Interpelacja nr 15177

do ministra finansów i gospodarki

w sprawie skutków uchylenia art. 44 § 2 Kodeksu karnego skarbowego w projektowanych zmianach Ordynacji podatkowej (UD196)

Zgłaszający: Janusz Kowalski

Data wpływu: 06-02-2026

W przyjętym przez Radę Ministrów projekcie ustawy o zmianie ustawy Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw (UD196) szczególne kontrowersje budzi propozycja uchylenia art. 44 § 2 Kodeksu karnego skarbowego, zgodnie z którym karalność przestępstwa skarbowego polegającego na uszczupleniu lub narażeniu na uszczuplenie należności publicznoprawnej ustaje również w przypadku przedawnienia tej należności.

Projektodawca uzasadnia tę zmianę potrzebą wzmocnienia ochrony interesów finansowych Skarbu Państwa, wskazując, że przedawnienie zobowiązania podatkowego nie powinno blokować możliwości prowadzenia i zakończenia postępowania karnego skarbowego. Proponowane rozwiązanie oznacza jednak fundamentalne zerwanie związku pomiędzy istnieniem zobowiązania podatkowego a odpowiedzialnością karną skarbową osób fizycznych.

W praktyce może to prowadzić do sytuacji, w której zobowiązanie podatkowe wygasa z mocy prawa wskutek przedawnienia, a więc Skarb Państwa traci możliwość jego dochodzenia, natomiast osoby fizyczne odpowiedzialne za rozliczenia podatkowe nadal będą narażone na odpowiedzialność karną skarbową dotyczącą należności, która już nie istnieje w obrocie prawnym. Powstaje tym samym rażąca asymetria pomiędzy sytuacją podatnika jako podmiotu zobowiązanego a sytuacją osób fizycznych działających w jego imieniu.

Dodatkowe wątpliwości budzi ryzyko prowadzenia postępowań karnych skarbowych bez uprzedniego zakończenia postępowania podatkowego i bez wydania decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego. W takim modelu ciężar rozstrzygania skomplikowanych kwestii materialnoprawnych z zakresu prawa podatkowego zostaje przeniesiony na sądy karne, które nie są wyspecjalizowane w tej materii, a postępowanie karne skarbowe nie zapewnia takiego samego standardu kontroli merytorycznej jak postępowanie przed sądami administracyjnymi.

W konsekwencji projektowana zmiana rodzi poważne pytania o zgodność z zasadą zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa, zasadą pewności prawa oraz proporcjonalności represji karnej, w sytuacji gdy samo zobowiązanie podatkowe uległo przedawnieniu.

W świetle powyższego proszę o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania:

1. Czy Ministerstwo Finansów przeprowadziło analizę skutków prawnych uchylenia art. 44 § 2 K.k.s. w zakresie rozbieżności pomiędzy sytuacją podatnika, wobec którego zobowiązanie podatkowe uległo przedawnieniu, a sytuacją osób fizycznych ponoszących odpowiedzialność karną skarbową za rozliczenia tego podatnika, a jeżeli tak – jakie wnioski z niej wynikają?
2. Czy Ministerstwo Finansów dostrzega ryzyko przeniesienia na sądy karne obowiązku samodzielnego ustalania istnienia i wysokości zobowiązań podatkowych w sprawach karnych skarbowych, oraz czy oceniano przygotowanie sądów karnych do rozstrzygania tak złożonych zagadnień prawa podatkowego?
3. Czy Ministerstwo Finansów dostrzega ryzyko, że po uchyleniu art. 44 § 2 K.k.s. postępowania karne skarbowe będą prowadzone lub inicjowane bez uprzedniego zakończenia postępowania podatkowego i bez wydania ostatecznej decyzji podatkowej, co w praktyce przeniesie na sądy karne obowiązek samodzielnego ustalania istnienia oraz wysokości zobowiązania podatkowego, a jeżeli tak – jakie mechanizmy mają zapobiec takiej praktyce?
4. Czy w toku prac nad projektem UD196 analizowano wpływ proponowanej zmiany na standardy ochrony praw jednostki, w szczególności zasadę pewności prawa oraz zasadę zaufania obywatela do państwa, w sytuacji gdy odpowiedzialność karna skarbowa ma trwać pomimo wygaśnięcia zobowiązania podatkowego?
5. Czy projektowana zmiana była analizowana pod kątem jej wpływu na osoby fizyczne wykonujące czynności rozliczeniowe w imieniu podmiotów gospodarczych, w szczególności w zakresie zwiększenia ryzyka osobistej odpowiedzialności karnej skarbowej przy jednoczesnym braku odpowiedzialności podatkowej samego podmiotu?
6. Czy Ministerstwo Finansów rozważało alternatywne rozwiązania, które pozwalałyby na ochronę interesów finansowych Skarbu Państwa bez całkowitego zerwania związku pomiędzy przedawnieniem zobowiązania podatkowego a odpowiedzialnością karną skarbową, a jeżeli tak – dlaczego z nich zrezygnowano?