w sprawie stanowiska MEN dotyczącego alienacji rodzicielskiej
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer
Warszawa, 10-08-2026
Szanowny Panie Marszałku,
składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Posła na Sejm RP Pana Marcina Józefaciuka nr 14569.
Szanowny Panie Pośle,
Ministerstwo Edukacji Narodowej stoi na stanowisku, iż wszelkie działania podejmowane w sprawach dotyczących władzy rodzicielskiej i kontaktów z dzieckiem muszą być podporządkowane nadrzędnej zasadzie dobra dziecka, z uwzględnieniem jego bezpieczeństwa, zdrowia psychicznego oraz prawa do utrzymywania relacji z obojgiem rodziców – o ile relacje te nie zagrażają jego dobru.
Stanowisko MEN pozostaje zbieżne z apelem Rzecznika Praw Obywatelskich, który – w związku z raportem Grupy Ekspertów Rady Europy ds. Przeciwdziałania Przemocy wobec Kobiet i Przemocy Domowej (GREVIO) – wskazał na konieczność uwzględniania w sprawach opiekuńczych kontekstu przemocy domowej, każdorazowego badania historii przemocy w rodzinie oraz powstrzymywania się od bezrefleksyjnego posługiwania się koncepcją „alienacji rodzicielskiej”, mogącą prowadzić do pomijania rzeczywistych zagrożeń dla dziecka.
Podobne stanowisko wyraził Parlament Europejski w Rezolucji z dnia 6 października 2021 r. (2019/2166(INI)), wskazując, że pojęcie „alienacji” bywa wykorzystywane jako środek zastraszania oraz forma dalszego znęcania się nad ofiarami przemocy i może powodować poważne szkody psychologiczne oraz prowadzić do dalszej wiktymizacji (pkt 3).
Ponadto Europejskie Stowarzyszenie Psychoterapii (EAP) uznało, że pojęcia „alienacja rodzicielska” oraz „syndrom alienacji rodzicielskiej” nie powinny być stosowane w praktyce psychoterapeutycznej z uwagi na brak wystarczających podstaw naukowych. W 2020 r. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) usunęła pojęcie „alienacja rodzicielska” z Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych (ICD-11)[1].
Mając na uwadze powyższe oraz kontrowersyjny charakter tego pojęcia w debacie naukowej i międzynarodowej, nie stosuje się terminu „alienacja rodzicielska” jako kategorii diagnostycznej ani jako podstawy oceny sytuacji dziecka.
Każdorazowo niezbędna jest indywidualna i pogłębiona analiza sytuacji dziecka, w szczególności pod kątem ewentualnej przemocy, relacji rodzinnych oraz wpływu tych czynników na jego dobro i zdrowie psychiczne.
Szkoły i placówki działają w oparciu o przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe, ustawę o systemie oświaty oraz przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przepisy prawa oświatowego nie zawierają ani nie odnoszą się do wskazywanego przez Pana posła pojęcia „alienacji rodzicielskiej”. Oświata w Rzeczypospolitej Polskiej kieruje się zasadami określonymi w Konstytucji RP oraz aktach prawa międzynarodowego, w tym Konwencji o prawach dziecka, zapewniając każdemu uczniowi warunki niezbędne do jego rozwoju oraz bezpieczeństwo.
Zgodnie z ustawą z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy[2], to rodzice są odpowiedzialni za wychowanie dziecka. Szkoła nie jest miejscem rozstrzygania sporów między rodzicami w zakresie wykonywania władzy rodzicielskiej. Zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, kwestie dotyczące władzy rodzicielskiej, kontaktów z dzieckiem oraz rozstrzygania sporów między rodzicami należą do właściwości sądu rodzinnego. Szkoła współpracuje z rodzicami zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa oraz prawomocnymi orzeczeniami sądu.
Prawo dziecka do utrzymywania relacji z obojgiem rodziców pozostaje wartością chronioną prawnie, jednak nie ma charakteru absolutnego i musi być realizowane w sposób zapewniający dziecku bezpieczeństwo oraz poszanowanie jego najlepszego interesu.
