Odpowiedź na interpelację nr 15760

w sprawie wpływu demografii na przyszłość sieci szkół

Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Henryk Kiepura

Warszawa, 24-03-2026

Szanowny Panie Marszałku,

składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Posła na Sejm RP Pana Dariusza Piontkowskiego w sprawie wpływu demografii na przyszłość sieci szkół.

Szanowny Panie Pośle,

zgadzam się ze stanowiskiem Pana Posła, zgodnie z którym proces wyludniania jest zjawiskiem długofalowym i wymaga systemowych rozwiązań w obszarze edukacji. Brak odpowiednich działań może prowadzić do likwidacji kolejnych szkół, wydłużenia czasu dojazdu uczniów oraz osłabienia potencjału społecznego lokalnych wspólnot. Jednocześnie reorganizacja sieci szkół powinna być prowadzona w sposób przemyślany i uwzględniający specyfikę regionu. To właśnie z tych powodów Ministerstwo Edukacji Narodowej przygotowało niżej opisaną ustawę stanowiącą osłonę dla małych szkół, zawierającą pakiet rozwiązań będących alternatywą dla gmin, które zamierzają zlikwidować szkołę. Dziwi więc, że Klub Parlamentarny Prawo i Sprawiedliwość, w tym Pan Poseł Dariusz Piontkowski, głosował przeciwko tej ustawie.

Z prognozy GUS wynika, że w Polsce do 2029 r. liczba dzieci w wieku 7–14 lat spadnie o ok. 5%, a do 2034 r. - o około 19,5%. Do 2060 r. spadek ten może wynieść około 30% (wg pesymistycznego scenariusza GUS nawet - 48,3%).

Z uwagi na znaczny spadek urodzeń i trwający kryzys demograficzny, w najbliższych latach liczba uczniów będzie stopniowo malała, co szczególnie będzie odczuwalne w wychowaniu przedszkolnym. Szacuje się, że w najbliższych 10 latach ubędzie ponad milion uczniów w wychowaniu przedszkolnym i szkołach podstawowych. Jedynie szkoły ponadpodstawowe nie odczują w znaczący sposób spadku liczby uczniów ze względu na objęcie kształceniem większych roczników z lat 2016-2018.

W dniu 13 lutego 2026 r. Sejm RP przyjął ustawę o zmianie ustawy – Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw, która reguluje kilka ważnych obszarów polskiej oświaty. W dniu 13 marca 2026 r. Sejm RP przyjął sprawozdanie połączonych komisji sejmowych dotyczące uchwały Senatu RP w sprawie ustawy o zmianie ustawy – Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw (druki sejmowa nr 2301 i 2309). Tym samym ustawa z dnia 13 marca 2026 r. o zmianie ustawy - Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw została przekazana do podpisu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Ustawa ta przede wszystkim daje możliwości lepszego dostosowania sieci publicznych szkół do zmian demograficznych oraz wprowadza możliwość wykorzystania budynków oświatowych na potrzeby lokalnej społeczności.

Istotne w kontekście demograficznym jest przeciwdziałanie likwidacji szkół, zwłaszcza małych szkół podstawowych. W roku szkolnym 2019/2020 w systemie było 12 092 publicznych szkół podstawowych, w roku szkolnym 2024/2025 - 11 711, w roku szkolnym 2025/2026 jest ich 11 588.

Obecnie w systemie oświaty funkcjonuje 1 977 publicznych szkół podstawowych, w których uczy się 100 lub mniej uczniów. Szkoły te mogą być zagrożone likwidacją.

Zamiast likwidacji szkoły podstawowej, w ustawie, proponuje się gminom pulę elastycznych rozwiązań, pozwalających między innymi do pozostawienia kształcenia małych dzieci blisko domu (klasy I-III), a tam gdzie jest to pożądane, stwarza się możliwość konsolidacji kształcenia uczniów klas IV-VIII w dobrze wyposażonych szkołach podstawowych. Proponowane rozwiązanie daje nauczycielom, pracującym po kilka godzin w wielu szkołach, możliwość zatrudnienia w jednej szkole na pół etatu lub więcej. Pozwoli to nie tylko na pełniejsze wykorzystanie potencjału nauczycieli dla dobra uczniów, ale także da szansę na pełne korzystanie z przywilejów takich jak: zatrudnienie na podstawie mianowania, skorzystanie z urlopu dla poratowania zdrowia lub płatnego urlopu dla dalszego kształcenia albo bezpłatnego urlopu dla celów naukowych, oświatowych, artystycznych albo z innych ważnych przyczyn.

