Interpelacja nr 15828

do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej

w sprawie masowych kontroli prowadzonych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, dotyczących zwrotu zasiłków chorobowych w okresie ciąży oraz zasiłków macierzyńskich

Zgłaszający: Witold Tumanowicz

Data wpływu: 06-03-2026

Szanowna Pani Minister,

na początku bieżącego roku dotarły do mnie informacje wskazujące, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych na nowo rozpoczyna szeroko zakrojone kontrole wśród kobiet prowadzących działalność gospodarczą lub pozostających w zatrudnieniu, które w przeszłości pobierały zasiłki chorobowe w okresie ciąży oraz zasiłki macierzyńskie po urodzeniu dziecka.

Z przekazywanych mi relacji wynika, że ZUS wszczyna postępowania w przedmiocie zwrotu świadczeń wypłaconych wiele lat temu – w niektórych przypadkach nawet kilkanaście lat wstecz – wraz z odsetkami, które stanowią dla zakładu zysk. W praktyce oznacza to powstanie bardzo wysokich zobowiązań finansowych po stronie kobiet, które korzystały z przysługujących im świadczeń w oparciu o obowiązujące wówczas przepisy oraz decyzje samego organu rentowego.

W latach 2019-2022 schemat działania urzędników Zakładu Ubezpieczeń Społecznych był taki sam w całym kraju. ZUS wszczynał postępowania z odgórną intencją konieczności zwrotu świadczeń, powołując się na rzekomo fikcyjną działalność gospodarczą prowadzoną przez kobiety lub fikcyjne zatrudnienie w przypadku kobiet będących pracownikami. W sytuacji gdy nie udawało się wykazać fikcyjności prowadzonej działalności lub zatrudnienia, organ rentowy kwestionował wysokość podstawy wymiaru składek i obniżał ją do poziomu minimalnego, nakazując jednocześnie zwrot wcześniej wypłaconych świadczeń.

Szczególne zaniepokojenie budzi fakt, że obecnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych powołuje się na nowelizację ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z 2021 r., sugerując, iż w świetle nowych przepisów możliwe jest dochodzenie zwrotu świadczeń bez ograniczenia czasowego, a roszczenia o zwrot takich świadczeń nie ulegają przedawnieniu. Taka interpretacja oznaczałaby w praktyce, że ZUS uzurpuje sobie prawo do żądania zwrotu uprzednio przyznanych i wypłaconych świadczeń bez żadnych ograniczeń czasowych, nawet wiele lat po ich wypłacie. Sytuacja ta budzi poważne wątpliwości z punktu widzenia zasad pewności prawa, zaufania obywatela do państwa oraz stabilności systemu ubezpieczeń społecznych.

W związku z powyższym proszę o odpowiedź na poniższe pytania:

1. Ile postępowań w przedmiocie zwrotu zasiłków chorobowych wypłaconych w okresie ciąży oraz zasiłków macierzyńskich wszczął Zakład Ubezpieczeń Społecznych w latach 2023–2025? Proszę o przedstawienie danych z podziałem na: postępowania pozostające w toku, postępowania zakończone umorzeniem lub rozstrzygnięciem korzystnym dla kobiet, postępowania zakończone wydaniem decyzji nakazującej zwrot świadczeń.
2. Jakiej łącznej kwoty świadczeń oraz odsetek dotyczą decyzje o zwrocie wydane w latach 2023–2025 w sprawach dotyczących zasiłków chorobowych w okresie ciąży oraz zasiłków macierzyńskich?
3. Jaki był najdłuższy okres pomiędzy wypłatą świadczenia a wszczęciem przez ZUS postępowania w sprawie jego zwrotu w latach 2023–2025?
4. Czy Pani Minister podziela interpretację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którą – w świetle nowelizacji ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z 2021 r. – możliwe jest dochodzenie zwrotu świadczeń z ubezpieczeń społecznych bez jakiegokolwiek ograniczenia czasowego?
5. Czy Pani Minister zgadza się ze stanowiskiem, że roszczenia o zwrot świadczeń z ubezpieczeń społecznych – w szczególności zasiłków chorobowych i macierzyńskich – nie ulegają przedawnieniu?

Z wyrazami szacunku

Witold Tumanowicz
Poseł na Sejm RP