w sprawie poziomu finansowania szkół w 2026 r.
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Henryk Kiepura
Warszawa, 27-02-2026
Szanowny Panie Pośle,
przypadek gminy Zalesie jest dowodem na to jak ważne są konsultacje z lokalną społecznością dotyczące zmian w sieci publicznych szkół. Ostatecznie gmina nie zrealizuje opisanych w interpelacji zmian organizacyjnych w prowadzonych przez siebie szkołach. Wybrano inną możliwość. W dniu wystosowania interpelacji nr 15091, tj. 5 lutego 2026 r., gmina Zalesie zwróciła się Lubelskiego Kuratora Oświaty z wnioskami o zaopiniowanie przekazania, z dniem 1 września 2026 r., prowadzenia Szkoły Podstawowej im. Marii Konopnickiej w Wólce Dobryńskiej oraz Szkoły Podstawowej im. Marii Skłodowskiej-Curie w Dobryniu Dużym wybranemu stowarzyszeniu.
Konsultowanie z lokalną społecznością zamiarów dotyczących zmiany kształtu sieci szkół w gminie jest jednym z kluczowych elementów ustawy z dnia 13 lutego 2026 r. o zmianie ustawy – Prawo oświatowe oraz innych niektórych ustaw (ustawa została skierowana do Senatu RP). Ustawa ta reguluje kilka ważnych obszarów polskiej oświaty. Przede wszystkim zauważa konieczność zmian ustawowych wynikających z niekorzystnych trendów demograficznych. Z prognozy Głównego Urzędu Statystycznego (GUS) wynika, że w Polsce do 2029 r. liczba dzieci w wieku 7–14 lat spadnie o ok. 5%, a do 2034 r. - o około 19,5%. Do 2060 r. spadek ten może wynieść około 30% (wg czarnego scenariusza GUS nawet - 48,3%).
Z uwagi na znaczny spadek urodzeń i trwający kryzys demograficzny, w najbliższych latach liczba uczniów będzie stopniowo malała, co szczególnie będzie odczuwalne w wychowaniu przedszkolnym. Szacuje się, że w najbliższych 10 latach ubędzie ponad milion uczniów w wychowaniu przedszkolnym i szkołach podstawowych. Jedynie szkoły ponadpodstawowe nie odczują w znaczący sposób spadku liczby uczniów ze względu na objęcie kształceniem większych roczników z lat 2016-2018.
W powyższym kontekście ustawa z 13 lutego 2026 r. daje możliwości lepszego dostosowania sieci publicznych szkół do zmian demograficznych oraz wprowadza możliwość wykorzystania budynków oświatowych na potrzeby lokalnej społeczności.
Istotne w kontekście demograficznym jest przeciwdziałanie likwidacji szkół, zwłaszcza małych szkół podstawowych. W roku szkolnym 2019/2020 w systemie było 12 092 publicznych szkół podstawowych, w roku szkolnym 2024/2025 - 11 711, w roku szkolnym 2025/2026 jest ich 11 588. Obecnie w systemie oświaty funkcjonuje 1 977 publicznych szkół podstawowych, w których uczy się 100 lub mniej uczniów. Szkoły te mogą być zagrożone likwidacją.
Zamiast likwidacji szkoły podstawowej, w ustawie, proponuje się gminom pulę elastycznych rozwiązań, pozwalających między innymi na pozostawienie kształcenia małych dzieci blisko domu (klasy I-III), a tam gdzie jest to pożądane, stwarza się możliwość konsolidacji kształcenia uczniów klas IV-VIII w dobrze wyposażonych szkołach podstawowych. Proponowane rozwiązanie daje nauczycielom, pracującym po kilka godzin w wielu szkołach, możliwość zatrudnienia w jednej szkole na pół etatu lub więcej. Pozwoli to nie tylko na pełniejsze wykorzystanie potencjału nauczycieli dla dobra uczniów, ale także da szansę na pełne korzystanie z przywilejów takich jak: zatrudnienie na podstawie mianowania, skorzystanie z urlopu dla poratowania zdrowia lub płatnego urlopu dla dalszego kształcenia albo bezpłatnego urlopu dla celów naukowych, oświatowych, artystycznych albo z innych ważnych przyczyn.