Niezmiernie ważne jest również stworzenie warunków do wykorzystania przez jednostki samorządu terytorialnego nieużywanych części budynku szkoły na potrzeby realizacji zadań własnych z zakresu opieki nad dziećmi w wieku do lat 3, realizacji polityki senioralnej, uczenia się przez całe życie, ochrony zdrowia, kultury oraz wdrażania programów pobudzania aktywności obywatelskiej (art. 86a). Istotne jest to w związku z tym, że jak przewiduje GUS w 2060 r. osoby w wieku 65 lat i starsze mają stanowić prawie 33% populacji (w porównaniu z około 20% w 2023 r.). Oznacza to wzrost prognozowanej liczby seniorów o ponad 2,5 miliona osób.

W ustawie zaproponowano też możliwość lepszego wykorzystania potencjału świetlic w małych szkołach podstawowych. Ustawa daje możliwość objęcia opieką świetlicową dzieci z oddziałów przedszkolnych, zorganizowanych w szkołach podstawowych liczących do 70 uczniów. Wprowadza także możliwość wydawania w szkole podwieczorków dla dzieci korzystających ze świetlicy.

Ponadto, w ustawie zaproponowano zmiany w zakresie procedury likwidacji szkoły. Pozostawiając wiążącą, pozytywną opinię kuratora oświaty, określono zakres spraw podlegających ocenie organu nadzoru pedagogicznego w przypadku zamiaru likwidacji szkoły. W ustawie proponuje się także wprowadzenie konsultacji społecznych, w tym bezpośrednie spotkania JST z rodzicami uczniów likwidowanej szkoły. Obecnie rodzice są tylko adresatami zawiadomienia o zamiarze likwidacji szkoły, wielokrotnie wskazującymi na brak szczegółowych informacji z samorządu i brak wpływu na jego decyzje.

Należy też wspomnieć, że - zgodnie z ustawą z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego^[1] - od 2025 r. zmianie uległ system finansowania zadań realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego (JST). Zrezygnowano z wyodrębniania części oświatowej subwencji ogólnej na rzecz ustalania kwoty potrzeb oświatowych jednostek samorządu terytorialnego. Zgodnie z ideą samorządności obecnie subwencje ogólne z budżetu państwa mają charakter jedynie uzupełniający. Celem wdrożenia obecnego sposobu ustalania dochodów JST jest wzmocnienie i ustabilizowanie finansów jednostek samorządu terytorialnego oraz zwiększenie wpływu strony samorządowej na podział środków należnych JST. Rok 2025 był pierwszym rokiem reformy finansowania JST.

W obecnym systemie, dochody samorządów z tytułu udziału w PIT i CIT są niezależne od zmian podatkowych. Dochody samorządów opierają się na lokalnej bazie dochodowej i są liczone od dochodów podatników zamieszkałych/mających siedzibę na terenie danej JST (a nie od podatku należnego).

Łączny skutek finansowy wynikający z ustawy jest dla JST pozytywny. W perspektywie dekady dochody JST wzrosną o ponad 345 mld zł.

Kwota potrzeb oświatowych na rok 2026 wynosi 114,9 mld zł i jest wyższa od sumy kwoty potrzeb oświatowych na rok 2025 i dodatkowej kwoty na pokrycie skutków wynikających ze zwiększenia wskaźnika wzrostu średnich wynagrodzeń nauczycieli z poziomu 4,1% do 5% (103,6 mld zł) o 11,3 mld zł, tj. o 10,9%^[2]. W porównaniu do roku 2023 jest wyższa od sumy części oświatowej subwencji ogólnej (64,5 mld zł) i dotacji przedszkolnej (1,7 mld zł) o 73,3%.

