć kulturalnych, czy realizacji szeroko pojętej polityki senioralnej.
Proponowane w ustawie rozwiązania, mające na celu wprowadzenie regulacji pozwalających na dostosowanie edukacji na poziomie szkół podstawowych do zmian demograficznych, dadzą możliwości racjonalizacji sieci szkół i związanej z tym racjonalizacji kosztów zadań oświatowych przede wszystkim w gminach wiejskich, które najczęściej prowadzą szkoły z małą liczbą uczniów.
Wszystkie zaproponowane w projekcie ustawy rozwiązania dotyczące oświaty samorządowej, w tym dotyczące przeznaczenia części budynku na potrzeby edukacji żłobkowej, są fakultatywne, a więc nie wystąpi automatycznie skutek finansowy dla budżetów JST. Wpływ zaprojektowanych rozwiązań na sektor finansów publicznych będzie zależny od indywidualnych decyzji JST o skorzystaniu z projektowanych propozycji.
Z poważaniem
Z upoważnienia Ministra Edukacji
Katarzyna Lubnauer
Sekretarz Stanu