Niezmiernie ważne jest również stworzenie warunków do wykorzystania przez jednostki samorządu terytorialnego nieużywanych części budynku szkoły na potrzeby realizacji zadań własnych z zakresu opieki nad dziećmi w wieku do lat 3, realizacji polityki senioralnej, uczenia się przez całe życie, ochrony zdrowia, kultury oraz wdrażania programów pobudzania aktywności obywatelskiej (art. 86a). Istotne jest to w związku z tym, że jak przewiduje GUS w 2060 r. osoby w wieku 65 lat i starsze mają stanowić prawie 33% populacji (w porównaniu z około 20% w 2023 r.). Oznacza to wzrost prognozowanej liczby seniorów o ponad 2,5 miliona osób.
W ustawie zaproponowano też możliwość lepszego wykorzystania potencjału świetlic w małych szkołach podstawowych. Ustawa daje możliwość objęcia opieką świetlicową dzieci z oddziałów przedszkolnych, zorganizowanych w szkołach podstawowych liczących do 70 uczniów. Wprowadza także możliwość wydawania w szkole podwieczorków dla dzieci korzystających ze świetlicy.
Ponadto, w ustawie zaproponowano zmiany w zakresie procedury likwidacji szkoły. Pozostawiając wiążącą, pozytywną opinię kuratora oświaty, określono zakres spraw podlegających ocenie organu nadzoru pedagogicznego w przypadku zamiaru likwidacji szkoły. W ustawie proponuje się także – o czym wspomniano wyżej - wprowadzenie konsultacji społecznych, w tym bezpośrednie spotkania przedstawicieli samorządu z rodzicami uczniów likwidowanej szkoły. Obecnie rodzice są tylko adresatami zawiadomienia o zamiarze likwidacji szkoły, wielokrotnie wskazującymi na brak szczegółowych informacji z samorządu i brak wpływu na jego decyzje.
Przechodząc do kwestii finansowania realizacji zadań oświatowych należy na wstępie zaznaczyć, że dniem 25 października 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. poz. 1572). Zgodnie z ustawą w zakresie finansowania zadań oświatowych od 2025 roku dla JST są naliczane kwoty potrzeb oświatowych. Ustalanie kwot potrzeb oświatowych zastąpiło dotychczasowe naliczanie środków w ramach części oświatowej subwencji ogólnej.
Ad 1. i 3.
Wsparcie organów prowadzących szkoły podstawowe, o małej liczbie uczniów, zawsze było ważne zarówno dla Ministra Edukacji, jak i całej Rady Ministrów. W skali kraju wysokość dodatkowych środków w 2026 roku w ramach potrzeb oświatowych naliczonych za pomocą wagi dla małych szkół (waga P4) wyniosła 0,4 mld zł.
Duże środki naliczane są w ramach potrzeb oświatowych dla uczniów szkół położonych na terenach wiejskich i w miastach do 5 tys. mieszkańców. Tzw. wagą wiejską w ramach potrzeb oświatowych (P1 i P2) w 2026 roku naliczono ok. 5,4 mld zł. Dodatkowo dla dzieci objętych edukacją przedszkolną w placówkach zlokalizowanych na terenach wiejskich lub w miastach do 5 000 mieszkańców naliczono w 2025 roku dodatkową kwotę potrzeb oświatowych w łącznej wysokości ok. 0,9 mld zł.
W algorytmie podziału potrzeb oświatowych jest jeszcze rozwiązanie sprzyjające między innymi samorządom prowadzącym małe szkoły. Mechanizm połączenia wskaźnika „zamożności” ustalanego na podstawie dochodów podatkowych i wskaźnika określającego wielkość szkoły dla dzieci i młodzieży (dodatkowe środki otrzymują mniej zamożne samorządy z małymi szkołami). W potrzebach oświatowych na 2026 rok wagą w tym zakresie naliczono środki w wysokości 1,5 mld zł.
