do ministra finansów i gospodarki
w sprawie subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego z woj. świętokrzyskiego
Zgłaszający: Krzysztof Lipiec
Data wpływu: 13-02-2026
Panie Ministrze,
w związku z licznymi sygnałami napływającymi od jednostek samorządu terytorialnego z województwa świętokrzyskiego o istotnym obniżeniu – rok do roku – kwot subwencji ogólnej i/lub dochodów ustalanych według nowego systemu (w tym „potrzeb finansowych” oraz korekt z tytułu zamożności) na rok 2026, przekazanych samorządom w informacjach ministra finansów i gospodarki, należy wskazać, że Ministerstwo Finansów opublikowało zestawienia kwot na 2026 r. oraz szczegółowe dane wykorzystane do ich obliczenia. Potwierdza to skalę i znaczenie tej operacji dla planowania budżetów przez JST.
Wątpliwości samorządów – w szczególności gmin wiejskich i miejsko-wiejskich – nie dotyczą wyłącznie „oceny politycznej”, lecz przede wszystkim spójności i weryfikowalności danych wejściowych oraz przewidywalności mechanizmu naliczania. Ministerstwo Finansów samo opublikowało odrębny materiał objaśniający sposób ustalenia dochodów jednostek samorządu terytorialnego na 2026 r., co wskazuje, że algorytmy i parametry są złożone i wymagają pełnej przejrzystości (w tym metryki obliczeń dla każdej JST). Jednocześnie w przestrzeni publicznej – w tym w ramach Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego – pojawiła się informacja, że 149 samorządów w skali kraju ma mieć w 2026 r. niższe dochody podatkowe niż w roku bieżącym, a jako jedną z przyczyn wskazywano „perturbacje związane z alokacją podatku CIT”. To jest istotne, ponieważ nie dotyczy pojedynczych przypadków, lecz problemu systemowego, który może dotykać także JST ze Świętokrzyskiego. W odpowiedzi na sygnalizowane ryzyka wprowadzono nowelizację ustawy o dochodach JST (ustawa z 5 listopada 2025 r.), której celem – według uzasadnień i informacji publicznych – było umożliwienie wykorzystania zaktualizowanych danych podatkowych CIT do prawidłowego ustalenia dochodów JST. Wskazuje to wprost, że jakość i aktualność danych CIT ma wpływ na wyliczenia, a problem nie był czysto hipotetyczny.
Niezależnie od przyjętego modelu podstawową zasadą systemu dochodów JST pozostaje adekwatność finansowania do zadań (samorząd wykonuje zadania publiczne, które nie uległy „odjęciu”, a w wielu obszarach – zwłaszcza oświaty i usług komunalnych – koszty jednostkowe rosną). Ramy prawne nowego systemu określa ustawa z 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego. Dodatkowo w obiegu publicznym pojawiły się stanowiska i interwencje reprezentacji samorządowych – m.in. Związku Miast Polskich – wskazujące na „dziwne skoki” – zróżnicowanie i przypadki kwot nominalnie niższych niż rok wcześniej, przy jednoczesnym braku wystarczającej informacji umożliwiającej samodzielną weryfikację, a także postulaty pilnego udostępnienia danych źródłowych i sposobu wyliczeń.
Wreszcie, również w analizach eksperckich dotyczących budżetu państwa na 2026 r., podnoszono, że zwiększenie udziałów JST w PIT było tylko częściowo równoważone zmianami w subwencji, co powinno być transparentnie wyjaśnione na poziomie poszczególnych JST i grup JST.
W województwie świętokrzyskim problem jest szczególnie wrażliwy: wiele JST ma ograniczoną bazę dochodów własnych, a rozproszenie osadnicze podnosi koszty dowozu uczniów, utrzymania sieci szkolnej i infrastruktury. W praktyce nawet „techniczny” spadek wyliczonej kwoty może oznaczać realne skutki: ograniczenie wkładów własnych do inwestycji (w tym projektów współfinansowanych), presję na redukcję wydatków bieżących, pogorszenie płynności, a w konsekwencji degradację usług publicznych.
Dlatego w tej sprawie konieczne są dwa równoległe działania:
1) weryfikacja prawidłowości wyliczeń (dane wejściowe, sposób ich zastosowania, korekty), oraz
2) uruchomienie realnych mechanizmów osłonowych/kompensacyjnych tam, gdzie spadek środków jest istotny i nie wynika z trwałej zmiany obiektywnych parametrów, lecz z przejściowych lub technicznych czynników (np. alokacja CIT, aktualizacje danych).
W interesie państwa i obywateli leży, aby system dochodów JST był przewidywalny, weryfikowalny i odporny na „techniczne” zaburzenia (np. przypisy/alokacja CIT). Świętokrzyskie – jako region o ograniczonych dochodach własnych wielu JST – jest szczególnie narażone na skutki spadków wyliczonych kwot. W związku z tym niezbędne jest jednoczesne zapewnienie: przejrzystej metryki obliczeń, sprawnej procedury korekt oraz realnych mechanizmów kompensacji, jeśli spadki wynikają z czynników przejściowych lub błędów danych.
W związku z powyższym uprzejmie proszę Pana Ministra o przedstawienie informacji i stanowiska w następujących kwestiach:
1. Ile JST z województwa świętokrzyskiego (gmin, powiatów i samorządu województwa) otrzymało na 2026 r. kwoty niższe niż na 2025 r. (w podziale na: udziały PIT, udziały CIT, subwencja ogólna oraz poszczególne „potrzeby finansowe” i korekty)?
2. Jaka jest łączna wartość tych spadków (w złotych i procentach) wraz z rozkładem (mediana/kwartyle) – tak, aby ocenić, czy mamy do czynienia z jednostkowymi przypadkami, czy z problemem regionalnym?
3. Które elementy algorytmu (PIT, CIT, potrzeby oświatowe, korekty z tytułu zamożności, inne potrzeby) w największym stopniu odpowiadają za spadki w JST ze Świętokrzyskiego?
4. Czy minister finansów i gospodarki potwierdza, że w części JST spadki mogą wynikać z kwestii alokacji CIT (co sygnalizowano publicznie) i czy ten czynnik dotyczy JST ze Świętokrzyskiego?
5. Czy minister finansów udostępni każdej JST pełną metrykę obliczeń (dane źródłowe i wskaźniki użyte do wyliczeń) w ujednoliconej formie, umożliwiającej samorządowi rzeczywistą weryfikację, zgodnie z opublikowanymi objaśnieniami MF?
6. W jaki sposób zastosowano w praktyce rozwiązania wprowadzone nowelizacją umożliwiającą wykorzystanie zaktualizowanych danych CIT i czy w wyniku tej nowelizacji dokonano korekt wyliczeń dla JST?
7. Czy minister finansów przewiduje dodatkową ścieżkę korekty, jeżeli po publikacji kwot okaże się, że dane wejściowe (szczególnie CIT) wymagały dalszej aktualizacji?
8. Jaki jest formalny i praktyczny tryb zgłaszania przez JST rozbieżności (terminy, wymagane dokumenty, czas reakcji)?
9. Czy minister finansów i gospodarki przewiduje „szybką ścieżkę” ponownego przeliczenia dla JST, które udokumentują rozbieżności lub wykażą brak spójności danych – co postulowały organizacje samorządowe?
10. Jakie mechanizmy wsparcia/rekompensaty minister finansów i gospodarki zamierza zastosować wobec JST, które otrzymały istotnie niższe kwoty na 2026 r., w szczególności w regionach o niższych dochodach własnych?
11. Czy minister finansów i gospodarki rozważy uruchomienie lub wzmocnienie instrumentów rezerwowych (w tym rezerw celowych budżetu państwa) w sposób celowany do JST dotkniętych spadkami?
Z poważaniem
Poseł Krzysztof Lipiec