w sprawie realizacji zobowiązań wynikających z Traktatu między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy z dnia 17 czerwca 1991 r.
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Władysław Teofil Bartoszewski
Warszawa, 10-03-2026
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 15514 posła Krzysztofa Bosaka oraz grupy posłów w sprawie realizacji zobowiązań wynikających z Traktatu między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy z dnia 17 czerwca 1991 r. przekazuję następujące informacje.
1. Jakie systemowe mechanizmy finansowania trwałych struktur organizacji polonijnych funkcjonują obecnie w kontekście realizacji postanowień Traktatu RP–RFN dotyczących wsparcia instytucjonalnego środowisk polonijnych?
Elementem wsparcia na podstawie traktatowej są środki pochodzące od Pełnomocnika Rządu Federalnego ds. Kultury i Mediów (BKM). Ich łączna wysokość to 300 tys. EUR rocznie, z przeznaczeniem na wspieranie projektów kulturalnych, ocenianych na podstawie regulaminu. Innym przykładem wsparcia finansowego, z którego korzystać mogą organizacje polonijne realizujące swoje cele w obszarze oświaty jest tzw. Fundusz Nietana, którym administruje Centrum Kompetencji i Koordynacji Języka Polskiego (KoKoPol). Wsparcie za pośrednictwem powyższych instytucji ma charakter grantowy.
2. Czy istnieje odrębny mechanizm finansowania stałych kosztów funkcjonowania organizacji polonijnych, niezależny od finansowania projektów krótkoterminowych?
W Republice Federalnej Niemiec nie utworzono stałego mechanizmu wsparcia organizacji polonijnych poprzez system inny niż grantowy.
3. W jaki sposób Ministerstwo Spraw Zagranicznych rozdziela w swojej praktyce problematykę nauczania języka pochodzenia (HSU) w szkołach landowych od pozaszkolnych form nauczania języka polskiego?
Ministerstwo Spraw Zagranicznych w ramach swoich możliwości i kompetencji wspiera nauczanie języka polskiego za granicą w każdej formie. Dobór instrumentów wsparcia zależy od określonej sytuacji i istniejących w tym zakresie potrzeb. Od 2022 r. finansowanie nauczania języka polskiego w szkołach społecznych w Niemczech powierzone zostało Instytutowi Rozwoju Języka Polskiego im. świętego Maksymiliana Marii Kolbego (IRJP). Wsparcie finansowe Ministerstwa Spraw Zagranicznych dla polonijnych przedsięwzięć edukacyjnych jest realizowane w ramach funduszu Szkolnictwo Polskie za granicą.
4. Czy prowadzone są analizy skuteczności stosowanych instrumentów finansowych oraz ich wpływu na stabilność struktur organizacji polonijnych? Jeśli tak, proszę o wskazanie ich zakresu oraz wniosków.
Skuteczność zastosowanych instrumentów finansowych w realizacji projektów i przedsięwzięć polonijnych monitorowana jest każdorazowo przez polskie placówki
dyplomatyczno-konsularne, których opinie mogą być uwzględniane przez uprawnione organy i instytucje państwowe w procesie przyznawania środków finansowych w kolejnych latach (Senat RP, MSZ, IRJP, MKiDN). Należy przy tym zaznaczyć, iż zachowanie stabilności struktur organizacji polonijnych nie musi być głównym i bezpośrednim celem wspieranych inicjatyw.
5. Jakimi kryteriami kierowały się placówki dyplomatyczne i konsularne RP przy wskazywaniu organizacji oraz osób do udziału w gremiach konsultacyjnych dotyczących spraw Polonii w RFN?
6. Czy istniały formalne wytyczne lub procedury regulujące proces wyłaniania uczestników tych gremiów?
7. Jakie organizacje zostały wskazane przez placówki RP do udziału w konsultacjach wraz z informacją o zakresie ich działalności, statusie prawnym oraz roku rejestracji?
8. Z jakich powodów nie zastosowano otwartego lub wyborczego trybu wyłaniania reprezentacji środowisk polonijnych?
9. Czy proces wskazywania organizacji był poddany konsultacjom społecznym lub publicznemu ogłoszeniu?
10. W jaki sposób Ministerstwo Spraw Zagranicznych weryfikuje reprezentatywność organizacji wskazywanych do dialogu instytucjonalnego?
11. Czy planowane jest wprowadzenie przejrzystych i publicznych zasad wyboru reprezentacji środowisk polonijnych do gremiów konsultacyjnych w przyszłości?
12. Jak Ministerstwo ocenia wpływ obecnego modelu doboru partnerów społecznych na wiarygodność dialogu ze środowiskami polonijnymi w RFN?
Wyłonienie reprezentacji polonijnej do planowanych rozmów polsko-niemieckiego Okrągłego Stołu leży w gestii Polonii niemieckiej, która w tym formacie dialogu polsko-niemieckiego posiada prawo suwerennej strony. W 2025 r. podsekretarz stanu H. Mościcka-Dendys przeprowadziła we wszystkich okręgach konsularnych w Republice Federalnej Niemiec serię spotkań informacyjnych ze środowiskami polonijnymi w formule otwartej. Przedmiotem spotkań było zachęcenie środowisk polonijnych w Niemczech do aktywności w przygotowaniu reprezentacji i agendy polsko-niemieckiego Okrągłego Stołu. Ministerstwo Spraw Zagranicznych oczekuje od środowisk polonijnych samodzielnego wyłonienia reprezentacji na rozmowy Okrągłego Stołu. Na marzec 2026 r. zapowiedziane jest spotkanie przedstawicieli Polonii, na którym mają być podjęte stosowne decyzje w tej sprawie
Z wyrazami szacunku
Z up. Władysław Teofil Bartoszewski
Sekretarz Stanu