Prawa dziecka są przedmiotem kształcenia i wychowania, gdyż są zawarte w podstawie programowej wychowania przedszkolnego i kształcenia ogólnego oraz podlegają nadzorowi pedagogicznemu. Dyrektor szkoły lub placówki oraz kurator oświaty mają obowiązek upowszechniać wiedzę o tych prawach.
W prawie oświatowym zostały zawarte przepisy mające na celu zapewnienie dziecku bezpieczeństwa, warunków do prawidłowego rozwoju intelektualnego, emocjonalnego i społecznego, w tym odpowiedzialne przygotowanie do pełnienia ról społecznych.
Preambuła ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe[3] określa, że oświata w Rzeczypospolitej Polskiej stanowi wspólne dobro całego społeczeństwa, kieruje się zasadami zawartymi w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a także wskazaniami zawartymi w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, Międzynarodowym Pakcie Praw Obywatelskich i Politycznych oraz Konwencji o Prawach Dziecka. Szkoła jest zobowiązana zapewnić każdemu uczniowi warunki niezbędne do jego rozwoju, przygotować go do wypełniania obowiązków rodzinnych i obywatelskich w oparciu o zasady solidarności, demokracji, tolerancji, sprawiedliwości i wolności. Ustawa - Prawo oświatowe, ustawa o systemie oświaty oraz akty wykonawcze do ww. ustaw nie zawierają ani nie odnoszą się bezpośrednio do pojęcia alienacji rodzicielskiej.
Art. 40 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe określa obowiązki rodziców dziecka uczącego się, wskazując na równouprawnienie obydwojga w tym zakresie, tj. dopełnienia czynności związanych ze zgłoszeniem dziecka do szkoły, zapewnienia regularnego uczęszczania dziecka na zajęcia szkolne, zapewnienia dziecku warunków umożliwiających przygotowywanie się do zajęć.
Zgodnie z ustawą z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy[4], to rodzice są odpowiedzialni za wychowanie dziecka. System oświaty, w wychowaniu dzieci, wspomaga wychowawczą rolę szkoły i rodzinę. Zapewnia również każdemu uczniowi bezpłatne wsparcie w rozwoju i pomoc psychologiczno-pedagogiczną, stosownie do jego potrzeb rozwojowych i edukacyjnych. Organizacja i zapewnienie pomocy uczniom, adekwatnie do rozpoznanych potrzeb, należy do kompetencji dyrektora szkoły.
Szkoła w realizacji zadań współpracuje z rodzicami/opiekunami dziecka. Szkoła jest miejscem publicznego zaufania, gdzie dzieci i młodzież mają zapewnione warunki do bezpiecznego i harmonijnego rozwoju, a rodzice otrzymują wsparcie w wychowaniu i rozwiązywaniu problemów, nawet gdy sami są ich przyczyną.
Zgodnie z przepisami art. 58 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, sąd rozstrzyga sporne sprawy między rodzicami oraz decyduje o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem, kontaktach rodziców z dzieckiem, a także orzeka sprawy ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka, rozstrzyga też o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej nad dzieckiem.
Na podstawie art. 98 ust. 2 pkt 2 ustawy - Prawo oświatowe, szkoła określa w swoim statucie organizację i formy współdziałania z rodzicami w zakresie nauczania, wychowania, opieki i profilaktyki. W formach współdziałania z rodzicami może być określona częstotliwość organizowania kontaktów z rodzicami, a także szczegółowe zasady przyprowadzania i odbierania dzieci ze szkoły przez rodziców lub upoważnioną przez nich osobę, zapewniającą dziecku bezpieczeństwo.
Szkoła nie może stać się miejscem sporu rodziców w sprawowaniu przez nich opieki nad własnym dzieckiem. Konflikt między rodzicami powinien być rozstrzygnięty przez sąd rodzinny w trosce o dobro dziecka.
Z poważaniem
Z upoważnienia Ministra Edukacji
Katarzyna Lubnauer
Sekretarz Stanu
[1] https://www.who.int/standards/classifications/frequently-asked-questions/parental-alienation
[2] Dz. U. z 2023 r. poz. 2809, z 2025 r. poz. 897.
[3] Dz. U. z 2025 r. poz. 1043, 1160, 1837.
[4] Dz. U. z 2023 r. poz. 2809, z 2025 r. poz. 897.