Odpowiedź na interpelację nr 15694

w sprawie rosnącej skali oszustw internetowych skierowanych przeciwko osobom starszym

Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Czesław Mroczek

Warszawa, 25-03-2026

Szanowny Panie Marszałku,

w odpowiedzi na interpelację numer 15694 Pani Poseł Olgi Semeniuk-Patkowskiej w sprawie rosnącej skali oszustw internetowych skierowanych przeciwko osobom starszym, uprzejmie przedstawiam następujące informacje, pozostające w zakresie właściwości Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji.

Należy wskazać, że od kilku lat utrzymuje się zagrożenie przestępstwami o charakterze oszustw, których ofiarami w znacznej mierze padają osoby starsze. Sprawcy wykorzystują przede wszystkim zaufanie seniorów, a także ich mniejsze doświadczenie w korzystaniu z nowoczesnych technologii i usług cyfrowych. Rozwój technologii cyfrowych, w tym powszechność dostępu do Internetu oraz dynamiczne upowszechnienie bankowości elektronicznej i mobilnej, ma istotny wpływ na skalę oraz charakter tego rodzaju przestępczości.

Do najczęściej odnotowanego sposobu działania sprawców należy m.in. „phishing”, polegający na podszywaniu się pod instytucje publiczne, banki, firmy kurierskie lub operatorów płatności, w celu wyłudzenia danych logowania do bankowości elektronicznej, danych osobowych lub informacji o kartach płatniczych. Kolejną najczęściej stosowaną metodą są oszustwa „na pracownika banku”, „na policjanta” bądź „na przedstawiciela instytucji publicznej”, w czasie których sprawcy kontaktują się telefonicznie z osobami pokrzywdzonymi, w celu nakłonienia ich do wykonania określonych operacji finansowych, takich jak przekazanie kodów autoryzacyjnych lub zainstalowanie oprogramowania umożliwiającego zdalny dostęp do urządzenia. Poważny problem stanowią również oszustwa polegające na podszywaniu się pod osoby bliskie, członków rodziny oraz znajomych, najczęściej z wykorzystaniem komunikatorów internetowych lub wiadomości SMS, w celu wyłudzenia między innymi kodów płatności BLIK bądź dokonania przelewu. Zagrożeniem dla seniorów są również fałszywe wiadomości SMS oraz e-mail – tak zwany „smishing”, który zawiera fałszywe linki do stron internetowych imitujących serwisy bankowe, portale płatności, czy też strony logowania do poszczególnych usług internetowych. Często stosowaną metodą oszustw stosowanych przez sprawców w stosunku do seniorów są także oszustwa na platformach sprzedażowych, polegające na przesyłaniu fałszywych linków, które prowadzą do rzekomych płatności lub odbioru środków za sprzedawany przedmiot. Zagrożenie dla osób starszych stanowią ponadto oszustwa inwestycyjne w Internecie, które polegają na oferowaniu przez sprawców pozornie atrakcyjnych inwestycji. Często stosowaną metodą jest również przejęcie kont w mediach społecznościowych oraz komunikatorach, a następnie rozsyłanie wiadomości do znajomych pokrzywdzonego z prośbą o pilne przekazanie środków finansowych bądź kodów płatności. Mechanizmy tego typu przestępstw oparte są na wywieraniu presji czasu, wzbudzaniu silnych emocji oraz budowaniu poczucia zagrożenia, które mają prowadzić do pilnej potrzeby działania. Czynniki te znacząco zwiększają skuteczność działań sprawców, w szczególności wobec osób starszych.

W poniższych tabelach przedstawiono dane dotyczące przestępstw stwierdzonych z art. 286 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny^[1], w których pokrzywdzonymi były osoby w wieku powyżej 60. roku życia^[2]. Należy nadmienić, że podczas rejestracji przestępstwa oszustwa, popełnionego przy użyciu sieci Internet stosuje się wyróżniki Temida określające rodzaj przestępstwa – do 2024 r. był to wyróżnik ogólny – „internetowe”.

W uzupełnieniu do przedstawionych powyżej danych należy wskazać, że forma i zakres gromadzonych przez Policję danych uniemożliwia wygenerowanie danych dotyczących strat w przestępstwach oszustwa, przy jednoczesnym określeniu wieku pokrzywdzonego.

