w sprawie umieszczania dzieci powyżej 15 lat w strzeżonych ośrodkach dla cudzoziemców
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Czesław Mroczek
Warszawa, 25-03-2026
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 15567 Pana Posła Franciszka Sterczewskiego w sprawie umieszczania dzieci powyżej 15 lat w strzeżonych ośrodkach dla cudzoziemców, uprzejmie przedstawiam poniższe informacje.
W odniesieniu do trybu procedowania zmiany art. 88a ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej[1] należy zauważyć, że została ona wprowadzona[2] do ww. ustawy w ramach poprawki poselskiej. Wskazany tryb zmian procedowanych przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej (RP) projektów aktów prawnych nie powinien budzić wątpliwości natury prawnej, jako w pełni dopuszczalny w ramach procedury ustawodawczej. Warto przy tym podkreślić, że zmiana ta została poddana stosownej analizie merytorycznej, a Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji (SWiA) w pełni podzielało zasadność jej przyjęcia. W związku z powyższym poprawka uzyskała pozytywną rekomendację rządu RP.
Omawiana zmiana przepisów prawa została wprowadzona w odpowiedzi na stwierdzone przez Straż Graniczną (SG) nadużycia oraz trudności w zakresie zabezpieczenia najlepszego interesu małoletnich cudzoziemców bez opieki na gruncie obowiązujących przepisów prawa, w oparciu o dostępne instytucje systemu pieczy zastępczej.
Obowiązujący dotychczas stan prawny, odnoszący się do detencji małoletnich cudzoziemców, charakteryzował się rozbieżnością w zakresie dopuszczalności jej stosowania. Detencja cudzoziemców – w tym detencja małoletnich cudzoziemców – jest równolegle normowana w dwóch ustawach, tj. w ustawie z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach[3] (zasadnicza regulacja – lex generali) oraz w ustawie o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP (tylko cudzoziemcy, którzy ubiegają się o udzielenie ochrony międzynarodowej – lex specialis). Artykuł 397 ust. 3 ustawy o cudzoziemcach w brzmieniu: „W strzeżonym ośrodku może być umieszczony małoletni cudzoziemiec przebywający na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bez opieki, który ukończył 15. rok życia“, od początku obowiązywania (tj. od 1 maja 2014 r.) dopuszczał detencję powyżej 15. roku życia. Z kolei przepisy art. 62 ust. 1 i 2 oraz art. 88a ust. 3 pkt 3 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP, w poprzednim brzmieniu, nie pozwalały na detencję małoletniego bez opieki, który jest stroną postępowania o udzielenie ochrony międzynarodowej.
W związku z powyższym rozróżnieniem sytuacji małoletnich bez opieki (według kryterium złożenia wniosku o ochronę międzynarodową), SG wskazywała na występowanie nadużyć, polegających na wszczynaniu postępowania w sprawie ochrony międzynarodowej przez małoletnich bez opieki, umieszczonych w strzeżonych ośrodkach, wyłącznie w celu zwolnienia ich z danej placówki. Następnie wskazani cudzoziemcy, w zdecydowanej większości, w ciągu kilku dni oddalali się również z placówek opiekuńczo-wychowawczych, w których byli umieszczani po zwolnieniu ze strzeżonego ośrodka.
W opinii resortu spraw wewnętrznych i administracji dopuszczenie do sytuacji, w której małoletni opuszcza placówkę otwartą – narażając się tym samym choćby na zagrożenia wynikające z procederu handlu ludźmi i wykorzystania, a ustalenie jego dalszych losów często nie jest możliwe – nie powinno być postrzegane jako pełna i skuteczna realizacja jego najlepszego interesu. Mając powyższe na uwadze Ministerstwo SWiA uznaje przedmiotową zmianę przepisów prawa i zrównanie obu ww. regulacji za zasadne.
W tym miejscu pragnę jednocześnie zapewnić, że w podejmowanych przez resort spraw wewnętrznych administracji działaniach legislacyjnych, a także w działaniach operacyjnych i procedurach realizowanych przez służby podległe ministrowi SWiA, zasada dobra dziecka oraz poszanowania jego praw pozostają wartościami nadrzędnymi.
