w sprawie obrony cywilnej
Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Wiesław Leśniakiewicz
Warszawa, 11-03-2024
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 1475 Pana Posła Dariusza Mateckiego w sprawie obrony cywilnej, na wstępie uprzejmie informuję, że Kierownictwo Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) podjęło decyzję o kontynuowaniu prac systemowo-legislacyjnych nad nową regulacją związaną z problematyką ochrony ludności i obrony cywilnej.
W tym miejscu warto nadmienić, że wejście w życie ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny[1] spowodowało lukę prawną, będącą skutkiem usunięcia z porządku prawnego przepisów ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej[2], regulującej m.in. problematykę obrony cywilnej oraz działalność Szefa Obrony Cywilnej Kraju.
Mając powyższe na uwadze, a jednocześnie uwzględniając współczesne wyzwania i zagrożenia dla ludności, w szczególności związane z konfliktem zbrojnym na Ukrainie, w ocenie MSWiA niezwykle istotne jest uregulowanie zagadnień związanych z ochroną ludności i obroną cywilną poprzez uszczegółowienie zadań poszczególnych organów administracji publicznej, a także stworzenie nowych rozwiązań organizacyjnych w przedmiotowym obszarze, przede wszystkim w wymiarze praktycznym.
Aktualnie opracowywany projekt ustawy o ochronie ludności jest przygotowywany w oparciu o dobre praktyki oraz doświadczenia służb ratowniczych, wnioski z kontroli Najwyższej Izby Kontroli, a także analizy rozwiązań systemowych obowiązujących w krajach europejskich oraz wnioski z prac naukowych i badawczych prowadzonych w obszarze ochrony ludności.
Warto podkreślić, że istotą nowej regulacji będzie wykorzystanie na potrzeby ochrony ludności istniejących i sprawdzonych zasobów, w szczególności sił i środków Państwowej Straży Pożarnej, krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego, ochotniczych straży pożarnych, podmiotów uprawnionych do wykonywania ratownictwa górskiego i wodnego oraz innych organizacji społecznych działających w obszarze ratownictwa, ochrony ludności, pomocy humanitarnej i edukacji dla bezpieczeństwa. Zgodnie z założeniami wymienione podmioty zostaną zintegrowane na poziomie systemowym i operacyjnym, tak aby ich działania były skuteczne, efektywne i szybkie.
Zakłada się, że podmioty ochrony ludności, realizujące zadania ratownicze i ochronne w czasie pokoju, zostaną „automatycznie” przekształcone w struktury obrony cywilnej przeznaczone do działania w czasie wojny. Projektowana regulacja ma również określać sposób zwalniania personelu ochrony ludności od zasadniczej służby wojskowej, tak aby mógł on wypełniać swoje zadania w „macierzystych” jednostkach ochrony ludności w czasie wojny i jednocześnie stanowić personel obrony cywilnej.
Zgodnie z założeniami projektodawcy, przygotowywana regulacja ma stanowić próbę odpowiedzi na współczesne wyzwania związane z kształtowaniem społecznej odporności na zagrożenia, w odniesieniu do których rola obywateli oraz organizacji pozarządowych jest równie ważna jak sprawność zawodowych służb ratowniczych.
Opracowywany projekt ustawy o ochronie ludności kładzie nacisk na usprawnienie działań w omawianym obszarze poprzez m.in.:
Dodatkowo warto wskazać, że projekt ustawy o ochronie ludności zakłada sposób finansowania ochrony ludności na wszystkich poziomach podziału administracyjnego państwa oraz ma określać wskaźnik procentowy Produktu Krajowego Brutto przeznaczany rocznie na finansowanie zadań z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej.
Odnosząc się szerzej do problematyki finansowania działań w omawianym obszarze uprzejmie informuję, że w ramach Krajowego Programu Odbudowy zarezerwowano kwotę w wysokości 173 mln zł, przeznaczoną na funkcjonowanie i rozbudowę systemu ostrzegania i alarmowania. Koncepcja realizacji przedmiotowego przedsięwzięcia została już opracowana i będzie wdrożona przez Komendę Główną Państwowej Straży Pożarnej. Ponadto, środki na rozwój systemu ostrzegania i alarmowania zostaną przewidziane również w ocenie skutków regulacji do omawianego projektu ustawy o ochronie ludności. Niemniej, z uwagi na fakt, że prace nad ww. projektem pozostają w toku, na obecnym etapie nie jest możliwe wskazanie szczegółowych nakładów na wymieniony cel.
Natomiast w odniesieniu do kwestii nakładów na rozwój budownictwa ochronnego, należy wskazać, że w ramach resortu spraw wewnętrznych i administracji został opracowany projekt rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie warunków technicznych i warunków technicznych użytkowania budowli ochronnych. Przyszła regulacja umożliwi projektowanie i realizowanie inwestycji związanych z obiektami zbiorowej ochrony zgodnie z określonymi wymaganiami technicznymi i funkcjonalnymi, a także przygotowywanie ukryć doraźnych spełniających wymagania osłonowe. Zakłada się, że obiekty ochronne, w warunkach, w których nie będzie występowała konieczność zapewnienia ochrony ludności, będą mogły być wykorzystywane do innych celów, np. do prowadzenia działalności gospodarczej (magazyny, pralnie, kluby, świetlice, itp.). Planuje się, że docelowo schrony i ukrycia zapewnią ochronę dla około 50% ludności kraju. W rejonach znacznego skupiska ludności, w których występują szczególne zagrożenia, np. w obiektach wykorzystywanych przez Siły Zbrojne Rzeczypospolitej Polskiej, obiektach infrastruktury krytycznej (lotniska, dworce, zakłady o kluczowym znaczeniu dla gospodarki), liczba budowli ochronnych będzie znacznie większa niż na obszarach słabiej zaludnionych, na których tego typu zagrożenia nie występują. Dodatkowo należy zaznaczyć, że omawiany projekt rozporządzenia wprowadza wymagania techniczne dla budowli ochronnych, które będą stanowiły podstawę do przeprowadzenia oceny stanu technicznego istniejących obiektów i ustalenie poziomu nakładów niezbędnych do ich przystosowania do parametrów budowli ochronnej. O przeznaczeniu obiektu budowlanego lub jego części do ochrony osób, urządzeń, zapasów materiałowych lub innych dóbr materialnych będzie decydował - zgodnie z przepisami prawa budowlanego - inwestor w porozumieniu z właściwym organem administracji architektoniczno-budowlanej. Szacowane środki finansowe związane z wejściem w życie ww. rozporządzenia zostaną określone po przeprowadzeniu powtórnej inwentaryzacji wspomnianych obiektów przez Państwową Straż Pożarną i organy nadzoru budowlanego.
Z poważaniem
z up. Wiesław Leśniakiewicz
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] Dz. U. z 2024 r. poz. 248.
[2] Dz. U. z 2021 r. poz. 372 (akt uchylony).
[3] Dz. U. z 1992 r. Nr 41, poz. 175.