W dobie powszechnych oszustw internetowych, fałszywych wiadomości i wyłudzeń danych, fundamentalne znaczenie ma edukacja cyfrowa seniorów. W związku z powyższym, funkcjonariusze Policji prowadzą szereg działań ukierunkowanych na przeciwdziałanie oszustwom i nadużyciom finansowym, w tym popełnianym na szkodę osób starszych, mających na celu ograniczenie skali tego zjawiska. Zagadnienia związane z cyberprzestępczością, w tym także oszustwami dokonywanymi z wykorzystaniem sieci Internet, jak również za pomocą środków komunikacji elektronicznej, podlegają bieżącemu monitorowaniu w ramach ogólnych działań dotyczących przestępczości w cyberprzestrzeni.

Przeciwdziałanie oszustwom internetowym wymaga współpracy wielu podmiotów, w tym administracji publicznej, organów ścigania, sektora finansowego oraz operatorów telekomunikacyjnych. Współpraca obejmuje w szczególności wymianę informacji dotyczących nowych metod działania sprawców oszustw, w tym stosowanych narzędzi, schematów oszustw oraz wykorzystywanych kanałów komunikacji, a także szybkie reagowanie na zgłoszenia dotyczące podejrzanych transakcji finansowych lub prób wyłudzeń, jak również prowadzenie wspólnych działań informacyjno-edukacyjnych oraz podejmowanie inicjatyw mających na celu ograniczenie skali tego rodzaju przestępczości. Przykładem takiej współpracy jest zawarte w październiku 2024 r. Porozumienie o współpracy, przy realizacji działań informacyjno-edukacyjnych z zakresu cyberbezpieczeństwa, pomiędzy Komendantem Głównym Policji a Powszechnym Zakładem Ubezpieczeń S.A., dotyczące realizacji działań informacyjno-edukacyjnych z zakresu cyberbezpieczeństwa. Celem podjętej inicjatywy jest dotarcie zarówno do osób dorosłych, jak i dzieci i młodzieży o różnym poziomie edukacji cyfrowej i przekazanie im aktualnej oraz praktycznej wiedzy, a także gotowych skryptów zachowań na temat przeciwdziałania zagrożeniom w przestrzeni cyfrowej. W ramach porozumienia dystrybuowane są materiały informacyjno-edukacyjne wykorzystywane podczas działań profilaktycznych, w tym spotkań m.in. z seniorami.

Kolejnym przykładem działań w omawianym obszarze jest podpisane 9 grudnia 2025 r. Porozumienie o współpracy pomiędzy Komendantem Głównym Policji a Powszechną Kasą Oszczędności Bankiem Polskim Spółką Akcyjną. Celem współpracy jest realizacja wspólnych działań informacyjno-edukacyjnych skierowanych do klientów usług bankowych, w szczególności seniorów oraz ich opiekunów, obejmujących m.in. wspólne przedsięwzięcia ukierunkowane na przeciwdziałanie oszustwom bankowym oraz innym formom przestępczości finansowej, na które narażeni są konsumenci.

Istotnym obszarem zaangażowania Policji w zwalczaniu przestępczości na rynku finansowym jest udział w pracach Zespołu do spraw przeciwdziałania i zwalczania przestępczości^[4], który jest organem pomocniczym Ministra Sprawiedliwości. Funkcjonariusze Policji uczestniczą również w posiedzeniach Komitetu Bezpieczeństwa Finansowego (KBF) przy Ministerstwie Finansów oraz w pracach towarzyszących mu grup roboczych, których zadaniem jest wypracowywanie rozwiązań wzmacniających bezpieczeństwo systemu finansowego. Szczególne znaczenie z punktu widzenia przeciwdziałania oszustwom płatniczym mają działania podejmowane w ramach zespołu roboczego ds. fraudów.