W podziale potrzeb oświatowych uwzględniono również wagę R. Jest to waga z tytułu zatrudnienia nauczycieli w szkołach lub placówkach, zlokalizowanych na terenach wiejskich lub w miastach do 5000 mieszkańców oraz z tytułu zatrudnienia nauczycieli dla dzieci w przedszkolach, oddziałach przedszkolnych w szkołach podstawowych i innych formach wychowania przedszkolnego, zlokalizowanych na terenach wiejskich lub w miastach do 5000 mieszkańców, uwzględniająca zwiększone wydatki z tytułu wypłacanego dodatku, o którym mowa w art. 54 ust. 5 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (tzw. dodatek wiejski), wynosząca jednolicie dla wszystkich jednostek samorządu terytorialnego 0,107. Waga ta wpływa na zwiększenie wysokości środków naliczanych w ramach potrzeb oświatowych.
Ad 2.
Algorytm podziału potrzeb oświatowych bierze pod uwagę liczbę uczniów – im więcej dzieci w szkołach, tym większa część pieniędzy trafia do danej jednostki. W praktyce oznacza to, że wysokość przyznanych środków zależy przede wszystkim od czynników demograficznych.
W odniesieniu do rzeczywistych kosztów funkcjonowania szkół, zapewnienie finansowania realizacji, wynikających z przepisów prawa, zadań przedszkola, szkoły lub placówki potrzeb rozwojowych i edukacyjnych uczniów, należy do kompetencji organu prowadzącego daną jednostkę systemu oświaty. Jednostka samorządu terytorialnego jest zobowiązana do prowadzenia szkół zgodnie z zasadami przyjętymi w ustawie z dnia 14 grudnia 2016 r. r. - Prawo oświatowe. Natomiast – zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych – środki niezbędne na realizację zadań oświatowych zagwarantowane są w dochodach jednostek samorządu terytorialnego. Aktualnie sposób finansowania zadań oświatowych jest powiązany ze swobodą jednostek samorządu terytorialnego w kształtowaniu polityki oświatowej na swoim terenie. Samorządy kierują się własnymi kryteriami podziału środków budżetowych na poszczególne szkoły i placówki, w szczególności mogą uwzględnić lokalne uwarunkowania i specyfikę poszczególnych szkół (np. liczbę uczniów, stopnie awansu zawodowego nauczycieli). Samorządy terytorialne, prowadząc (dotując) szkoły i placówki, działają w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność, w tym finansową. W każdym samorządzie faktyczne skutki realizacji zadań oświatowych są efektem samodzielnego stosowania przepisów.
W 2026 roku, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Edukacji z dnia 28 lipca 2025 r. w sprawie sposobu podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych między jednostki samorządu terytorialnego w roku 2026 (Dz. U. 2025 poz. 1032), zwiększono środki naliczane w ramach wskaźnika wydatków rzeczowych oraz wydatków płacowych dla pracowników administracji i obsługi (Wr)z 0,20 na 0,21. Wskaźnik ten decyduje, jaka część łącznej kwoty potrzeb oświatowych jest dedykowana wydatkom rzeczowym oraz wydatkom płacowym pracowników administracji i obsługi.
Ad 4.
Odnosząc się do pytania dotyczącego różnic w wysokości potrzeb oświatowych na rok 2026 w porównaniu z rokiem 2025, w przeliczeniu na jednego ucznia oraz na jedną szkołę należy wskazać, że występują zróżnicowania w poziomie kwoty przypadającej na ucznia oraz na szkołę w zależności od typu gminy (miejskie, miejsko-wiejskie, wiejskie).
Jednocześnie należy podkreślić, że takie proste porównanie kwoty „na ucznia” lub „na szkołę” między latami budżetowymi nie jest w pełni miarodajne. Kwota naliczona dla danej jednostki samorządu terytorialnego nie stanowi bowiem iloczynu jednej, stałej stawki bazowej i liczby uczniów, lecz jest wynikiem zastosowania algorytmu określonego w rozporządzeniu Ministra Edukacji w sprawie sposobu podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych na rok 2026.
Na ostateczną wysokość środków wpływa szereg elementów, w tym:
Wagi te mają charakter addytywny – są doliczane do przeliczeniowej liczby uczniów i istotnie różnicują poziom finansowania pomiędzy jednostkami. W konsekwencji zmiana uśrednionej kwoty przypadającej na jednego ucznia lub jedną szkołę w danym roku budżetowym może wynikać ze zmiany struktury uczniów i zakresu realizowanych zadań oświatowych, a nie z obniżenia poziomu finansowania jako takiego.
Tym samym ewentualne obniżenie średniej kwoty „na ucznia” w danej gminie nie musi oznaczać zmniejszenia wsparcia systemowego, lecz może być efektem zmian demograficznych, organizacyjnych albo zmiany liczby uczniów objętych dodatkowymi wagami w algorytmie podziału środków.
Tabela 1. Średnia kwota na ucznia szkoły podstawowej w zł w latach 2025-2026
| Typ gminy |
kwota na ucznia |
2026 r. vs 2025 r. |
||
| 2025 r. |
2026 r. |
zmiana w zł |
zmiana w % |
|
| wiejskie |
20 912 zł |
22 242 zł |
1 330 zł |
6,4% |
| miejskie |
13 949 zł |
14 822 zł |
873 zł |
6,3% |
| miejsko-wiejskie |
17 394 zł |
18 371 zł |
978 zł |
5,6% |
Odnosząc się do prośby o przygotowanie porównania kwoty potrzeby oświatowej na szkołę w latach 2025 i 2026 chcielibyśmy uprzejmie zwrócić uwagę, że takie zestawienie może nie być w pełni miarodajne. Wysokość potrzeby oświatowej w znacznym stopniu zależy od liczby uczniów oraz innych czynników demograficznych i organizacyjnych. W efekcie kwota przypadająca na jedną szkołę może się zmieniać głównie z powodu zmian liczby uczniów, a nie rzeczywistego zwiększenia lub zmniejszenia poziomu finansowania.
Z tego względu proste porównanie kwoty „na szkołę” między poszczególnymi latami może prowadzić do nieprecyzyjnych wniosków.
Ad 5.
Z analizy danych wynika, że w skali kraju spadek potrzeb oświatowych rok do roku odnotowano w 84 gminach. Przyczyny tego zjawiska są dwojakiego rodzaju:
Należy przy tym podkreślić, że w Polsce funkcjonuje łącznie 2 413 gmin, a zatem liczba jednostek, w których odnotowano spadek potrzeb oświatowych, stanowi niewielki odsetek ogólnej liczby JST (3,5%).
Ad 6.
Obowiązujący przepis art. 89 ustawy – Prawo oświatowe stanowi, że publiczna szkoła podstawowa może być zlikwidowana lub przekształcona przez organ prowadzący szkołę, po zapewnieniu przez ten organ uczniom możliwości kontynuowania nauki w innej publicznej odpowiednio szkole, przedszkolu lub placówce. Ponadto gmina jest obowiązana, co najmniej na sześć miesięcy przed terminem likwidacji lub przekształcenia, zawiadomić o swoich zamiarach rodziców uczniów oraz właściwego kuratora oświaty. Wyrażony w uchwale jednostki samorządu terytorialnego zamiar likwidacji szkoły, na wniosek tej jednostki, opiniuje kurator oświaty. Negatywna opinia kuratora w tym zakresie jest wiążąca dla jednostki samorządu terytorialnego. Z kolei opinia pozytywna kuratora nie obliguje gminy do dokonania zamierzonej zmiany organizacyjnej, ponieważ decyzja o dalszym funkcjonowaniu szkoły leży wyłącznie w kompetencjach organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego.
Ustawa – Prawo oświatowe nie obliguje samorządów do wniesienia wniosku o zaopiniowanie likwidacji szkoły w wyznaczonym terminie. Oznacza to, że trudno na dzień dzisiejszy oszacować liczby szkół, co do których samorządy mają zamiar likwidacji. Jak wynika z informacji przekazanych przez kuratoria oświaty, do dnia 25 lutego 2026 r. do kuratorów oświaty wpłynęło 95 wniosków o zaopiniowanie likwidacji szkoły podstawowej dla dzieci i młodzieży oraz 113 dotyczących przekształceń (w większości dotyczą likwidacji oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych lub likwidacji innych niż siedziba szkoły lokalizacji prowadzenie zajęć). Należy spodziewać się, że wejście w życie wspomnianej na wstępie ustawy z dnia 13 lutego 2026 r. o zmianie ustawy – Prawo oświatowe oraz innych niektórych ustaw wpłynie na zmniejszenie odsetka samorządowych szkół podstawowych przeznaczonych do likwidacji.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Edukacji
Henryk Kiepura
Sekretarz Stanu