do ministra kultury i dziedzictwa narodowego
w sprawie systemowej ochrony stabilności i niezależności prywatnych instytucji kultury działających w nieruchomościach komunalnych, na przykładzie Teatru Kamienica w Warszawie
Zgłaszający: Anna Maria Żukowska
Data wpływu: 10-02-2026
Szanowna Pani Ministro,
działając na podstawie art. 115 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 191–193 Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 14 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (Dz. U. z 2024 r. poz. 907), składam interpelację do ministry kultury i dziedzictwa narodowego w sprawie systemowej ochrony prywatnych instytucji kultury funkcjonujących w zasobach lokalowych jednostek samorządu terytorialnego (JST).
Teatr Kamienica to prywatna, apolityczna instytucja kultury działająca od blisko 20 lat przy al. Solidarności 93 w Warszawie, pełniąca istotną funkcję nie tylko artystyczną - ale również społeczną i edukacyjną. Teatr skupia się na przybliżaniu widzom historii Warszawy, nie tylko poprzez tematykę wielu swoich spektakli (np. o słynnej śpiewaczce Wierze Gran), ale także eksponując multimedialną makietę Śródmieścia z 1939 r. Odbywają się przy niej spotkania varsavianistyczne “Sekrety przedwojennej Warszawy”. W repertuarze Kamienicy znalazły się przedstawienia adresowane do młodzieży, poruszające tak istotne kwestie, jak uzależnienie od narkotyków (“My, dzieci z Dworca ZOO”) czy bezpieczne korzystanie z internetu (“Wszechmocni w sieci”). Szkoły mogą zabierać na nie uczniów w ramach miejskiego projektu “Klasa w Warszawie. Warszawa z klasą”, upowszechniającego korzystanie z instytucji kultury przez dzieci i młodzież. Wreszcie Teatr Kamienica od zawsze wspierał osoby dotknięte kryzysem bezdomności, organizując dla nich spotkania wielkanocne i bożonarodzeniowe. To pokazuje, że nie jest to po prostu placówka kulturalna, ale miejsce z misją, mocno zakorzenione w warszawskiej rzeczywistości i skupione na promowaniu miasta Warszawy wśród widzów. Co więcej, jej założyciel Emilian Kamiński otrzymał szereg najwyższych odznaczeń państwowych: Złoty Krzyż Zasługi (2005), Srebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2007), Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (2007), Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2014), Krzyż Wolności i Solidarności oraz Medal Stulecia Odzyskanej Niepodległości (2019). Uwieńczeniem jego drogi twórczej był przyznany w 2022 roku Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” oraz nadany pośmiertnie w 2023 roku Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski, stanowiący najwyższy wyraz uznania dla jego wkładu w kulturę narodową. Mimo otrzymanych najwyższych odznaczeń państwowych, nigdy nie był w stanie uzyskać zabezpieczenia stworzonego przez siebie Teatru Kamienica. Co więcej, musiał się mierzyć z szeregiem nieprawidłowości i niepraworządnych działań utrudniających jego działalność.
Teatr założony przez śp. Emiliana Kamińskiego i Justynę Sieńczyłło od początku swojej działalności funkcjonuje w zabytkowej kamienicy będącej własnością wspólnoty mieszkaniowej, w której większościowy udział posiada m.st. Warszawa. W trakcie wieloletniej działalności teatr poniósł znaczne nakłady finansowe, łącznie szacowane na kilkadziesiąt milionów złotych, w związku m.in. z odbudową i adaptacją piwnic budynku, rewitalizacją jego dziedzińca oraz budową infrastruktury scenicznej. Źródłem finansowania tych prac były w znacznej mierze środki pochodzące z funduszy europejskich, które następnie zostały prawidłowo rozliczone. Te działania w praktyce uratowały zabytkową kamienicę, która wcześniej znajdowała się w bardzo złym stanie technicznym. Jednocześnie te części budynku, których teatr nie wynajmuje, wciąż są w stanie wymagającym pilnego remontu, uniemożliwianego stricte z tych samych przyczyn, które nieustannie zagrażają istnieniu placówki.
Pomimo wieloletniego najmu, prowadzenia działalności kulturalnej o istotnym znaczeniu społecznym oraz poniesienia znacznych nakładów inwestycyjnych przez władze teatru, status prawny części zajmowanych przez niego powierzchni pozostaje nieuregulowany. W rezultacie placówka przez lata broni się przed działaniami właściciela części powierzchni na strychach budynku, który próbuje doprowadzić do jej eksmisji, celem przejęcia zajmowanych przez nią pomieszczeń. Ratunkiem dla Teatru Kamienica byłby wykup tych pomieszczeń. Kierownictwo placówki wielokrotnie podejmowało działania w tym kierunku, jednak jak dotąd nie udało mu się porozumieć w tej sprawie z m.st. Warszawą.
