w sprawie ewentualnych rozwiązań usprawniających stosowanie art. 138 Kodeksu postępowania administracyjnego w kontekście postępowań organów nadzoru budowlanego
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Tomasz Szymański
Warszawa, 25-03-2026
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 15769 Pani Poseł Urszuli Koszutskiej w sprawie ewentualnych rozwiązań usprawniających stosowanie art. 138 Kodeksu postępowania administracyjnego w kontekście postępowań organów nadzoru budowlanego, uprzejmie informuję, że Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) nie posiada informacji o skali stosowania art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego[1] w sprawach prowadzonych przez organy nadzoru budowlanego oraz nie otrzymuje sygnałów dotyczących praktycznych trudności związanych z funkcjonowaniem instytucji kasacyjnej w postępowaniach prowadzonych przez organy nadzoru budowlanego.
Obecnie w MSWiA nie toczą się prace związane z nowelizacją k.p.a. w przedmiotowym zakresie, jednakże gdyby resort właściwy w obszarze budownictwa podjął inicjatywę zmian omawianych przepisów prawa, wówczas MSWiA deklaruje pełną współpracę.
Należy wskazać, że zgodnie z art. 138 § 2 k.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Oznacza to, że wprowadzenie obowiązku formułowania wytycznych przy uchyleniu decyzji ma nie tylko ułatwić organowi I instancji poprawne rozstrzygnięcie, ale i zapobiegać nadużywaniu przez organy II instancji przekazywania spraw do ponownego rozpatrzenia, promując zasadę merytorycznego orzekania (reformatoryjnego). Celem powyższego jest doprowadzenie do sytuacji, w której organ odwoławczy będzie rozstrzygał sprawę i nie odsyłał jej organowi I instancji, a zastosowanie art. 138 § 2 k.p.a. powinno być ostatecznością.
Biorąc pod uwagę zasadę szybkości postępowania należy stwierdzić, że nadużywanie kasacji prowadzi do przewlekłości, a należy dążyć do sytuacji, by organ odwoławczy sam przeprowadzał uzupełniające postępowanie dowodowe, zamiast zwracać sprawę. Obecnie z orzecznictwa wynika przykładowo, że ignorowanie wytycznych przez organ I instancji powinno skutkować reformatoryjnym orzeczeniem przez organ II instancji.
Należy nadmienić, że każda sprawa ma charakter indywidualny, a organ nie może pozwolić – uwzględniając zasady szybkości postępowania i informowania stron – na bezrefleksyjne stosowanie przepisu art. 138 § 2 k.p.a. W sytuacji bowiem zwrócenia sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, stronom przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.
Na marginesie należy wskazać, że zgodnie z art. 80 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane[2] zadania nadzoru budowlanego wykonują, z zastrzeżeniem ust. 4, następujące organy:
1) powiatowy inspektor nadzoru budowlanego;
2) wojewoda przy pomocy wojewódzkiego inspektora nadzoru budowlanego jako kierownika wojewódzkiego nadzoru budowlanego, wchodzącego w skład zespolonej administracji wojewódzkiej;
3) Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego.
Wyżej wymienione organy prowadzą ewidencję decyzji, postanowień, zgłoszeń oraz rozpoczynanych i oddawanych do użytkowania obiektów.
Z poważaniem
z up. Tomasz Szymański
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] Dz. U. z 2025 r. poz. 1691, dalej – k.p.a.
[2] Dz. U. z 2025 r. poz. 418, z późn. zm.