w sprawie niezbędnych uprawnień dla prowadzenia łodzi motorowej przez ratowników wodnych i strażaków ochotników na jednostkach pływających w Polsce
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Wiesław Szczepański
Warszawa, 25-02-2026
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 15055 Pani Poseł Ewy Kołodziej oraz grupy Posłów[1] w sprawie niezbędnych uprawnień dla prowadzenia łodzi motorowej przez ratowników wodnych i strażaków ochotników na jednostkach pływających w Polsce, uprzejmie przedstawiam następujące informacje.
Zagadnienie kwalifikacji osób prowadzących jednostki pływające w ramach działań ratowniczych stanowi istotny obszar funkcjonowania zarówno Państwowej Straży Pożarnej (PSP), ochotniczych straży pożarnych (OSP), jak i podmiotów uprawnionych do wykonywania ratownictwa wodnego.
Przedmiotowa kwestia jest szczególnie istotna w kontekście potrzeby zapewnienia wysokiego poziomu bezpieczeństwa ratowników poruszających się jednostkami pływającymi oraz bezpieczeństwa osób, którym udzielana jest pomoc, przy jednoczesnym uwzględnieniu specyfiki i niekomercyjnego charakteru działań prowadzonych przez ww. podmioty ratownicze.
Warto podkreślić, że praktyka funkcjonowania jednostek pływających w strukturach PSP, OSP oraz w podmiotach uprawnionych do wykonywania ratownictwa wodnego różni się zasadniczo od działalności komercyjnej żeglugi śródlądowej, dla której przewidziano rozbudowany system kwalifikacji zawodowych. Mając świadomość powyższej odmienności oraz specyfiki działań ratowniczych, ustawodawca wprowadził rozwiązania ułatwiające służbom realizację zadań na wodach śródlądowych.
W przypadku PSP, zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o żegludze śródlądowej[2], przepisów ww. ustawy, z wyjątkiem regulacji dotyczących bezpieczeństwa ruchu, sygnalizacji i łączności oraz oznakowania dróg wodnych, nie stosuje się do statków Sił Zbrojnych RP, Policji, Straży Granicznej i PSP, jak również do statków morskich przebywających na śródlądowych drogach wodnych. Powyższe oznacza, że pomimo faktu, iż jednostki PSP są wyłączone spod reżimu kwalifikacji zawodowych żeglugi śródlądowej, muszą bezwzględnie spełniać wymogi dotyczące bezpieczeństwa żeglugowego na śródlądowych drogach wodnych.
Realizując ww. obowiązek, w opracowanych w grudniu 2020 r. Zasadach organizacji ratownictwa wodnego w Krajowym Systemie Ratowniczo-Gaśniczym (ksrg) przyjęto, że strażacy prowadzący łodzie ratownicze podczas działań ratowniczych, ćwiczeń oraz szkoleń powinni posiadać co najmniej patent sternika motorowodnego bądź kwalifikacje stermotorzysty, co gwarantuje posiadanie wiedzy z zakresu bezpieczeństwa ruchu, sygnalizacji i łączności oraz oznakowania dróg wodnych. Wymóg posiadania patentu sternika motorowodnego wynika z przepisów prawa dotyczących uprawiania turystyki wodnej (charakter uprawnień i tryb ich uzyskania określa rozporządzenie Ministra Sportu i Turystyki z dnia 9 kwietnia 2013 r. w sprawie uprawiania turystyki wodnej[3]), który to dokument potwierdzający praktyczne kompetencje operatorskie na małych jednostkach – został przyjęty w ksrg jako minimalny standard kompetencyjny dla operatorów łodzi ratowniczych.
W odniesieniu do OSP należy wskazać, że ustawodawca wprowadził dodatkowe, dedykowane rozwiązania prawne, które znacząco ułatwiają prowadzenie działań ratowniczych na wodach przez druhów OSP.
Zasadnicze znaczenie ma w tym kontekście art. 37aa ustawy o żegludze śródlądowej, obowiązujący od 1 stycznia 2022 r., wprowadzony na mocy art. 43 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych[4], który stanowi, że prowadzenie działań ratowniczych przez OSP na jednostkach pływających wyposażonych w napęd mechaniczny o mocy silnika do 20 kW oraz o długości kadłuba do 7,5 m nie wymaga posiadania dokumentu kwalifikacyjnego, o którym mowa w art. 35 ustawy o żegludze śródlądowej.
Powyższe oznacza, że druh OSP sterujący jednostką spełniającą ww. parametry nie ma obowiązku posiadania zawodowych kwalifikacji żeglugi śródlądowej w trakcie prowadzenia działań ratowniczych, co znacząco zwiększa elastyczność operacyjną jednostek OSP oraz umożliwia szybsze reagowanie w warunkach, w których liczy się czas dotarcia na miejsce zdarzenia.
Natomiast w kwestii wymagań odnośnie do kwalifikacji do prowadzenia statków motorowych, będących w dyspozycji podmiotów uprawnionych do wykonywania ratownictwa wodnego należy wskazać, że podmioty te są zobowiązane zapewnić załogę posiadającą kwalifikacje uprawniające do prowadzenia danego rodzaju statku motorowego, znającą przepisy żeglugowe i posiadającą wysokie poczucie odpowiedzialności za bezpieczeństwo własne oraz innych użytkowników akwenów. Z uwagi na powyższe, do prowadzenia statków motorowych powinny być dedykowane osoby posiadające przynajmniej patent sternika motorowodnego. Szkolenie na patent sternika motorowodnego pozwala na zdobycie wiedzy i umiejętności w zakresie manewrowania łodzią motorową, zasad działania instalacji na jachcie motorowym, bezpieczeństwa żeglugi i znaków żeglugowych, przepisów dotyczących oznakowania statków i sygnałów dźwiękowych oraz podstaw ratownictwa i meteorologii.
Dostrzegając różnorodność zadań wykonywanych przez służby realizujące działania publiczne, w tym również przez jednostki OSP oraz podmioty uprawnione do wykonywania ratownictwa wodnego, ustawodawca podjął działania mające na celu ułatwienie im prowadzenia działań na wodach śródlądowych.
Ministerstwo Infrastruktury, uwzględniając różne służby wykonujące zadania publiczne na wodach śródlądowych, w tym również jednostki OSP i podmioty uprawnione do wykonywania ratownictwa wodnego, w ramach nowelizacji ustawy o żegludze śródlądowej, dokonanej ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o żegludze śródlądowej oraz ustawy o czasie pracy na statkach żeglugi śródlądowej[5], wprowadziło nowy dokument kwalifikacyjny – patent żeglarski młodszego stermotorzysty żeglugi śródlądowej. Dokument ten uprawnia do kierowania małymi statkami żeglugi śródlądowej, których długość kadłuba nie przekracza 10 m, co obejmuje większość statków, jakimi dysponują m.in. służby ratownicze. Uzyskanie ww. patentu zostało znacząco ułatwione poprzez zredukowanie wymaganej praktyki pływania z 360 do 90 dni. Patent żeglarski młodszego stermotorzysty mogą również uzyskać osoby posiadające dokument kwalifikacyjny potwierdzający posiadanie uprawnień do uprawiania turystyki wodnej na jachtach motorowych – patent stermotorzysty, i które odbyły co najmniej 30 dniowe praktyki pływania w służbie pokładowej na statkach z napędem mechanicznym oraz zdały egzamin z zakresu wiedzy i umiejętności wymaganych na tym stanowisku.
Zmiany te sprawiły, że ścieżka kwalifikacyjna stała się realnie dostępna zarówno dla funkcjonariuszy PSP, druhów OSP, ratowników wodnych, jak i innych formacji operujących na śródlądowych drogach wodnych.
Mając na uwadze powyższe uregulowania prawne oraz przyjęte rozwiązania organizacyjne, należy uznać, że obowiązujące obecnie przepisy prawa w sposób adekwatny uwzględniają zarówno specyfikę służby w PSP, jak i charakter działań prowadzonych przez OSP oraz podmioty uprawnione do wykonywania ratownictwa wodnego, nie nakładając jednocześnie zbędnych wymogów wynikających z uregulowań dotyczących komercyjnej żeglugi śródlądowej.
Strażacy PSP jako funkcjonariusze formacji zawodowej realizują działania na wodach z wykorzystaniem jednostek pływających objętych wyłączeniem przewidzianym w art. 4 ustawy o żegludze śródlądowej. Niemniej są zobowiązani do przestrzegania przepisów dotyczących bezpieczeństwa ruchu, sygnalizacji, łączności oraz oznakowania dróg wodnych. Wymóg posiadania co najmniej patentu sternika motorowodnego lub kwalifikacji stermotorzysty, wynikający ze wspomnianych Zasad organizacji ratownictwa wodnego w KSRG, pozostaje w pełni uzasadniony charakterem pełnionej przez PSP służby.
Jednocześnie wprowadzenie przez ustawodawcę rozwiązań dedykowanych jednostkom OSP i podmiotom uprawnionym do wykonywania ratownictwa wodnego, w tym zwolnienia z obowiązku posiadania dokumentów kwalifikacyjnych dla określonych parametrów jednostek pływających oraz umożliwienie uzyskania uproszczonego patentu młodszego stermotorzysty, realnie ułatwia prowadzenie działań ratowniczych na wodach przez druhów OSP i ratowników wodnych.
W świetle powyższego brak jest podstaw do wprowadzania dodatkowych wymogów w zakresie posiadania zawodowych kwalifikacji żeglugi śródlądowej przez strażaków PSP, druhów OSP i ratowników wodnych, którzy realizują działania wyłącznie w ramach obowiązków służbowych i nie prowadzą działalności komercyjnej. Obecny stan prawny należy uznać za wystarczający, spójny oraz właściwie wyważony pomiędzy potrzebą zapewnienia bezpieczeństwa a realiami funkcjonowania podmiotów ratowniczych.
Jednocześnie w oparciu i stanowisko przekazane przez Komendanta Głównego Policji należy wskazać, że zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji[6], jednym z podstawowych zadań formacji jest ochrona bezpieczeństwa i porządku publicznego, w tym zapewnienie spokoju w miejscach publicznych oraz środkach publicznego transportu i komunikacji publicznej, w ruchu drogowym oraz na wodach przeznaczonych do powszechnego korzystania.
Mając na uwadze konieczność właściwego przygotowania funkcjonariuszy do realizacji zadań z zakresu ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego na wodach przeznaczonych do powszechnego korzystania, w zarządzeniu nr 1386 Komendanta Głównego Policji z dnia 17 listopada 2009 r. w sprawie metod i form wykonywania zadań przez policjantów pełniących służbę na wodach i terenach przywodnych[7], uregulowano kwestie związane z kwalifikacjami wymaganymi od funkcjonariuszy pełniących służbę na jednostkach pływających.
Zgodnie z § 22 ww. zarządzenia załogę jednostki pływającej stanowi policjant lub policjanci posiadający kwalifikacje zawodowe do kierowania danym typem jednostki pływającej. W przypadku realizacji zadań na wodach morskich, kwalifikacje funkcjonariuszy są ustalane na podstawie art. 80 ust. 4 ustawy z dnia 18 sierpnia 2011 r. o bezpieczeństwie morskim[8].
Dotychczasowa praktyka służbowa wskazuje, że przyjęte w Policji rozwiązania w zakresie wymogów kwalifikacyjnych dla funkcjonariuszy realizujących zadania na wodach są rozwiązaniami optymalnymi, zapewniającymi właściwy poziom bezpieczeństwa oraz profesjonalizm podczas wykonywania obowiązków służbowych.
Z poważaniem
z up. Wiesław Szczepański
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] Pani Iwony Marii Kozłowskiej, Pani Joanny Frydrych, Pani Doroty Marek, Pana Łukasza Ściebiorowskiego
[2] Dz. U. z 2025 r. poz. 18, z późn. zm.
[3] Dz. U. poz. 460, z późn. zm.
[4] Dz. U. poz. 2490 – wersja archiwalna
[5] Dz. U. poz. 1588
[6] Dz. U. z 2025 r. poz. 636, z późn. zm.
[7] Dz. Urz. KGP poz. 71, z późn. zm.
[8] Dz. U. z 2025 r. poz. 883, z późn. zm.