Wszystkie dane demograficzne przekazane posłom wraz z projektem wspomnianej na wstępie ustawy o zmianie ustawy - Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw są nadal aktualne. Jednakże odnosząc się bezpośrednio do pytania nr 1 uprzejmie proszę o przyjęcie następujących informacji. Zgodnie z opublikowaną przez Główny Urząd Statystyczny w 2023 roku prognozą liczby ludności w latach 2023-2060, dane o liczbie dzieci i młodzieży w wieku 7-14 lat w podziale na województwa w latach 2025-2034 przedstawiają się następująco:

Odnosząc się do pytania nr 3 dotyczącego założeń do planu reorganizacji sieci szkół w regionach o znaczącym spadku liczby uczniów uprzejmie informuję, że kwestie „reorganizacji” sieci szkół w tym przypadku, tak jak w przypadku dostosowania sieci szkół do likwidacji kształcenia na poziomie gimnazjalnym, pozostawiono w gestii władz lokalnych dając im możliwości skorzystania z puli elastycznych rozwiązań znajdujących się we wspomnianej na wstępie ustawie o zmianie ustawy - Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw. To o co zadbano tym razem, to zagwarantowanie lokalnej społeczności, w tym rodzicom uczniów, pełniej informacji o analizach i powodach, które legną u podstaw likwidacji szkoły. Zgodnie z art. 89a ustawy – Prawo oświatowe, władze lokalne będą miały obowiązek udostępnienia wszystkim mieszkańcom:

1) analiz lub dokumentów uzasadniających likwidację szkoły;

2) informację o sposobie realizacji obowiązku zapewnienia możliwości kontynuowania nauki w innej szkole publicznej tego samego typu, a w przypadku szkoły prowadzącej kształcenie zawodowe – kształcącej także w tym samym lub zbliżonym zawodzie, oraz informację o niepogorszeniu warunków nauki, wychowania i opieki zapewnianych uczniom szkoły, której dotyczy likwidacja, oraz uczniom szkoły lub szkół wskazanych jako miejsce kontynuowania nauki;

3) informacji o planowanym obwodzie szkoły lub planowanych obwodach szkół wskazanych jako miejsce kontynuowania nauki – w przypadku zamiaru likwidacji szkoły podstawowej;

4) informacji o planowanej organizacji transportu i opieki, o których mowa w art. 39 ust. 3–4a ustawy – Prawo oświatowe, a w przypadku szkoły podstawowej, w której zorganizowano oddział przedszkolny – również informację o planowanej organizacji transportu i opieki, o których mowa w art. 32 ust. 5 i 6 tej ustawy, w szczególności informacji o trasach przewozu, miejscach oczekiwania uczniów na transport oraz czasie przewozu z poszczególnych miejsc oczekiwania na transport do szkoły lub do szkół wskazanych jako miejsce kontynuowania nauki, a w przypadku likwidacji szkoły ponadpodstawowej – także informację o połączeniach komunikacji publicznej umożliwiających uczniom dotarcie do szkoły lub do szkół wskazanych jako miejsce kontynuowania nauki;

5) informacji o:

a) możliwości i miejscu zapoznania się przez mieszkańców jednostki samorządu terytorialnego z ww. analizami, dokumentami i informacjami,
b) możliwości, sposobie i miejscu składania uwag i wniosków dotyczących zamierzonej likwidacji szkoły oraz o terminie ich składania, który nie może być krótszy niż 14 dni od dnia zamieszczenia zawiadomienia, o zamiarze likwidacji szkoły,
c) adresie strony podmiotowej urzędu obsługującego jednostkę samorządu terytorialnego w Biuletynie Informacji Publicznej, na której będzie zamieszczone zbiorcze stanowisko wobec zgłoszonych ww. uwag i wniosków.

Ponadto zadbano, aby rodzice uczniów likwidowanej szkoły mieli możliwość bezpośredniego spotkania z przedstawicielami władz lokalnych oraz żeby opinia kuratora oświaty o zamierzonej likwidacji była oparta o ocenę obszarów wskazanych w ustawie. Zarówno likwidacja jak i przekształcenie szkoły, a także zmiana szkolnego obwodu nie jest możliwa i nie będzie możliwa bez uzyskania pozytywnej opinii kuratora oświaty.

Z wyrazami szacunku

Z upoważnienia Ministra Edukacji
Henryk Kiepura
Sekretarz Stanu

^[1] Dz. U. z 2024 r. poz. 1572 z późn. zm.

^[2] Dodatkowa kwota w wysokości 991.490.327 zł, zaplanowana w ustawie budżetowej na 2025 rok (rezerwa celowa poz. 36 pn. uzupełnienie środków subwencji ogólnej dla JST), na pokrycie skutków wynikających ze zwiększenia wskaźnika wzrostu średnich wynagrodzeń nauczycieli z poziomu 4,1% do 5,0%.

^[3] Dane rzeczywiste ogłoszone przez GUS