Należy podkreślić, że działania w zakresie zapobiegania przestępczości oraz innym zagrożeniom społecznym wynikają z zadań priorytetowych Komendanta Głównego Policji na lata 2021-2025, tj. dostosowanie działań profilaktycznych Policji do zdiagnozowanych zagrożeń społecznych, m.in. w obszarze bezpieczeństwa seniorów. Kontynuacją dotychczas przyjętych kierunków działań są Priorytety Komendanta Głównego Policji na lata 2026-2028, w ramach których uwzględniono zadania mające na celu m.in. podejmowanie działań na rzecz poprawy bezpieczeństwa seniorów w tym „zwiększenie efektywności działań profilaktycznych Policji wobec zagrożeń społecznych m.in. w obszarach cyberzagrożenia; mowa nienawiści, w tym hejt; handel ludźmi; bezpieczeństwo w miejscach publicznych i miejscu zamieszkania, a także w zakresie ochrony dzieci i młodzieży oraz seniorów”, jak również „rozpoznawanie i zwalczanie przestępczości w zakresie oszustw na tzw. legendę”.

Realizacja powyższych zadań wiąże się najczęściej z opracowaniem i wdrażaniem przez jednostki organizacyjne Policji programów lub działań profilaktycznych (akcji, spotkań informacyjnych, konkursów wiedzy, audycji radiowych i telewizyjnych, komunikatów na stronach internetowych, itp.). W związku ze zmieniającymi się uwarunkowaniami społecznymi, a także zgodnie z deklarowanymi obawami przed staniem się ofiarą oszustwa cyfrowego, inicjatywy podejmowane przez jednostki organizacyjne Policji podlegają ciągłej modyfikacji lub są zastępowane przez nowe – dostosowane do aktualnych zagrożeń społecznych.

Działania informacyjno-edukacyjne w zakresie bezpieczeństwa cyfrowego osób starszych realizowane przez Policję polegają na prowadzeniu m.in. spotkań oraz prelekcji adresowanych do tej grupy społecznej, organizowanych w klubach seniora, na Uniwersytetach Trzeciego Wieku, w dziennych domach pobytu czy ośrodkach pomocy społecznej. Podczas tych spotkań omawiane są zagrożenia występujące w cyberprzestrzeni, w tym związane z korzystaniem z Internetu i mediów społecznościowych, a także metody działania sprawców przestępstw popełnianych z wykorzystaniem nowych technologii, w szczególności oszustw internetowych. Wskazywane są również zasady bezpiecznego korzystania z Internetu i usług finansowych. Uczestnicy spotkań informowani są ponadto, na co należy zwracać uwagę, aby nie stać się ofiarą przestępstwa, a także w jaki sposób zgłaszać tego rodzaju zdarzenia. Ważnym narzędziem wykorzystywanym do przekazania wiedzy z zakresu cyberzagrożeń są strony internetowe i media społecznościowe jednostek organizacyjnych Policji, na których zamieszczane są materiały informacyjno-edukacyjne, artykuły zawierające porady mające na celu zwiększenie poziomu bezpieczeństwa użytkowników Internetu i zapobieganie przestępstwom internetowym.

Działania profilaktyczne Policji skierowane do osób starszych mają charakter ciągły i są realizowane przez jednostki organizacyjne Policji na terenie kraju. W latach 2020-2025 realizowano liczne przedsięwzięcia profilaktyczne, w tym działania skierowane do seniorów:

• w 2020 r. zrealizowano 272 inicjatywy profilaktyczne w obszarze cyberzagrożeń adresowane m.in. do osób starszych (w tym okresie nie prowadzono odrębnej statystyki liczby spotkań oraz uczestników tych przedsięwzięć);
• w 2021 r. zrealizowano 47 inicjatyw profilaktycznych skierowanych bezpośrednio do seniorów, w tym 555 spotkań, w których uczestniczyły 17 764 osoby;
• w 2022 r. zrealizowano 61 inicjatyw profilaktycznych skierowanych bezpośrednio do seniorów, w tym 523 spotkania, w których uczestniczyło 12 686 osób;
• w 2023 r. zrealizowano 47 inicjatyw profilaktycznych skierowanych bezpośrednio do seniorów, w tym 991 spotkań, w których uczestniczyło 27 474 osób;
• w 2024 r. zrealizowano 583 inicjatywy profilaktyczne w obszarze cyberzagrożeń, obejmujące różne grupy odbiorców, w tym m.in. seniorów, w ramach tych działań przeprowadzono 26 834 spotkania, w których uczestniczyło 709 897 osób;
• w 2025 r. zrealizowano 46 inicjatyw profilaktycznych skierowanych bezpośrednio do seniorów, w tym 739 spotkań, w których uczestniczyło 20 756 osób.

Poniżej przedstawiono przykładowe działania realizowane przez Policję na rzecz ochrony osób starszych:

• kontynuacja ogólnopolskiej kampanii społecznej „#ZnamTeNumery” (inauguracja miała miejsce 4 października 2023 r.), której celem jest wypracowanie łatwego i zrozumiałego algorytmu zachowań w sytuacji potencjalnego zagrożenia oszustwem, a także uświadomienie seniorów oraz ich najbliższych na temat niebezpieczeństw i metod oszustw, z jakimi mogą się nieświadomie spotkać. W ramach kampanii, Telewizja Puls wspólnie z Komendą Główną Policji oraz Fundacją „Pod Dębem” przygotowuje materiały na stronę internetową, np. spoty edukacyjne, które są wykorzystywane przez policjantów podczas spotkań z seniorami, ale także wyświetlane na ekranach w salach obsługi klientów w ZUS, w sanatoriach, komunikacji miejskiej, itp. Ponadto przygotowano plakaty oraz ulotki, które są rozdawane seniorom przez policjantów. W 2024 r. zrealizowano kolejną odsłonę kampanii „#ZnamTeNumery” skierowaną do seniorów i ich bliskich – akcję „Emerytura na maxa”, opartą na wykorzystaniu sztucznej inteligencji. Do kampanii włączyły się: Poczta Polska S.A., Polski Związek Kół Gospodyń Wiejskich, PKP S.A., Polski Związek Emerytów, Rencistów i Inwalidów, Głos Seniora, zaś patronami merytorycznymi są: Centralne Biuro Zwalczania Cyberprzestępczości (CBZC), Związek Banków Polskich, FinCERT.pl - Bankowe Centrum Cyberbezpieczeństwa. Od listopada 2025 r. rozpoczęto realizację trzeciej odsłony kampanii #ZnamTeNumery” pn. „Razem edukujemy, jak nie dać się nabrać!”. Adresatami tej odsłony kampanii są młodzi ludzie, którzy mogą mieć realny wpływ na ochronę swoich bliskich przed oszustwami – w sieci, przez telefon czy w codziennych sytuacjach. Jej celem jest przekonanie młodzieży do wykorzystania wiedzy w zakresie bezpiecznego korzystania, np. z mediów społecznościowych, bankowości elektronicznej, nie tylko by zadbali o własne bezpieczeństwo, ale też o bezpieczeństwo swoich rodziców i dziadków;
• w dniu 28 maja 2025 r. w Starostwie Powiatowym w Kielcach zainaugurowano program pilotażowy z zakresu edukacji prawnej osób starszych „Bezpieczny Senior – Świadomy Senior”. Program jest inicjatywą Ministerstwa Sprawiedliwości realizowaną przez Departament Funduszy i Nieodpłatnej Pomocy Prawnej, do której dołączyła Komenda Główna Policji. Ministerstwo Sprawiedliwości po przeprowadzeniu konsultacji wewnątrzresortowych dokonało analizy danych, która pozwoliła na wyodrębnienie pięciu głównych tematów spotkań. Dwa z nich realizowane były przez Policję, tj. problematyka cyberzagrożeń (współrealizacja CBZC i Naukowa i Akademicka Sieć Komputerowa – Państwowy Instytut Badawczy NASK) oraz oszustwa na tzw. legendę i najpopularniejsze przestępstwa przeciwko mieniu. Pozostałe trzy tematy były przedstawiane odpowiednio przez sędziów, kuratorów sądowych oraz rzeczników praw konsumenta, tj. prawa konsumenta oraz przestępstwa przeciwko rodzinie i obowiązkom opiekuńczym. Głównym celem przedsięwzięcia było przekazanie uczestnikom wiedzy oraz zobrazowanie rzeczywistych zagrożeń, jakie wiążą się z metodami działania sprawców przestępstw wobec osób starszych. Założeniem było prowadzenie spotkań edukacyjnych przez osoby posiadające doświadczenie zawodowe w danym obszarze tematycznym w trzynastu spotkaniach edukacyjnych w wybranych gminach województwa świętokrzyskiego. Ponadto, w trakcie każdego spotkania, zaprezentowane były możliwe formy wsparcia i zakres udzielanej pomocy przez instytucje publiczne. Uczestnicy spotkań otrzymali broszurę dotyczącą form wsparcia oferowanych przez państwo i sposobów skorzystania z takiej pomocy w praktyce pt. „Warto wiedzieć. Poradnik dla seniora – jak dbać o swoje bezpieczeństwo”. Po zakończeniu pilotażu Ministerstwo Sprawiedliwości – po przeprowadzeniu ewaluacji – podjęło decyzję o realizacji tego programu na terenie wszystkich województw w latach 2026 – 2027;
• Program profilaktyczny „Opolski Bezpieczny Senior”, którego głównym celem jest poprawa bezpieczeństwa osób w wieku senioralnym na terenie województwa opolskiego. W dniu 21 stycznia 2025 r. zostało podpisane Porozumienie o współpracy pomiędzy Samorządem Województwa Opolskiego, Wojewodą Opolskim, Opolskim Kuratorem Oświaty, Oddziałem Regionalnym ZUS i KRUS. W ramach projektu zaplanowano przeszkolenie co najmniej 15 tysięcy seniorów, rozdysponowanie materiałów informacyjno-edukacyjnych dla grupy liczącej co najmniej 100 tysięcy osób oraz przeprowadzenie kampanii społecznej w lokalnych mediach. W programie przewidziano także przeszkolenie pielęgniarek środowiskowych, pracowników socjalnych, a także zaangażowanie placówek bankowych do wspólnych działań na rzecz bezpieczeństwa seniorów;
• kampania informacyjna realizowana w ramach partnerstwa ze Związkiem Banków Polskich, w tym:
• „Bankowcy dla CyberEdukacji” – dotycząca m.in. oszustw matrymonialnych online oraz zagrożeń związanych z wykorzystaniem relacji emocjonalnych do wyłudzeń pieniędzy od seniorów,
• „Uważaj na cyberprzestępców. Czy na pewno dzwoni pracownik banku?” – koncentrująca się na oszustwach telefonicznych i podszywaniu się pod pracowników banków lub Policji w celu przejęcia środków finansowych,
• Kampania edukacyjna realizowana we współpracy z Departamentem Bezpieczeństwa Polskiego Standardu Płatności Sp. z o.o. – operatorem systemu BLIK: „Metoda na Podszywacza" – mająca na celu przedstawienie mechanizmów oszustw związanych z nieuprawnionym użyciem systemu płatności międzybankowej BLIK oraz zwiększenie świadomości użytkowników Internetu,
• Kampania „Poczuj się bezpiecznie”, która stanowi odpowiedź na rosnące wyzwania w zakresie ochrony osób starszych przed różnorodnymi zagrożeniami, w tym cyberprzestępczością, sytuacjami kryzysowymi oraz problemami zdrowotnymi. W gronie organizatorów i partnerów znajduje się Komenda Wojewódzka Państwowej Straży Pożarnej w Katowicach, Wydział Powiadamiania Ratunkowego Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego, regionalny Ośrodek Metodyczno-Edukacyjny METIS w Katowicach, Fundacja „Z Sercem do Pacjenta” oraz Teatr Rozrywki w Chorzowie.

Ponadto Policja współdziała w procesie organizacji seminariów i szkoleń online realizowanych w ramach projektu Centrum Edukacji dla Uczestników Rynku – CEDUR (np. „Bezpieczne płatności w Internecie dla seniorów”), analizy schematów oszustw oraz działań edukacyjnych i ostrzegawczych wobec zidentyfikowanych zagrożeń, takich jak phishing, spoofing lub inne rodzaje oszustw internetowych. Udział w wydarzeniach CEDUR jest bezpłatny, a informacje o aktualnych szkoleniach publikowane są na stronach internetowych Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego i Policji.

Z poważaniem

z up. Czesław Mroczek
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji

^[1] Dz. U. z 2025 r. poz. 383, z późn. zm.

^[2] Dane wg stanu na 8 marca 2026 r.

^[3] Business Email Compromise

^[4] powołanego zarządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 grudnia 2025 r., Dz. Urz. MS poz. 213.