Ta sytuacja stwarza szereg ryzyk, zagraża ciągłości działalności artystycznej teatru i stwarza dla jego kierownictwa ryzyko istotnych strat finansowych w przypadku czasowego zamknięcia obiektu. Należy jednak patrzeć na tę sprawę szerzej, ponieważ jest ona tylko jednym z przykładów tego, jak słabo chronione są prywatne instytucje kultury działające w zasobie komunalnym. Mamy tu do czynienia z luką systemową w relacjach pomiędzy jednostkami samorządu terytorialnego a instytucjami, które przez wiele lat działają w nieruchomościach publicznych i nieraz inwestują w nie znaczące środki, a jednocześnie nie mają żadnych narzędzi prawnych, które umożliwiłyby im bezpieczne i stabilne funkcjonowanie na zajmowanej przestrzeni.
Teatr Kamienica wystosował w związku z tym petycję, której treść znajdzie Pani Minister tutaj: https://teatrkamienica.pl/pl/aktualnosci/975/podpisz-petycje-by-uratowac-teatr-kamienica
Apele teatru spotykały się z dużym poparciem społecznym, czego odzwierciedleniem są także podpisy pod poprzednimi petycjami wystosowanymi przez instytucję:
https://www.petycjeonline.com/signatures/stop_dla_zniszczenia_warszawskiego_teatru_kamienica/
https://www.petycjeonline.com/wspieram_teatr_kamienica
Analiza powyższego przypadku wskazuje na istotną lukę w systemie ochrony podmiotów kultury operujących w zasobach komunalnych. W trosce o trwałość polskiego dziedzictwa i stabilność niezależnych ośrodków sztuki niezbędne jest zweryfikowanie skuteczności obecnych przepisów.
W związku z powyższym kieruję do Pani Ministry następujące pytania:
1. Czy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego monitoruje sytuację prywatnych instytucji kultury (o istotnym znaczeniu społecznym) działających w nieruchomościach należących do JST, które znalazły się w sporach lokalowych zagrażających ich istnieniu?
2. Czy zdaniem Pani Ministry obecny stan prawny zapewnia takim instytucjom wystarczającą ochronę poniesionych nakładów inwestycyjnych na mienie publiczne w celu prowadzenia działalności na rzecz polskiej kultury?
3. Czy ministerstwo dostrzega potrzebę wypracowania mechanizmów legislacyjnych, które umożliwiałyby instytucjom kultury:
- długoterminowe zabezpieczenie działalności prywatnych instytucji kultury;
- uregulowanie statusu prawnego lokali użytkowanych przez nie przez wiele lat;
- ochronę poniesionych nakładów inwestycyjnych?
4. Czy ministerstwo planuje opracowanie rekomendacji lub zbioru dobrych praktyk dla JST, które wskazywałyby, jak chronić stabilność instytucji kultury działających w zasobach komunalnych, aby uniknąć ich komercjalizacji lub likwidacji?
5. Czy w ramach sprawowanego mecenatu państwowego ministerstwo mogłoby podjąć się roli mediacyjnej lub zorganizować spotkanie w formule „okrągłego stołu” z udziałem przedstawicieli Teatru Kamienica oraz władz m.st. Warszawy w celu wypracowania trwałego rozwiązania zabezpieczającego tę instytucję?
6. Czy ministerstwo planuje opracowanie i wdrożenie ujednoliconych wytycznych oraz katalogu dobrych praktyk dla jednostek samorządu terytorialnego, które regulowałyby standardy współpracy z prywatnymi instytucjami kultury, ze szczególnym uwzględnieniem zapewnienia im wieloletniej stabilności lokalowej oraz ochrony poczynionych nakładów inwestycyjnych?
7. Czy ministerstwo rozważa wdrożenie stałego mechanizmu wsparcia mediacyjnego lub doradczego dla prywatnych instytucji kultury o istotnym znaczeniu społecznym, które - wzorem Teatru Kamienica - znalazły się w sytuacjach kryzysowych zagrażających ich dalszemu funkcjonowaniu?
Z wyrazami szacunku
Anna Maria Żukowska
Posłanka na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej