w sprawie bezpieczeństwa funkcjonariuszy straży gminnych (miejskich) w związku z powierzaniem im czynności wyłapywania bezdomnych zwierząt
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Czesław Mroczek
Warszawa, 25-03-2026
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 15370 Pani Poseł Iwony Kozłowskiej w sprawie bezpieczeństwa funkcjonariuszy straży gminnych (miejskich) w związku z powierzaniem im czynności wyłapywania bezdomnych zwierząt, w oparciu m.in. o stanowisko Komendy Głównej Policji, uprzejmie przedstawiam następujące informacje.
Straż gminna (miejska) to umundurowana formacja samorządowa, która może być utworzona przez radę gminy w celu ochrony porządku publicznego na terenie gminy. Szczegółowe zadania straży gminnej (miejskiej) zostały uregulowane przede wszystkim w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. o strażach gminnych[1], która stanowi, że straże gminne wykonują zadania w zakresie ochrony porządku publicznego wynikające z ustaw i aktów prawa miejscowego. W tym kontekście należy wskazać, że zapobieganie bezdomności zwierząt i zapewnienie opieki bezdomnym zwierzętom oraz ich wyłapywanie należy, zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt[2], do zadań własnych gmin. Obowiązujące przepisy prawa przyznają także straży gminnej narzędzia do realizacji powyższego zadania.
W kwestii wyłapywania bezdomnych zwierząt należy zauważyć, że stosownie do art. 14 ust. 3 ustawy o strażach gminnych strażnik, wobec zwierzęcia, którego zachowanie zagraża bezpośrednio życiu lub zdrowiu strażnika lub innej osoby, może wykorzystać, oprócz innych wskazanych w ustawie środków przymusu bezpośredniego, również siatkę obezwładniającą. Ponadto, w myśl art. 14 ust. 2 ustawy o strażach gminnych, strażnik, w przypadku unieszkodliwienia zwierzęcia, którego zachowanie zagraża jego bezpośredniemu życiu lub zdrowiu lub innej osoby, może wykorzystać broń palną.
Jednocześnie informuję, że w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) funkcjonuje grupa robocza do spraw straży gminnych (miejskich), która została powołana 21 maja 2024 r. w ramach Zespołu do Spraw Administracji Publicznej i Bezpieczeństwa Obywateli Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego. Wskazana grupa stanowi płaszczyznę dialogu ze stroną samorządową, w tym przedstawicielami straży gminnych, na tematy związane ze zdefiniowanymi potrzebami w zakresie zmian obowiązujących przepisów prawa regulujących funkcjonowanie ww. formacji, w tym w szczególności ustawy o strażach gminnych. W ramach prac wskazanej grupy roboczej przedstawiciele straży gminnych nie występowali z wnioskiem o doprecyzowanie przepisów prawa dotyczących wyłapywania bezdomnych zwierząt.
Mając na uwadze powyższe uprzejmie informuję, że obecny stan prawny zapewnia właściwe ramy organizacyjne dla realizacji zadań z zakresu wyłapywania bezdomnych zwierząt, a przepisy ustawy o strażach gminnych, w powiązaniu z ustawą o ochronie zwierząt, wydają się być wystarczające i odpowiadać aktualnym potrzebom w przedmiotowym zakresie. W związku z powyższym, MSWiA nie planuje dokonywania interwencji legislacyjnej we wskazanym obszarze.
Odnosząc się z kolei do kwestii szkolenia podstawowego strażników gminnych uprzejmie informuję, że rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 17 grudnia 2009 r. w sprawie szkolenia podstawowego strażników gminnych (miejskich)[3] określa minimalny zakres programu szkolenia podstawowego strażników gminnych (miejskich), jak również warunki i zakres udziału Policji w szkoleniu podstawowym. Zgodnie z załącznikiem nr 1 do ww. rozporządzenia program szkolenia podstawowego nie obejmuje treści bezpośrednio związanych z pracą ze zwierzętami agresywnymi lub niebezpiecznymi. Niemniej strażnicy gminni mogą odbywać dodatkowe kursy i szkolenia specjalistyczne z różnych dziedzin, w zależności od potrzeb konkretnej jednostki straży gminnej. W tym miejscu należy wskazać, że niektóre straże gminne posiadają wyspecjalizowane komórki – referaty ds. zwierząt, tzw. eko-patrole. Są one wyposażone w specjalistyczny sprzęt służący zarówno do wyłapywania, jak też przewozu zwierząt, a pracujący w nich strażnicy posiadają specjalistyczną wiedzę w tej dziedzinie. Przykładem takiej wyspecjalizowanej komórki jest Eko patrol Straży Miejskiej m. st. Warszawy.
Odpowiadając na pytanie dotyczące liczby wypadków przy pracy strażników związanych z interwencjami wobec zwierząt w ostatnich latach, uprzejmie informuję, że MSWiA nie prowadzi statystyk w przedmiotowym zakresie. Należy zauważyć, że zgodnie z art. 234 § 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy[4], pracodawca (w omawianym przypadku właściwe organy gminy) jest obowiązany prowadzić rejestr wypadków przy pracy.
Niemniej informuję, że zgodnie z art. 9b ust. 2 ustawy o strażach gminnych, do ministra spraw wewnętrznych i administracji przekazywana jest przez wojewodów ewidencja, o której mowa w art. 9a ww. ustawy oraz, na wniosek MSWiA, dodatkowe roczne statystyki m.in. dotyczące informacji na temat strażników gminnych zmarłych i poszkodowanych w związku z wykonywaniem obowiązków służbowych (ze wskazaniem na wypadki ze skutkiem śmiertelnym, wypadki wskutek których nastąpił trwały lub czasowy uszczerbek na zdrowiu, jak również gdy miała miejsce czynna napaść na strażnika). Zgodnie z otrzymanymi statystykami, w 2024 r. na 7996 zatrudnionych strażników gminnych 161 uległo wypadkowi, na skutek którego w 7 przypadkach doszło do trwałego uszczerbku na zdrowiu, a w 154 przypadkach czasowego uszczerbku na zdrowiu. Nie odnotowano wypadku ze skutkiem śmiertelnym. Powyższe statystyki nie wskazują jednak, czy do ww. wypadków doszło podczas wykonywania czynności z udziałem bezdomnych zwierząt.
Z poważaniem
z up. Czesław Mroczek
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] Dz. U. z 2021 r. poz. 1763.
[2] Dz. U. z 2023 r. poz. 1580, z późn. zm.
[3] Dz. U. z 2017 r. poz. 1511.
[4] Dz. U. z 2025 r. poz. 277, z późn. zm.