W kontekście powyższego, należy również zauważyć, że możliwość umieszczenia małoletniego bez opieki w strzeżonym ośrodku ma charakter wyjątkowy, czasowy i podlega indywidualnej ocenie. Celem regulacji jest zapewnienie bezpieczeństwa małoletnim w przypadku gdy inne placówki nie zapewniają realnej ochrony przed zaginięciem czy potencjalnym ryzykiem wykorzystania tej sytuacji (oddalenia się małoletniego) przez osoby trzecie.
Jednocześnie warto nadmienić, że po nowelizacji ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP, we wszystkich przypadkach detencji małoletniego bez opieki, zastosowanie znajduje norma określona w art. 397 ust. 2 ustawy o cudzoziemcach, zgodnie z którą sąd, rozpatrując wniosek o umieszczenie w strzeżonym ośrodku małoletniego cudzoziemca przebywającego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bez opieki, kierując się jego dobrem, uwzględnia w szczególności:
Przedstawiając powyższe należy podkreślić, że Ministerstwo SWiA dostrzega potrzebę wzmocnienia gwarancji wykonawczych, w tym kontroli sądowej, opieki psychologicznej oraz rozwoju alternatywnych form opieki pozadetencyjnej i będzie w dalszym ciągu prowadziło działania zmierzające do odpowiedniego, wyważonego stosowania dopuszczalnych prawem środków odnoszących się do małoletnich cudzoziemców bez opieki.
Natomiast w kwestii działań podejmowanych w celu zapewnienia bezpieczeństwa małoletnich powyżej 15. roku życia w strzeżonym ośrodku dla cudzoziemców (SOC) informuję, że małoletni bez opieki mogą być umieszczani jedynie w SOC w Lesznowoli, który jest przystosowany do zapewnienia jak najlepszych warunków tej grupie cudzoziemców. Przebywają oni na wydzielonym oddziale – co całkowicie wyklucza umieszczenie ich w jednym pokoju z osobą dorosłą, jak również mają zapewnioną opiekę zdrowotną, w tym pediatryczną oraz są objęci programem szczepień.
W 2018 r. SG opracowała i wdrożyła politykę pn. „Chronimy dzieci w strzeżonych ośrodkach“, zapobiegającą i przeciwdziałającą krzywdzeniu dzieci w miejscach detencji. Opracowano i wdrożono procedury interwencji na wypadek ujawnienia krzywdzenia dziecka, w tym krzywdzenia przez innych członków rodziny (przemoc domowa) lub przez rówieśników. W ich następstwie prowadzono szkolenia pracowników SOC dotyczące identyfikowania przypadków krzywdzenia dzieci, wykorzystywania seksualnego oraz reagowania na takie zjawiska.
W czerwcu 2024 r. wprowadzono także „Kwestionariusz oceny najlepszego interesu dziecka w miejscu detencji“, którego zasadniczą część stanowi wysłuchanie małoletniego oparte na swobodnej wypowiedzi dziecka.
Należy jednocześnie wyjaśnić, że małoletni bez opieki, którzy nie ukończyli 15. roku życia mogą być umieszczani wyłącznie w placówkach opiekuńczo-wychowawczych typu interwencyjnego. Wiek cudzoziemca ustala się przede wszystkim na podstawie posiadanych przez niego dokumentów. Natomiast w przypadku, gdy cudzoziemiec nie posiada dokumentu, a z jego oświadczenia wynika, że nie ukończył on 15. lat, o ile budzi to wątpliwości, jest on poddawany badaniom lekarskim mającym na celu ustalenie jego wieku biologicznego. Jeśli badanie nie jest jednoznaczne, cudzoziemca traktuje się jako osobę poniżej 15. roku życia.
Przedstawiając powyższe informuję, że obecnie MSWiA nie planuje wycofania przepisów wprowadzających zmiany w art. 88a ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Z poważaniem
z up. Czesław Mroczek
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] Dz. U. z 2025 r. poz. 223, z późn. zm.
[2] Na mocy ustawy z dnia 21 listopada 2025 r. o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1794).
[3] Dz. U. z 2025 r. poz. 1079, z późn. zm.