Interpelacja nr 15178

do ministra finansów i gospodarki

w sprawie zasad stosowania mechanizmu "pay and refund" w podatku u źródła

Zgłaszający: Janusz Kowalski

Data wpływu: 06-02-2026

Obowiązujący w Polsce mechanizm poboru podatku u źródła w odniesieniu do wypłat dokonywanych na rzecz podmiotów zagranicznych powyżej ustawowego progu opiera się obecnie na zasadzie „pay and refund”. Oznacza to, że polski płatnik jest zobowiązany do pobrania podatku według stawki krajowej, nawet w sytuacji gdy właściwa umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania przewiduje zwolnienie z podatku lub zastosowanie stawki obniżonej, a następnie dopiero do wystąpienia o jego zwrot.

Choć przepisy przewidują możliwość zastosowania preferencji podatkowych już na etapie wypłaty, rozwiązanie to zostało obwarowane daleko idącymi wymogami formalnymi, w tym obowiązkiem składania szczegółowych oświadczeń w ściśle określonych terminach. Niedochowanie tych warunków skutkuje ryzykiem odpowiedzialności karnej skarbowej po stronie płatników oraz osób działających w ich imieniu.

W praktyce prowadzi to do sytuacji, w której mechanizm „pay and refund” ma zastosowanie również w przypadkach wypłat dokonywanych do państw objętych umowami o unikaniu podwójnego opodatkowania oraz efektywną współpracą podatkową, a nie wyłącznie w relacjach podwyższonego ryzyka. Skutkiem tego jest czasowe obciążenie płatników koniecznością finansowania podatku, który w wielu przypadkach nie powinien być pobrany w ogóle.

Tak ukształtowany model budzi poważne wątpliwości z perspektywy zasady proporcjonalności, pewności prawa oraz równowagi pomiędzy interesem fiskalnym państwa a sytuacją płatników. W szczególności rodzi pytania o zasadność utrzymywania powszechnego mechanizmu „pay and refund” zamiast jego ograniczenia do przypadków rzeczywiście uzasadnionych podwyższonym ryzykiem podatkowym.

W świetle powyższego proszę o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania:

1. Czy Ministerstwo Finansów posiada dane dotyczące liczby przypadków, w których mechanizm „pay and refund” w podatku u źródła jest obecnie stosowany wobec wypłat dokonywanych do państw, z którymi Polska posiada obowiązujące umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania, oraz jaka jest łączna wartość podatku pobranego w ten sposób w ostatnich 2 latach?
2. Czy Ministerstwo Finansów dokonało analizy skutków finansowych mechanizmu „pay and refund” dla płatników, w szczególności w zakresie czasowego obciążenia ich płynności finansowej w sytuacjach, w których zgodnie z umową o unikaniu podwójnego opodatkowania podatek nie powinien być pobrany lub powinien być pobrany w niższej wysokości?
3. Czy Ministerstwo Finansów posiada dane dotyczące liczby przypadków, w których niedochowanie formalnych warunków zastosowania preferencji podatkowych u źródła skutkowało obowiązkiem poboru podatku według stawki krajowej, mimo spełnienia materialnych przesłanek do zastosowania zwolnienia lub stawki obniżonej?
4. Czy w Ministerstwie Finansów prowadzone są obecnie lub były prowadzone prace analityczne, koncepcyjne bądź legislacyjne dotyczące zmiany zakresu stosowania mechanizmu „pay and refund”, a jeżeli nie – jakie przesłanki przemawiają za utrzymaniem obecnego, szerokiego zakresu jego stosowania?