do ministra zdrowia
w sprawie potrzeby stworzenia transparentnego, naukowo weryfikowalnego systemu monitorowania farmakoterapii psychiatrycznej, diagnostyki medycznej oraz ochrony praw pacjentów
Zgłaszający: Jarosław Sachajko, Anna Gembicka, Grzegorz Lorek
Data wpływu: 17-02-2026
Szanowna Pani Minister,
w debacie publicznej oraz w praktyce klinicznej zdrowie psychiczne w dalszym ciągu traktowane jest w sposób wyraźnie zdominowany przez biomedyczny paradygmat psychiatrii, w którym podstawowym narzędziem interwencji pozostaje długotrwała farmakoterapia psychotropowa. Jednocześnie narasta liczba analiz naukowych i krytycznych opracowań wskazujących, że pomimo wieloletniego stosowania tego modelu nie doprowadził on do jednoznacznego, biologicznego wyjaśnienia tzw. zaburzeń psychicznych ani do istotnej poprawy długofalowych wskaźników zdrowia populacyjnego.
Coraz więcej badań i analiz wskazuje natomiast na potrzebę znacznie ostrożniejszego, uzupełniającego stosowania farmakoterapii psychiatrycznej w połączeniu z podejściem humanistycznym, środowiskowym i społecznym, a przede wszystkim na konieczność rzetelnej, długoterminowej oceny bezpieczeństwa i skutków ubocznych leków psychotropowych.
W Polsce w dalszym ciągu nie funkcjonuje centralny, szczegółowy i publicznie dostępny system monitorowania rzeczywistych efektów leczenia psychiatrycznego, który umożliwiałby naukową analizę skuteczności, bezpieczeństwa oraz długofalowych konsekwencji farmakoterapii. Brak takiego systemu uniemożliwia prowadzenie odpowiedzialnej polityki zdrowotnej oraz ocenę rzeczywistych kosztów społecznych i zdrowotnych obecnego modelu leczenia.
Obecnie dostępne statystyki nie obejmują w szczególności:
Brak tych danych sprawia, że decyzje systemowe podejmowane są bez rzetelnej podstawy empirycznej.
W praktyce klinicznej leczenie psychiatryczne bywa wdrażane bez przeprowadzenia pełnej diagnostyki medycznej, obejmującej m.in.:
Tymczasem na świecie funkcjonują ośrodki kliniczne prowadzone również przez lekarzy psychiatrów, które gromadzą obszerne bazy danych diagnostyki obrazowej i klinicznej pacjentów, umożliwiające analizę możliwych zmian neurologicznych związanych z długotrwałym stosowaniem leków psychotropowych. W Polsce takie systemowe podejście nie zostało wdrożone.
Nie istnieje publiczny, systemowy rejestr umożliwiający ocenę wieloletniego wpływu farmakoterapii psychiatrycznej na:
Brak danych obejmujących perspektywę 5, 10 czy 20 lat leczenia uniemożliwia ocenę odległych powikłań.
Nadal napływają sygnały o:
Rodzą one poważne wątpliwości co do zgodności praktyki z Konstytucją RP, prawami pacjenta oraz międzynarodowymi standardami ochrony praw człowieka.
W Polsce nie funkcjonuje:
W efekcie pacjenci pozostają w praktyce bez realnych narzędzi dochodzenia roszczeń.
W postępowaniach sądowych oraz przy orzekaniu o niepełnosprawności i zdolności do pracy:
Aktualny stan badań genetycznych, w tym badań typu GWAS, nie pozwala na jednoznaczne wskazanie konkretnych genów jako przyczyn tzw. zaburzeń psychicznych. Pomimo tego w debacie klinicznej i publicznej zaburzenia te często przedstawiane są jako jednoznacznie biologicznie uwarunkowane, co wpływa na decyzje terapeutyczne oraz społeczne postrzeganie pacjentów.
W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami: