do ministra aktywów państwowych
w sprawie zapewnienia spółce Grupa Azoty Kopalnie i Zakłady Chemiczne Siarki Siarkopol SA w Grzybowie nowej bazy zasobowej poprzez uruchomienie nowego złoża siarki "Rudniki"
Zgłaszający: Krzysztof Lipiec
Data wpływu: 13-02-2026
Panie Ministrze,
zwracam się z interpelacją dotyczącą działań właścicielskich Skarbu Państwa wobec Grupy Azoty Kopalnie i Zakłady Chemiczne Siarki „Siarkopol” SA w Grzybowie, w szczególności w zakresie:
1) przygotowania i finansowania projektu uruchomienia nowego złoża siarki „Rudniki” (złoża wskazywanego w debacie publicznej jako perspektywiczne dla utrzymania zdolności produkcyjnych spółki);
2) dokapitalizowania spółki w formule adekwatnej do skali i ryzyk przedsięwzięcia.
Siarka – niezależnie od wahań koniunktury – pozostaje surowcem strategicznym dla przemysłu chemicznego. Jej znaczenie wynika nie z samego wolumenu sprzedaży, lecz z funkcji „węzłowej” w łańcuchu wartości: od dostępności surowca i pochodnych (zwłaszcza kwasu siarkowego) zależy ciągłość wytwarzania w wielu gałęziach przemysłu, w tym w segmencie nawozów, chemii nieorganicznej, przetwórstwa ropy i gazu, gospodarki wodno-ściekowej czy metalurgii. W praktyce oznacza to, że ryzyko niedoboru lub skokowego wzrostu kosztu siarki przekłada się na ryzyko kosztowe i ciągłości produkcji innych branż, a nie tylko na wynik jednej spółki wydobywczej. Z tego względu rola państwa jako właściciela aktywów surowcowych nie powinna ograniczać się do reakcji na bieżący wynik finansowy, lecz obejmować zarządzanie zasobami i cyklem inwestycyjnym, który w górnictwie/eksploatacji złóż jest długi, kapitałochłonny i obarczony istotnymi ryzykami regulacyjnymi oraz środowiskowymi.
Kluczową kwestią w przypadku „Siarkopolu” jest problem „ciągłości bazy zasobowej”. W sektorze wydobywczym brak odpowiednio wczesnego uruchomienia nowego złoża nie jest zdarzeniem punktowym, lecz procesem narastającego ryzyka: wraz ze skracaniem się horyzontu dostępnych zasobów rośnie presja na koszty jednostkowe (pogorszenie parametrów eksploatacyjnych, większe nakłady na infrastrukturę), spada zdolność do planowania długoterminowych kontraktów i finansowania, a jednocześnie rośnie niepewność co do utrzymania zatrudnienia i kompetencji. W konsekwencji spółka może wejść w niekorzystną spiralę: mniejsze możliwości inwestycyjne - ograniczenie projektów rozwojowych - osłabienie pozycji rynkowej - dalsze pogorszenie wskaźników finansowych. W takich uwarunkowaniach racjonalna polityka właścicielska powinna koncentrować się na przerwaniu tej spirali poprzez zapewnienie finansowania i zarządzania projektem nowego złoża w sposób uporządkowany, etapowy i kontrolowany.
Kluczowe znaczenie dla długoterminowej stabilności „Siarkopolu” ma uruchomienie nowego, udokumentowanego złoża siarki „Rudniki”, które – według dostępnych danych geologicznych – charakteryzuje się parametrami umożliwiającymi prowadzenie eksploatacji metodą otworową (podziemnego wytopu), przy zachowaniu dotychczasowych kompetencji technologicznych spółki. Złoże to posiada rozpoznane zasoby przemysłowe, a jego lokalizacja umożliwia relatywnie efektywne włączenie do istniejącej infrastruktury logistycznej i przetwórczej zakładu w Grzybowie. Z perspektywy ekonomicznej istotne jest, że parametry geologiczne złoża – w tym miąższość pokładów, koncentracja siarki rodzimej oraz warunki hydrogeologiczne – pozwalają na zastosowanie sprawdzonej technologii wydobycia, ograniczającej ryzyko technologiczne w porównaniu z projektami typu „greenfield” w zupełnie nowych warunkach geologicznych. Oznacza to, że projekt nie ma charakteru eksperymentalnego, lecz rozwojowy – oparty na doświadczeniu operacyjnym i istniejącym know-how krajowym.
Jednocześnie uruchomienie złoża wymaga wykonania szeregu inwestycji przygotowawczych, w tym budowy infrastruktury odwiertowej, instalacji przesyłowych, stacji energetycznych, systemów monitoringu środowiskowego oraz rozbudowy zaplecza technologicznego umożliwiającego stabilizację i konfekcjonowanie produktu. Nakłady te mają charakter jednorazowy w fazie inwestycyjnej, lecz przekładają się na wieloletni okres eksploatacji oraz przewidywalność wolumenu produkcji. W praktyce oznacza to wydłużenie horyzontu funkcjonowania zakładu o kolejne kilkanaście – kilkadziesiąt lat, w zależności od tempa wydobycia i przyjętej strategii zagospodarowania złoża.
Istotnym elementem analizy zasadności uruchomienia nowego złoża z punktu widzenia Skarbu Państwa jest relacja pomiędzy kosztami jednostkowymi wydobycia z nowego złoża a kosztami pozyskania surowca z importu lub rynku wtórnego. W warunkach zmienności cen energii oraz fluktuacji podaży na rynku międzynarodowym, posiadanie własnej, krajowej bazy surowcowej działa stabilizująco na strukturę kosztową odbiorców przemysłowych. Nowe złoże może stanowić bufor podażowy ograniczający wrażliwość krajowego przemysłu chemicznego na zewnętrzne szoki cenowe. Z punktu widzenia polityki surowcowej państwa uruchomienie złoża oznacza również zachowanie ciągłości eksploatacji krajowych zasobów mineralnych, które – jako dobro nieodnawialne – powinny być zagospodarowywane w sposób racjonalny i długofalowy. Odkładanie decyzji inwestycyjnych może skutkować nie tylko wzrostem kosztów realizacji projektu w przyszłości (inflacja kosztów budowlanych i energetycznych), lecz także utratą części kompetencji wykonawczych i projektowych, które są niezbędne do sprawnej realizacji przedsięwzięcia.
Pragnę zwrócić szczególną uwagę właśnie na aspekt kompetencyjny. Górnictwo i przetwórstwo surowców wymagają unikalnych kadr: technologów, geologów, automatyków, operatorów instalacji, służb utrzymania ruchu. Utrata ciągłości projektów inwestycyjnych prowadzi do odpływu kompetencji, a ich odbudowa jest długotrwała i kosztowna. Z punktu widzenia państwa utrzymanie „Siarkopolu” jako stabilnego ośrodka kompetencji ma znaczenie wykraczające poza lokalny rynek pracy – jest elementem zdolności kraju do realizacji projektów surowcowych, także w innych segmentach. Wreszcie, nie można pominąć znaczenia regionalnego. „Siarkopol” jest ważnym pracodawcą i generuje lokalny łańcuch dostaw. W projektach wydobywczych faza inwestycyjna tworzy dodatkowy popyt na usługi budowlane, transportowe, serwisowe i inżynieryjne. W efekcie uruchomienie nowego złoża ma potencjał rozwojowy dla regionu – przy założeniu, że projekt zostanie przygotowany profesjonalnie, z realnym harmonogramem i zabezpieczonym finansowaniem. Zaniechanie przygotowań do uruchomienia nowego złoża nie jest neutralne: oznacza stopniowe zwiększanie ryzyka społecznego (niepewność zatrudnienia, spadek inwestycji, odpływ młodych).
W kontekście powyższego projekt uruchomienia nowego złoża powinien zostać potraktowany jako inwestycja strategiczna o znaczeniu krajowym, wymagająca skoordynowanego podejścia właścicielskiego, finansowego i regulacyjnego. Zapewnienie odpowiedniego poziomu kapitału własnego w spółce jest warunkiem umożliwiającym rozpoczęcie procesu inwestycyjnego w sposób kontrolowany, bez nadmiernego obciążenia bilansu i bez ryzyka utraty płynności operacyjnej w trakcie realizacji projektu.
Z tych względów zasadne jest oczekiwanie od Ministerstwa Aktywów Państwowych przedstawienia spójnego planu właścicielskiego dla „Siarkopolu” obejmującego: decyzję o nowym złożu (wraz z etapowaniem prac i „kamieniami milowymi”), strukturę finansowania, mechanizmy nadzoru nad projektem oraz ocenę wpływu na bezpieczeństwo surowcowe i regionalny rynek pracy. Bez takiego planu dyskusja o przyszłości spółki pozostaje reaktywna i naraża Skarb Państwa na utratę wartości aktywa w czasie.
Z uwagi na strategiczny charakter bezpieczeństwa surowcowego, ochronę wartości majątku Skarbu Państwa oraz znaczenie „Siarkopolu” dla stabilności gospodarczej regionu i państwa, wnoszę o udzielenie szczegółowej, opartej na analizach ekonomicznych i planach inwestycyjnych odpowiedzi:
1. Czy minister aktywów państwowych posiada aktualny „plan właścicielski” dla spółki „Siarkopol” obejmujący horyzont co najmniej 10 lat, w tym scenariusze: utrzymania status quo, uruchomienia nowego złoża oraz modernizacji instalacji? Jeśli tak, proszę o wskazanie kluczowych założeń ekonomicznych (wolumen, koszt jednostkowy, CAPEX/OPEX, wrażliwość na ceny energii i surowca) przyjętych w tych scenariuszach.
2. Jak minister aktywów państwowych ocenia aktualny horyzont bazy zasobowej „Siarkopolu” oraz jakie ryzyka (operacyjne i finansowe) identyfikuje w przypadku nieuruchomienia nowego złoża w odpowiednim czasie?
3. Czy prowadzone są prace przygotowawcze do uruchomienia nowego złoża siarki (w tym prace geologiczne, analizy technologiczne, środowiskowe i ekonomiczne)? Proszę o wskazanie, na jakim etapie są te prace oraz jakie decyzje administracyjne i środowiskowe będą konieczne do rozpoczęcia inwestycji.
4. Jakie są szacunkowe nakłady inwestycyjne (CAPEX) i koszty operacyjne (OPEX) projektu nowego złoża w wariantach technologicznych rozważanych przez spółkę/ministerstwo oraz jaki jest wstępny harmonogram realizacji („kamienie milowe”: dokumentacja, decyzje, wykonawstwo, rozruch, osiągnięcie mocy)?
5. Czy minister aktywów państwowych rozważa dokapitalizowanie „Siarkopolu” w ramach dokapitalizowania Grupy Azoty SA w celu zapewnienia finansowalności projektu nowego złoża oraz modernizacji istniejącej infrastruktury? Jeśli tak, w jakiej formie (podwyższenie kapitału, instrumenty hybrydowe, pożyczki właścicielskie, inne) i według jakich kryteriów (np. NPV/IRR, wskaźniki zadłużenia, warunki wypłaty transz)?
6. Czy minister aktywów państwowych przeprowadził analizę „bankability” projektu, tj. zdolności do pozyskania finansowania zewnętrznego przy określonej strukturze kapitałowej, oraz czy planuje zaangażowanie instytucji finansowych z udziałem Skarbu Państwa (np. w formule kredytu inwestycyjnego, gwarancji, ubezpieczenia ryzyk)?
7. Czy minister aktywów państwowych analizuje powiązania surowcowe i kontraktowe „Siarkopolu” z krajowym sektorem chemicznym, w tym możliwość zawierania długoterminowych kontraktów odbiorczych stabilizujących przychody i ograniczających ryzyko projektu (offtake), a tym samym poprawiających jego finansowalność?
8. Jak minister aktywów państwowych zamierza zarządzać ryzykami regulacyjnymi i środowiskowymi związanymi z uruchomieniem nowego złoża, w tym kosztami rekultywacji i obowiązkami długoterminowymi, oraz czy przewidziano mechanizmy ich finansowego zabezpieczenia?
9. Jakie są przewidywane skutki społeczno-gospodarcze (zatrudnienie bezpośrednie i pośrednie, wpływy dla JST, popyt na usługi lokalne) w scenariuszu uruchomienia nowego złoża oraz w scenariuszu zaniechania inwestycji? Czy minister aktywów państwowych posiada ocenę tych skutków i czy jest ona uwzględniana w decyzjach właścicielskich?
10. Czy minister aktywów państwowych przewiduje formalny nadzór projektowy dla inwestycji w nowe złoże, np. komitet sterujący, niezależny audyt kosztów i harmonogramu, raportowanie do właściciela; jeśli tak, jakie mechanizmy kontrolne zostaną zastosowane, aby ograniczyć ryzyko opóźnień i przekroczeń kosztów?
Z poważaniem
Poseł Krzysztof Lipiec