w sprawie reformy edukacji "Kompas Jutra", warunków pracy nauczycieli oraz rzeczywistego zakresu konsultacji
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer
Warszawa, 17-02-2026
Szanowny Panie Marszałku,
składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Posła na Sejm RP Pana Marcina Józefaciuka, w sprawie reformy edukacji „Kompas Jutra”, warunków pracy nauczycieli oraz rzeczywistego zakresu konsultacji.
Szanowny Panie Pośle,
przekazuję poniżej informacje w zakresie pytań zawartych w wymienionych w interpelacji obszarach:
I. Polityka edukacyjna
Obywatelski projekt ustawy przewidujący powiązanie wynagrodzenia nauczycieli z przeciętnym wynagrodzeniem w gospodarce narodowej jest przedmiotem prac sejmowej Komisji Edukacji i Nauki. Niezależnie od inicjatywy podjętej w tej formie przez Związek Nauczycielstwa Polskiego, w Ministerstwie Edukacji Narodowej prowadzone są prace (analizy prawne, finansowe) nad niezbędnymi zmianami w systemie wynagradzania nauczycieli. Po zakończeniu tych prac przygotowany zostanie projekt uwzględniający oczekiwane zmiany, w tym w zakresie mechanizmu gwarantującego stały wzrost wynagrodzeń nauczycieli adekwatnie do sytuacji ekonomicznej państwa. Należy zauważyć, że takie rozwiązania będą generowały skutki finansowe konieczne do uwzględnienia w budżecie państwa. Nadmienię, że roczny koszt propozycji zawartej w projekcie poselskim wynosi ponad 38 mld zł (kwota ta nie uwzględnia skutków wynikających z podwyżki wynagrodzeń nauczycieli o 3% w 2026 r.). Biorąc powyższe pod uwagę, wdrożenie nowych rozwiązań w zakresie wynagrodzeń nauczycieli (niezależnie od ostatecznej formuły gwarancji ich wysokości) będzie możliwe najwcześniej w kolejnym roku budżetowym.
Kwestie wspierania prestiżu zawodu nauczyciela uwzględniane są we wszystkich działaniach podejmowanych przez Ministerstwo, zarówno w aktach prawnych wprost odnoszących się do pragmatyki nauczycielskiej, jak i innych projektach.
Informuję, że w SIO odnotowano wzrost zatrudnienia nauczyciel i jednoczesne zmniejszenie liczby wakatów wykazywanych zgodnie z przepisami na stronach kuratoriów oświaty. Potwierdzeniem są poniższe dane liczby ogłoszeń o wolnych stanowiskach pracy nauczycieli w latach 2023-2025.
Porównanie liczby wolnych miejsc pracy dla nauczycieli na przestrzeni lat
Liczba wolnych miejsc pracy
| 2 września 2023 |
2 września 2024 |
2 września 2025 |
| 7174 |
4198 |
3877 |
Jednocześnie należy zauważyć, że ogłoszenia o wolnych miejscach pracy dla nauczycieli dotyczą przede wszystkim dużych aglomeracji.
Według prognozy Ministerstwa Edukacji Narodowej z marca 2025 r. liczba uczniów w polskim systemie oświaty będzie w najbliższych kilkunastu latach wyraźnie spadać. W konsekwencji postępujący niż demograficzny może stopniowo wyrównywać aktualne braki kadrowe nauczycieli i prowadzić do redukcji liczby godzin ponadwymiarowych.
Między rokiem szkolnym 2026/2027 (ok. 6,05 mln uczniów) a 2042/2043 liczba dzieci i młodzieży zmniejszy się o ok. 1,75 mln, czyli o ok. 29 %. Co roku polski system oświaty będzie tracić średnio ok. 110 tys. uczniów.
Największy ubytek dotknie szkół podstawowych – przewiduje się, że z ponad 3,22 mln uczniów w roku szkolnym 2026/2027 liczba ta spadnie do ok. 2,15 mln w 2042/2043, czyli zmniejszy się o ok. 33 %. To oznacza zniknięcie co trzeciego ucznia szkoły podstawowej.
W wychowaniu przedszkolnym już między 2026/2027 (1,24 mln), a 2033/2034 (1,02 mln) ubędzie niemal 200 tys. uczniów. Natomiast w szkołach ponadpodstawowych w roku szkolnym 2042/2043 (ok. 1,55 mln) będzie o ok. 27 % uczniów mniej, niż w roku szkolnym 2026/2027 (ok. 1,15 mln).
Obecny Rząd konsekwentnie podejmuje działania mające na celu poprawę warunków pracy nauczycieli i wzmocnienie prestiżu tego zawodu. Rekordowy wzrost wynagrodzeń nauczycieli w 2024 r. (33% w przypadku nauczycieli początkujących i 30% w przypadku nauczycieli mianowanych i dyplomowanych) pozwolił przywrócić odpowiedni dla tej grupy zawodowej poziom płac w relacji do wskaźników makroekonomicznych. Podwyżki wynagrodzeń w latach 2025 oraz 2026 uwzględniają aktualne uwarunkowania budżetowe związane z koniecznością wdrożenia mechanizmów nadmiernego deficytu. Od 1 stycznia 2026 r. średnie wynagrodzenie nauczycieli początkujących względem stanu z 2023 r. jest wyższe o 44%, a wynagrodzenia nauczycieli mianowanych i dyplomowanych są wyższe o 41%, niż w 2023 r.
Jednocześnie mając na względzie konieczność wzmocnienia ekonomicznego nauczycieli, ustawą z dnia 25 lipca 2025 r. o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1160) wprowadzono szereg korzystnych dla nauczycieli zmian. Do najważniejszych z nich, dotyczących kwestii finansowych, należą podwyższenie nagrody jubileuszowej za 40 lat pracy z 250 do 300% miesięcznego wynagrodzenia oraz wprowadzenie nagrody jubileuszowej za 45 lat pracy w wysokości 400% wynagrodzenia oraz podwyższenie wysokości odpraw w związku z przejściem na emeryturę, rentę z tytułu niezdolności do pracy lub nauczycielskie świadczenie kompensacyjne z 3-miesięcznego do 6-miesięcznego wynagrodzenia po 20 latach pracy.
Ponadto informuję, że w związku z rozbieżnościami interpretacyjnymi rozwiązań dotyczących godzin ponadwymiarowych, które weszły w życie z dniem 1 września 2025 r. oraz w odpowiedzi na liczne apele nauczycieli o rozszerzenie przypadków, w których nauczyciele zachowują prawo do wynagrodzenia za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe, ustawą z dnia 21 listopada 2025 r. o zmianie ustawy Karta Nauczyciela (DZ. U. poz. 1849) wprowadzono bardzo korzystne dla nauczycieli rozwiązania w tym zakresie.
Zgodnie z dokonanymi zmianami, wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe będzie przysługiwało nauczycielowi w każdym przypadku, gdy niezrealizowanie przez nauczyciela przydzielonych godzin zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych nastąpiło z przyczyn niedotyczących nauczyciela, a nauczyciel był gotów do realizacji tych zajęć. Nauczyciele otrzymają zatem wynagrodzenie za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe w różnych przypadkach nieodbycia zajęć z przyczyn leżących po stronie szkoły, np. z powodu nieobecności ucznia na zajęciach, które są z nim prowadzone indywidualnie, wyjazdu klasy na wycieczkę, itp. Warunkiem zachowania prawa do wynagrodzenia jest pozostawanie nauczyciela w tym czasie w gotowości do realizacji tych zajęć.
Ustawa weszła w życie z dniem 1 stycznia 2026 r., jednak przepis art. 35 ust. 3e Karty Nauczyciela, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 21 listopada 2025 r., ma zastosowanie do ustalania wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe przypadające do realizacji począwszy od 1 września 2025 r. Wynagrodzenie za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe w okresie od 1 września 2025 r. do 31 grudnia 2025 r., za które nauczyciele nie otrzymali wynagrodzenia, gdyż nie przysługiwało im ono na podstawie art. 35 ust. 3e Karty Nauczyciela, w dotychczasowym brzmieniu, będzie wypłacane do 6 lutego 2026 r.
Informacje oraz wyjaśnienia dotyczące zmian w zakresie wynagradzania nauczycieli za godziny ponadwymiarowe zostały opublikowane na stronie Ministerstwa Edukacji Narodowej: https://www.gov.pl/web/edukacja/zmiany-w-zakresie-wynagradzania-nauczycieli-za-godziny-ponadwymiarowe
Obecnie mamy do czynienia z wyraźnym i długofalowym spadkiem liczby urodzeń. Prognozy wskazują, że ogólna liczba ludności Polski zmniejszy się z 37,4 mln w 2025 r. do 31,7 mln w 2060 r., a następnie do 27,2 mln w 2080 r., przy utrzymującej się niskiej dzietności.
W tych warunkach decyzja o administracyjnym zmniejszeniu liczby uczniów w klasach szkolnych mogłaby przynieść efekt jedynie krótkoterminowy. W wielu samorządach oznaczałaby konieczność budowy nowych placówek lub tworzenia dodatkowych oddziałów, co generowałoby bardzo wysokie koszty. Przy obecnych trendach demograficznych za kilka lat mogłoby to skutkować nadmiarem infrastruktury i pustymi szkołami.
Stąd pojawiły się nowe rozwiązania zawarte w procedowanej obecnie ustawie o małych szkołach, skierowanej do gmin, które już dziś mierzą się z problemem gwałtownego spadku liczby uczniów. W wielu miejscowościach do szkół uczęszcza zaledwie kilkanaścioro dzieci, co zmusza samorządy do podejmowania trudnych decyzji o ich dalszym funkcjonowaniu. Obecnie takich gmin w całej Polsce jest już 172.
Odnosząc się natomiast do tematu zarządzania polską edukacją, zwracam uwagę, że w pracach nad zmianami podstaw programowych kształcenia ogólnego, ramowych planów nauczenia w szkołach uczestniczą eksperci, nauczyciele - praktycy, którzy współpracują z Instytutem Badań Edukacyjnych – Państwowym Instytutem Badawczym (dalej IBE-PIB). Instytut powołał także Radę ds. monitorowania wdrażania reformy oświaty, w której zasiadają przedstawiciele różnych środowisk.
II. Koncepcja reformy „Kompas Jutra”
IBE-PIB od lat prowadzi i analizuje dane zarówno wynikające z badań międzynarodowych, jak i krajowych. Do tych pierwszych należy m.in. PISA – międzynarodowe badanie umiejętności 15-latków w zakresie matematyki, czytania i nauk przyrodniczych, czy TALIS badanie warunków pracy nauczycieli oraz metod ich nauczania. W badaniach krajowych ważnym elementem jest analiza Zintegrowanej Strategii Umiejętności 2030 przygotowanej przez Radę Ministrów w 2020 roku. Na potrzeby Reformy26 IBE-PIB dokonało analizy rozwiązań w systemie szkolnictwa takich krajów OECD jak: Portugalia, Wielka Brytania, Singapur.
W międzynarodowych badaniach edukacyjnych obserwujemy spadki edukacyjne polskich nastolatków od 2018 roku. W umiejętnościach matematycznych spadek o 27 punktów, w umiejętnościach przyrodniczych o 12 punktów, a w rozumieniu tekstu czytanego o 23 punkty, co można przełożyć na jeden rok nauki.
58% piętnastolatków twierdzi, że szkoła niewiele zrobiła, by przygotować ich do dorosłego życia. To 69. miejsce na 76 badanych krajów (PISA 2022). Tylko 26% polskich piętnastolatków lubi uczyć się w szkole nowych rzeczy – to najniższy wynik wśród krajów Unii Europejskiej (PISA 2022). Polscy piętnastolatkowie pod względem poczucia satysfakcji z życia znaleźli się dopiero na 69. miejscu, a pod względem poczucia przynależności do szkoły aż na 73. miejscu (PISA 2022)
Podczas projektowanych prac nad zmianami wzięto pod uwagę liczne zalety koncepcji mastery learning. Przygotowywane są materiały i szkolenia na jej temat dla nauczycieli, w których wskazane będzie, jak realizować tę koncepcję, unikając jednocześnie ewentualnych „mankamentów”.
Odnosząc się do pytań dotyczących analizy skutków wprowadzenia od 1 września 2025 r. nowej podstawy programowej wychowania fizycznego oraz edukacji obywatelskiej zwracam uwagę, że nie jest możliwe, a nawet uzasadnione przeprowadzenie takiej analizy po zaledwie 5 miesiącach jej obowiązywania w szkołach. Dodać należy również, że do MEN nie wpłynęły informacje od nauczycieli dotyczące ewentualnych problemów z realizacją programów nauczania uwzględniających nowe podstawy programowe tych przedmiotów.
III. Wdrażanie reformy „Kompas Jutra”
Proces powstawania założeń reformy był transparentny i oparty na badaniach naukowych, prowadzony przez IBE PIB. Na początku 2025 roku tysiące nauczycielek i nauczycieli wzięło udział w ankietach i spotkaniach na temat obowiązujących podstaw programowych i planowanych zmian (setki spotkań, 30 000 ankiet i opinii nauczycieli na temat zmian).
W ankiecie opublikowanej na stronie IBE-PIB wypowiedziało się ponad 24 000 osób. Powstało ok. 40 opracowań, które w swoich pracach wykorzystywali autorzy podstaw programowych. Wyniki badań zostaną opublikowane przez IBE-PIB w zbiorczym raporcie.
Należy podkreślić, że wszystkie dotychczasowe działania prowadzone były w sposób uwzględniający uwagi nauczycieli praktyków, zarówno w procesie powstawania w IBE-PIB projektów podstaw programowych kształcenia ogólnego, jak również w toku dalszych prac legislacyjnych prowadzonych w Ministerstwie Edukacji Narodowej.
Prowadzone obecnie przez Kierownictwo MEN przy współpracy z Instytutem działania informacyjne mają na celu poinformowanie szkół o projektowanych i proponowanych zmianach, w tym udzielenie odpowiedzi na formułowane przez dyrektorów szkół i nauczycieli pytania i wątpliwości.
Odnosząc się natomiast do pytania dotyczącego zachęt finansowych, organizacyjnych lub systemowych oferowanych przez MEN nauczycielom w związku z wdrażaniem reformy Kompas Jutra, informuję, że nowe podstawy programowe kształcenia ogólnego oraz ramowe plany nauczania będą wprowadzane sukcesywnie tj. w roku szkolnym 2026/2027 w klasach I i IV szkoły podstawowej (w kolejnych latach w kolejnych klasach SP), a od roku szkolnego 2027/2028 w kl. I szkół ponadpodstawowych (w kolejnych latach w kolejnych klasach szkół ponadpodstawowych). Jednocześnie w Instytucie przygotowywane są komentarze do nowych podstaw programowych, które będą pomocne nauczycielom, rozpoczynającym realizację zajęć edukacyjnych zgodnie z zaprojektowanymi zmianami.
Natomiast prowadzona w IV kwartale 2025 r. kampania dotyczyła rozpromowania informacji o konsultacjach publicznych i miała na celu zachęcenie jak najszerszej grupy do składania uwag w konsultacjach. Adresatem kampanii byli nauczyciele, rodzice i uczniowie szkół ponadpodstawowych. Kampania obejmowała produkcję spotu radiowego, emisję spotu radiowego w różnych rozgłośniach, by jak najlepiej dotrzeć do szerokiej grupy docelowej oraz kampanię banerową w Internecie w portalach horyzontalnych.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Edukacji
Katarzyna Lubnauer
Sekretarz Stanu